Vì sao Vĩnh Long được mệnh danh là đất học ?

Bài 3: Những người con ưu tú làm rạng danh đất học

GD&TĐ - Từ mái trường ở đất học Vĩnh Long, những người con đã vươn lên, trở thành những nhà lãnh đạo, nhà khoa học... có nhiều đóng góp cho đất nước.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng.
Thủ tướng Võ Văn Kiệt và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng.

Từ mái trường quê hương đến trọng trách quốc gia

Vĩnh Long là vùng đất giàu truyền thống yêu nước và hiếu học, nơi sinh ra nhiều thế hệ cán bộ, lãnh đạo có đóng góp quan trọng cho đất nước. Trong số đó, hai cái tên Phạm Hùng và Võ Văn Kiệt là những gương mặt tiêu biểu, mỗi người có một hành trình trưởng thành riêng nhưng đều mang dấu ấn của quê hương.

Đồng chí Phạm Hùng (1912 - 1988), tên khai sinh Phạm Văn Thiện, sinh ra trong một gia đình nông dân tại xã Long Phước, huyện Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long. Từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, ông đã sớm bộc lộ tinh thần yêu nước, tham gia phong trào thanh niên, học sinh. Năm 1927, sau khi tốt nghiệp tiểu học tại Vĩnh Long, ông thi đậu vào Trường Trung học Mỹ Tho.

Năm 1930, khi mới 18 tuổi, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và làm Bí thư chi bộ trường học. Một năm sau, ông được giao trọng trách Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho. Con đường hoạt động cách mạng của Phạm Hùng trải qua nhiều thử thách, trong đó có 15 năm bị tù đày, nhưng không làm lay chuyển ý chí của người chiến sĩ cộng sản.

Sau Cách mạng tháng Tám, ông tiếp tục đảm nhận nhiều trọng trách trong Đảng và Nhà nước, từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Phó Thủ tướng, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Cuộc đời hoạt động của ông là hình ảnh tiêu biểu về bản lĩnh, ý chí và sự tận tụy với đất nước. Từ một học sinh quê Vĩnh Long, Phạm Hùng đã trưởng thành qua phong trào cách mạng, trở thành một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt của đất nước.

Một người con khác của Vĩnh Long để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử đất nước là Thủ tướng Võ Văn Kiệt (1922 - 2008), tên thật Phan Văn Hòa, bí danh Sáu Dân, quê xã Trung Hiệp, huyện Vũng Liêm. Sinh ra trong gia đình nông dân nghèo, ông không có điều kiện học tập lâu dài như nhiều trí thức cùng thời. Tuy nhiên, tinh thần ham học hỏi, khả năng tự học và đặc biệt là quá trình gắn bó với thực tiễn cách mạng đã góp phần hình thành tư duy sắc sảo, năng động của nhà lãnh đạo.

anh-man-hinh-2026-11-18-luc-214115.png
Khu tưởng niệm Thủ tướng Võ Văn Kiệt tại quê hương Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long.

Năm 16 tuổi, ông tham gia phong trào Thanh niên phản đế; năm 1939, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Từ cơ sở cách mạng ở quê hương, ông từng bước trưởng thành qua các cuộc kháng chiến, đảm nhận nhiều vị trí lãnh đạo ở các địa phương và Trung ương. Trên cương vị Thủ tướng Chính phủ, ông được biết đến với tư duy đổi mới, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, cùng nhiều quyết sách quan trọng trong công cuộc phát triển đất nước.

Điều đáng chú ý ở ông Võ Văn Kiệt là hành trình học tập không dừng lại ở trường lớp. Ông luôn coi trọng việc học từ thực tiễn, từ nhân dân, từ những vấn đề đặt ra trong đời sống và công cuộc xây dựng đất nước. Tấm gương ấy cho thấy giá trị của sự học không chỉ nằm ở bằng cấp mà còn ở khả năng tiếp nhận tri thức, vận dụng hiểu biết và không ngừng đổi mới tư duy.

Mang tri thức phụng sự đất nước

Không chỉ có những nhà lãnh đạo trưởng thành từ quê hương, vùng đất Vĩnh Long còn sản sinh nhiều trí thức, nhà khoa học, thầy thuốc có học hàm, học vị cao và thành tựu nổi bật. Họ mang tri thức được tích lũy qua quá trình học tập, nghiên cứu để giải quyết những vấn đề lớn của đất nước, từ khoa học quân sự, y học đến nông nghiệp.

thieu-tuong-gsvs-ahld-tran-dai-nghia-1913-1997.jpg
Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa.

