Công nghệ đang rút ngắn quy trình làm phim, giúp những sản phẩm ngắn, kể cả sản phẩm có sự hỗ trợ của AI, nhanh chóng đến với công chúng. Nhưng khi tốc độ sản xuất và phổ biến tăng lên, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm phim thế nào, mà còn là ai chịu trách nhiệm với nội dung khi nội dung đã đến tay người xem?
Không chỉ là chuyện dài hay ngắn
Đây là vấn đề được Cục Điện ảnh (Bộ VH,TT&DL) đặt ra trong văn bản ngày 25/9 gửi các doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, tổ chức phổ biến phim trên không gian mạng; các tổ chức, doanh nghiệp quản lý nền tảng truyền thông số, nền tảng trung gian, kho ứng dụng có cung cấp phim và ứng dụng phổ biến phim tại Việt Nam.
Theo Cục Điện ảnh, cùng với sự phát triển của công nghệ số và dịch vụ nội dung trực tuyến, hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng ngày càng đa dạng và gia tăng về số lượng. Trong đó, nhiều sản phẩm được giới thiệu dưới tên gọi “phim ngắn” và cung cấp qua các nền tảng, ứng dụng, dịch vụ trực tuyến.
Qua công tác quản lý, Cục nhận thấy một số tổ chức, cá nhân phổ biến phim trên không gian mạng chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện, thủ tục theo quy định, trong đó có điều kiện về chủ thể phổ biến, phân loại, hiển thị kết quả phân loại và thông báo danh sách phim, kết quả phân loại trước khi phổ biến.
Cục Điện ảnh đề nghị các nền tảng truyền thông số, nền tảng trung gian và kho ứng dụng khẩn trương kiểm tra, rà soát phim, “phim ngắn” và các ứng dụng phổ biến phim đang được cung cấp. Với nội dung do chủ thể chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện, yêu cầu phân loại hoặc nghĩa vụ liên quan, nền tảng được đề nghị kịp thời ngăn chặn, không tiếp tục cung cấp, phổ biến cho đến khi khắc phục xong.
Như vậy, vấn đề không nằm ở việc một sản phẩm dài hay ngắn, được thực hiện bằng phương pháp truyền thống hay công nghệ mới. Khi thuộc hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng, sản phẩm phải được đặt trong hệ thống trách nhiệm tương ứng.
Đạo diễn Lương Đình Dũng cho rằng công nghệ có thể tạo ra những hình ảnh hấp dẫn, nhưng một bộ phim vẫn cần câu chuyện, cảm xúc và dấu ấn của người làm phim. AI hiện có thể hỗ trợ nhiều công đoạn, từ phát triển ý tưởng, kịch bản, storyboard đến tạo hình ảnh, video, dựng và xử lý âm thanh.
Nhờ đó, một người có thể đảm nhiệm nhiều khâu vốn trước đây cần đến cả ê-kíp. Tuy nhiên, các phương án do AI tạo ra vẫn cần được người làm phim lựa chọn, chỉnh sửa và quyết định.
Sự thay đổi trong cách sản xuất cũng kéo theo những vấn đề mới ở khâu phổ biến. Khi một nội dung được tạo ra và đưa lên nền tảng trong thời gian ngắn, việc xác định chủ thể cung cấp cùng trách nhiệm của họ đối với nội dung cũng cần được làm rõ.
Trách nhiệm bắt đầu trước khi phổ biến
Theo Luật Điện ảnh 2022, doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, tổ chức thực hiện hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng phải đáp ứng các điều kiện theo quy định. Trước khi phổ biến, chủ thể phải bảo đảm điều kiện phân loại phim và chịu trách nhiệm về nội dung, kết quả phân loại.
Nghị định 131/2022/NĐ-CP quy định chủ thể phân loại phim trên không gian mạng phải có hội đồng phân loại, phần mềm kỹ thuật hoặc cơ chế phân loại theo quy định; đồng thời có phương án cập nhật kết quả và quy trình tạm dừng phổ biến, gỡ bỏ phim khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Trước khi phổ biến, danh sách phim và kết quả phân loại phải được thông báo trên Hệ thống dữ liệu về phân loại phim trên không gian mạng; mức phân loại, cảnh báo phải được hiển thị và áp dụng biện pháp kỹ thuật bảo vệ trẻ em.
Đạo diễn Lương Đình Dũng cho biết những quy định này cho thấy phân loại phim không phải khâu đứng ngoài quá trình sáng tạo. Khi tác phẩm từ không gian sản xuất bước vào không gian công cộng, trách nhiệm với người xem cũng bắt đầu từ đó.
Với nền tảng số, trách nhiệm không chỉ dừng ở người cung cấp nội dung. Cục Điện ảnh đề nghị các nền tảng rà soát phim, “phim ngắn”, ứng dụng phổ biến phim; đồng thời phối hợp, cung cấp thông tin, tài liệu khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xử lý những trường hợp có dấu hiệu vi phạm.
Bài toán quản lý phim trên không gian mạng đang thay đổi khi số lượng nội dung tăng nhanh, phương thức sản xuất và phát hành liên tục xuất hiện hình thức mới.
Tại cuộc làm việc giữa Bộ VH,TT&DL, Cục Điện ảnh và FPT Telecom, vấn đề kiểm tra nội dung, phân loại và hiển thị kết quả phân loại phim trên không gian mạng tiếp tục được đặt ra. Bộ VH,TT&DL xác định một trong những thách thức là kiểm soát, thống kê, phân loại và đánh giá thị trường phim trực tuyến trong điều kiện còn thiếu nguồn dữ liệu chính xác, đáng tin cậy.
Bộ cũng đặt vấn đề xây dựng cơ sở dữ liệu về phim trên môi trường mạng, trong đó có lượng người xem, doanh thu và các chỉ số phát hành. Phía FPT Telecom cho biết đã nghiên cứu các công cụ AI hỗ trợ kiểm soát nội dung trên nền tảng số và theo dõi dữ liệu người xem.
Quản lý phim trên mạng vì thế không chỉ dừng ở việc xử lý nội dung vi phạm mà còn liên quan đến dữ liệu, công nghệ, phân loại và sự phối hợp với các nền tảng. Khi phim ngắn được sản xuất và phổ biến ngày càng nhanh, trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình này cũng cần được xác định rõ hơn.
Phim ngắn, phim dọc, series nhiều tập hay phim có sự hỗ trợ của AI đang mở thêm cơ hội cho người làm phim. Công nghệ giúp một ý tưởng có thể trở thành hình ảnh nhanh hơn; nền tảng giúp hình ảnh ấy đến với công chúng nhanh hơn. Nhưng chính khi khoảng cách từ ý tưởng đến người xem được rút ngắn, yêu cầu về trách nhiệm càng cần được xác lập rõ.
Ở khâu phổ biến, Cục Điện ảnh tiếp tục yêu cầu các tổ chức, cá nhân thực hiện đầy đủ quy định về phân loại, thông báo và trách nhiệm đối với nội dung phim. Công nghệ có thể rút ngắn quá trình sản xuất và đưa phim đến công chúng, nhưng không thay thế trách nhiệm của chủ thể phổ biến.
Cục Điện ảnh cho biết đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng kiểm tra, rà soát, xác minh những trường hợp phổ biến phim trên nền tảng, ứng dụng và không gian mạng có dấu hiệu vi phạm; đồng thời đề nghị các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân chủ động rà soát, khắc phục tồn tại và cung cấp thông tin khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu.
