Quy định này được kỳ vọng vừa tháo gỡ rào cản, thu hút nhân lực chất lượng cao từ doanh nghiệp, vừa bảo đảm chất lượng đào tạo trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Chuyển từ “chuẩn bằng cấp” sang đánh giá năng lực
Bộ GD&ĐT công bố dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn người dạy nghề trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Nghiên cứu dự thảo Thông tư, ông Trần Việt Hùng Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội bày tỏ sự đồng tình cao với quan điểm không áp dụng cứng nhắc tiêu chuẩn nhà giáo cơ hữu đối với người dạy nghề; đồng thời chuyển từ cách tiếp cận quản lý dựa chủ yếu vào văn bằng, chứng chỉ sang đánh giá theo năng lực thực tế.
Theo đó, năng lực của người dạy nghề được xem xét toàn diện, bao gồm năng lực thực hành nghề và năng lực sư phạm, gắn với nhiệm vụ giảng dạy cụ thể và trình độ đào tạo. Ông cho rằng đây là cách tiếp cận cần thiết, linh hoạt, phù hợp với đặc thù của giáo dục nghề nghiệp.
Dự thảo cũng quy định trao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong việc thành lập hội đồng đánh giá năng lực thực hành nghề và năng lực sư phạm của người dạy. Theo ông Trần Việt Hùng, quy định này giúp các cơ sở chủ động hơn, đồng thời tạo điều kiện huy động đội ngũ nhân lực có tay nghề cao tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo.
Đặc biệt, việc xóa bỏ các rào cản hành chính được xem là điểm tiến bộ quan trọng.
Trước đây, những quy định quá chú trọng vào văn bằng như yêu cầu bằng đại học đúng chuyên ngành hay chứng chỉ sư phạm chuẩn đã vô tình hạn chế sự tham gia của các chuyên gia, kỹ sư giỏi từ doanh nghiệp.
Trong khi đó, đây là lực lượng đang trực tiếp làm việc với công nghệ mới, thường xuyên cập nhật những thay đổi nhanh chóng của thực tiễn sản xuất.
Việc mở rộng cơ hội để họ tham gia giảng dạy sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo trong nhà trường với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Cần cơ chế linh hoạt nhưng có kiểm soát
Ông Nguyễn Thế Lực - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dược Hà Nội - cho rằng, để tạo cơ chế linh hoạt trong việc huy động nguồn nhân lực có tay nghề cao tham gia giảng dạy, đồng thời vẫn bảo đảm chất lượng và trách nhiệm của cơ sở đào tạo trong công nhận tiêu chuẩn người dạy nghề, cần triển khai các giải pháp một cách đồng bộ như sau:
Thứ nhất, cần hoàn thiện cơ chế công nhận linh hoạt nhưng có kiểm soát. Các cơ sở đào tạo nên được trao quyền chủ động trong việc đánh giá và công nhận người dạy nghề, như dự thảo đã quy định, nhưng đồng thời phải gắn với trách nhiệm giải trình rõ ràng. Việc công khai danh sách người dạy nghề đủ điều kiện trên cổng thông tin là rất cần thiết để xã hội giám sát .
Thứ hai, chuẩn hóa quy trình đánh giá năng lực theo hướng thực hành hóa. Hội đồng đánh giá cần xây dựng bộ tiêu chí cụ thể cho từng ngành nghề, trong đó tăng cường các bài kiểm tra thực hành, tình huống nghề nghiệp, hoặc đánh giá qua sản phẩm, dự án thực tế.
Thứ ba, thiết lập cơ chế “bồi dưỡng sư phạm linh hoạt”. Với các chuyên gia, nghệ nhân chưa có nền tảng sư phạm, nhà trường có thể tổ chức các khóa đào tạo ngắn hạn, tập trung vào phương pháp giảng dạy tích hợp, kỹ năng hướng dẫn thực hành, đánh giá năng lực người học. Điều này vừa bảo đảm chất lượng giảng dạy, vừa không tạo rào cản gia nhập.
Thứ tư, tăng cường liên kết doanh nghiệp. Doanh nghiệp không chỉ là nơi cung cấp nhân lực giảng dạy mà còn tham gia đánh giá, xây dựng chương trình và cập nhật công nghệ. Đây là yếu tố then chốt để bảo đảm tính thực tiễn và cập nhật của đào tạo nghề.
Cuối cùng, cần có cơ chế đãi ngộ phù hợp. Nếu muốn thu hút người giỏi từ doanh nghiệp tham gia giảng dạy, phải có chính sách thù lao, ghi nhận xứng đáng, đồng thời tạo điều kiện linh hoạt về thời gian, hình thức tham gia (giảng dạy theo mô-đun, theo chuyên đề hoặc hướng dẫn thực hành…).
“Tôi tin rằng, nếu triển khai đồng bộ các giải pháp trên, Thông tư khi được ban hành sẽ tạo ra một hành lang pháp lý tiến bộ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động trong bối cảnh mới”, ông Nguyễn Thế Lực khẳng định.