Tiêu biểu trong số đó là Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa (1913 - 1997), tên thật Phạm Quang Lễ, quê làng Chánh Hiệp, nay thuộc xã Hòa Hiệp, tỉnh Vĩnh Long. Sinh ra trong gia đình nhà giáo, ông sớm được cha dạy dỗ, khuyến khích học hành. Khi mới 7 tuổi, ông mồ côi cha, hoàn cảnh gia đình khó khăn nhưng vẫn kiên trì theo đuổi con đường học tập.

Với tư chất thông minh và nghị lực, Phạm Quang Lễ học giỏi, đặc biệt xuất sắc môn Toán. Năm 1926, ông thi đỗ vào Trường Trung học Mỹ Tho; sau đó tiếp tục học tại Trường Pétrus Ký ở Sài Gòn. Năm 1933, ông đỗ đầu hai kỳ thi tú tài Việt và Pháp. Năm 1935, ông sang Pháp học tập, nghiên cứu tại nhiều trường đại học, tích lũy kiến thức chuyên sâu về kỹ thuật, cơ khí, điện học và các lĩnh vực liên quan.

Năm 1946, ông từ bỏ cuộc sống và công việc có điều kiện tốt ở Pháp để trở về nước theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tham gia sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc. Với tên gọi Trần Đại Nghĩa do Bác Hồ đặt, ông trở thành người có đóng góp đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng ngành quân giới, nghiên cứu và chế tạo nhiều loại vũ khí phục vụ kháng chiến. Cụm công trình nghiên cứu, chỉ đạo kỹ thuật chế tạo vũ khí của ông được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996.

Cuộc đời Trần Đại Nghĩa là minh chứng rõ nét cho tinh thần học tập bền bỉ và lý tưởng dùng tri thức phụng sự Tổ quốc. Từ một học sinh nghèo ở Tam Bình, bằng ý chí và năng lực học tập, ông đã vươn lên trở thành nhà khoa học lớn, góp phần đặt nền móng cho khoa học kỹ thuật quân sự và công nghiệp quốc phòng Việt Nam.

Ở vùng đất Trà Vinh, Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thiện Thành (1919 - 2013), quê xã Phương Thạnh, huyện Càng Long, cũng là một tấm gương tiêu biểu về học tập và cống hiến. Ông tốt nghiệp Trường Đại học Y khoa Hà Nội, từng công tác tại Bệnh viện Bạch Mai trước khi tham gia hoạt động cách mạng và phục vụ quân đội trong kháng chiến.

images471934-i1a.jpg
Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thiện Thành.

Sau ngày đất nước thống nhất, Giáo sư Nguyễn Thiện Thành dành nhiều tâm huyết xây dựng Bệnh viện Thống Nhất (TPHCM) và là giám đốc đầu tiên của bệnh viện. Ông có đóng góp quan trọng trong việc hình thành, phát triển chuyên ngành lão khoa ở Việt Nam; đồng thời là nhà giáo, nhà khoa học tận tụy, có nhiều công trình được ứng dụng trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, Thầy thuốc Nhân dân và được ghi nhận là một trong những người đặt nền móng cho ngành lão khoa nước nhà.

Bên cạnh các nhà khoa học, vùng đất Bến Tre cũ còn có những trí thức tiêu biểu ở lĩnh vực kiến trúc và hoạt động xã hội. Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát (1913 - 1989), quê huyện Bình Đại, tốt nghiệp thủ khoa ngành Kiến trúc Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương năm 1938. Ông là một kiến trúc sư tài năng, đồng thời là nhà hoạt động cách mạng, từng đảm nhiệm nhiều trọng trách của Đảng và Nhà nước. Hành trình của ông cho thấy tri thức chuyên môn, khi gắn với trách nhiệm xã hội và vận mệnh dân tộc, có thể tạo nên những đóng góp vượt ra ngoài phạm vi nghề nghiệp.

Ngoài những người con của quê hương Vĩnh Long kể trên, ở vùng đất học Vĩnh Long vẫn còn rất nhiều những cái tên khác nữa, mỗi người có một con đường riêng để trưởng thành và cống hiến. Có người đi lên từ mái trường quê nhà, có người phải vượt qua nghịch cảnh để theo đuổi tri thức, cũng có người học tập không ngừng từ thực tiễn cuộc sống. Điểm gặp gỡ ở họ là tinh thần cầu tiến, ý chí vươn lên và khát vọng đem năng lực của mình đóng góp cho cộng đồng, đất nước.

Những tấm gương ấy góp phần lý giải vì sao vùng đất Vĩnh Long thường được nhắc đến với truyền thống hiếu học. Danh xưng đất học không chỉ được tạo nên bởi những mái trường, những người thầy hay phong trào khuyến học, mà còn được bồi đắp qua nhiều thế hệ người con mang tri thức, tài năng và trách nhiệm trở về phụng sự quê hương, đất nước.

Tin tiêu điểm

Đừng bỏ lỡ