Mặc dù dịch vụ đổi tiền mới để đi lễ, lì xì dịp Tết đến Xuân về mang đến mức thu nhập tương đối nhưng việc này không chỉ tiềm ẩn rủi ro bị lừa đảo đối với khách hàng “giao dịch” qua mạng, mà bản thân người thực hiện hành vi này còn có thể vi phạm pháp luật, với mức xử phạt hành chính lên đến 80 triệu đồng.
Nở rộ dịch vụ “chợ đen” trên không gian mạng
Ghi nhận gần đây cho thấy, trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, chỉ cần gõ từ khóa “đổi tiền mới”, “đổi tiền lì xì”, người dùng sẽ lạc vào một “ma trận” với hàng loạt lời chào mời hấp dẫn.
Các loại tiền mệnh giá từ 500 đồng đến 50.000 đồng luôn sẵn có với cam kết “tiền nguyên tệp, liền sê-ri”. Theo tìm hiểu, phí đổi tiền năm nay dao động thậm chí đến 10%. Đáng chú ý, đối tượng khách hàng chủ yếu là người trẻ.
Chỉ cần tìm kiếm các cụm từ như “đổi tiền mới”, “đổi tiền lẻ” trên các nền tảng mạng xã hội, người dùng có thể dễ dàng bắt gặp hàng loạt bài đăng quảng cáo dịch vụ này. Điểm chung của các tài khoản là đưa ra những lời cam kết hấp dẫn như đổi đủ mệnh giá, tiền mới, nguyên sê-ri, nguyên cọc để thu hút người có nhu cầu.
Không ít tài khoản mạng xã hội công khai rao đổi tiền phục vụ đi lễ, mừng tuổi với lời chào mời: “Nhận đổi tiền mới, tiền lẻ để anh chị em đi chùa, đi lễ, mừng tuổi… Đổi càng sớm, phí càng rẻ; đổi càng nhiều, phí càng rẻ”.
Để tạo niềm tin và tăng mức độ tương tác, chủ tài khoản thường đăng kèm hình ảnh các xấp tiền mệnh giá từ 10.000 đồng, 20.000 đồng đến 100.000 đồng, 200.000 đồng.
Một số tài khoản khác còn đánh mạnh vào tâm lý “sợ lỡ cơ hội” khi nhấn mạnh: “Đổi càng gần Tết, phí càng cao; ai muốn đổi rẻ thì đổi ngay”. Các bài viết thường được gắn nhiều từ khóa để tăng khả năng tiếp cận người dùng. Theo tìm hiểu, mức chênh lệch đổi tiền lẻ hiện dao động từ 5–10%, tùy mệnh giá và số tiền.
Chị Hoàng Thị Nhung (xã Thạch Thất, Hà Nội) cho biết, trước đây thường nhờ người quen đổi tiền mới để mừng tuổi dịp Tết. Năm nay do không nhờ đổi được nên chị Nhung đã tìm chỗ đổi tiền trước tết để có giá rẻ hơn. Theo đó, chị Nhung đổi 5 triệu đồng tiền 20.000 đồng, phí là 350.000 đồng.
“Vậy nhưng, khi đếm lại, tôi thấy thiếu 200.000 đồng và bên trong lõi có nhiều tờ tiền cũ độn vào. Khi gọi điện hỏi người đổi tiền, họ bảo là nhận tiền thì phải kiểm ngay, nếu đã mang về nhà thì tự chịu trách nhiệm. Ai đang có nhu cầu đổi tiền mới thì cảnh giác chứ lừa đảo nhan nhản”, chị Nhung chia sẻ.
Trong hoàn cảnh tương tự, thông qua một hội nhóm Facebook chuyên đổi tiền nước ngoài và tiền mới phục vụ dịp Tết, chị Phạm Kiều Trinh (phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội) tìm đến một chủ shop chuyên nhận đổi tiền có tên Đông Phong
Chị Trinh kể lại, ban đầu chị đặt vấn đề đổi 2 triệu đồng tiền mới có mệnh giá 10 nghìn đồng, nếu thuận lợi sẽ tiến hành giao dịch tiếp 5 triệu đồng tiền mới có mệnh giá 50 nghìn đồng. Phía nhận dịch vụ đưa ra mức phí là 4% và yêu cầu chị Trinh phải đặt cọc trước 1 triệu đồng để đảm bảo. Do nghi ngờ, chị Trinh đã kiểm tra tài khoản ngân hàng của người nhận và vào trang cá nhân của người này để tìm hiểu.
“Mình thấy họ chụp ảnh cả gia đình, ảnh đại diện khá uy tín và các bài đăng trên trang cũng thấy nhiều khách hàng phản hồi tích cực. Do vậy bản thân đã tin tưởng chuyển tiền”, chị Trinh nói.
Sau lần một giao dịch thành công, chị tiếp tục được chủ tài khoản có tên Phong Nguyễn yêu cầu chuyển tiền để giao dịch nốt số 5 triệu đồng tiền mới còn lại. Mang tâm lý không còn lo lắng bị lừa, chị ngay lập tức chuyển đủ số tiền cần giao dịch. Nhưng ngay sau lần chuyển tiền này, chủ tài khoản Phong Nguyễn đã chặn mọi liên lạc với chị và khóa tài khoản mạng xã hội.
Cẩn trọng rủi ro
Giám đốc chi nhánh một ngân hàng thương mại cổ phần tại Hà Nội chia sẻ, quy định của Ngân hàng Nhà nước, việc đổi tiền mới, tiền lẻ với mục đích kinh doanh, thu phí là hành vi bị cấm. Những năm gần đây, ngành ngân hàng liên tục khuyến cáo người dân hạn chế đổi tiền mới để lì xì, khuyến khích sử dụng tiền đã qua lưu thông hoặc lì xì bằng các hình thức khác.
Theo luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật ARC Hà Nội, pháp luật Việt Nam không cấm người dân sử dụng tiền lẻ, tiền mới trong lưu thông. Tuy nhiên, việc tổ chức hoạt động đổi tiền lẻ, tiền mới để thu phí, hưởng chênh lệch là hành vi vi phạm pháp luật.
Theo Điều 17 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010, Ngân hàng Nhà nước là cơ quan duy nhất có thẩm quyền phát hành tiền và quản lý lưu thông tiền tệ. Hiện nay, không có bất kỳ quy định nào cho phép cá nhân, tổ chức (ngoài hệ thống ngân hàng được cấp phép) thực hiện dịch vụ đổi tiền để thu lợi.
Luật sư Hà nhấn mạnh thêm, việc các cá nhân tự ý quảng cáo, tổ chức đổi tiền có thu phí thực chất là hoạt động kinh doanh tiền tệ trái phép. Thông tư 25/2013/TT-NHNN chỉ quy định về việc thu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông, hoàn toàn không phải căn cứ để các cá nhân “tự biên tự diễn” dịch vụ đổi tiền mới dịp Tết.
Chế tài xử phạt đối với hành vi này là rất nặng, cụ thể: Xử phạt hành chính theo quy định tại Điều 30 Nghị định 88/2019/NĐ-CP, hành vi đổi tiền không đúng quy định pháp luật sẽ bị phạt tiền từ 20 - 40 triệu đồng đối với cá nhân và từ 40 - 80 triệu đồng đối với tổ chức.
Biện pháp khắc phục hậu quả: Người vi phạm buộc phải nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp có được từ việc đổi tiền vào ngân sách nhà nước theo Điều 28 Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Trong trường hợp việc đổi tiền có dấu hiệu lừa đảo, tráo tiền giả hoặc chiếm đoạt tài sản, người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 174 (Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản) hoặc Điều 207 (Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả) Bộ luật Hình sự.
Bên cạnh rủi ro pháp lý, người dân khi đổi tiền tại các điểm tự phát còn đối mặt với nguy cơ bị “rút lõi” (thiếu tiền trong tệp), tiền giả hoặc bị lừa chuyển khoản nhưng không nhận được tiền. Để đón một cái Tết an vui và đúng pháp luật, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân nên thực hiện việc đổi tiền tại các hệ thống ngân hàng chính thống. Người dân cần nâng cao cảnh giác, không tiếp tay cho các hoạt động đổi tiền hưởng chênh lệch trên mạng xã hội để tránh “tiền mất tật mang” và những rắc rối pháp lý không đáng có ngay đầu năm mới.
