Việt Nam phát sinh khoảng 100.000 tấn rác thải điện tử mỗi năm

GD&TĐ - Ngày 18/11, Báo Lao Động tổ chức diễn đàn trực tuyến “Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường 2026".

Quang cảnh toạ đàm.
Quang cảnh toạ đàm.

Chuyển đổi số không thể chỉ là câu chuyện của công nghệ

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Nguyễn Đức Thành, Phó Tổng Biên tập Thường trực Báo Lao Động - cho biết, mỗi thiết bị công nghệ là một câu chuyện về tài nguyên, môi trường và trách nhiệm của con người. Theo thông tin từ Cục Môi trường, Việt Nam phát sinh khoảng 100.000 tấn rác thải điện tử mỗi năm.

Người lao động là những người trực tiếp sử dụng công nghệ trong nhà máy, doanh nghiệp; trực tiếp vận hành những dây chuyền sản xuất hiện đại. Đồng thời, họ cũng là những người có thể nhìn thấy rõ nhất ở đâu còn lãng phí nguyên liệu, khâu nào có thể giảm chất thải, thiết bị nào có thể sửa chữa, tái sử dụng thay vì loại bỏ.

Còn theo, ông Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ NN&MT nhìn nhận, thiết bị điện tử ngày càng phổ biến, trở thành vật dụng thiết yếu trong đời sống của mọi tầng lớp người dân. Quá trình chuyển đổi số diễn ra càng nhanh, vòng đời thiết bị càng có xu hướng rút ngắn, kéo theo lượng chất thải điện tử gia tăng và tạo áp lực lớn đối với công tác thu gom, lưu giữ, tái chế, xử lý. Trước thực trạng này, Bộ NN&MT cùng các cơ quan chuyên môn đã ban hành nhiều văn bản nhằm tăng cường quản lý, kiểm soát chất thải điện tử.

Ông Trung dẫn chứng báo cáo từ The Global E-waste Monitor 2024, năm 2022, toàn thế giới phát sinh khoảng 62 triệu tấn chất thải điện tử, nhưng chỉ 22,3% được ghi nhận là thu gom và tái chế theo phương thức bảo đảm môi trường.

Cũng trong năm 2022, tại Việt Nam phát sinh khoảng 516.000 tấn chất thải điện tử, tương đương 5,3kg/người, tăng gấp hơn 4 lần so với mức 116 nghìn tấn năm 2014. Trong đó, thiết bị điện tử nhỏ chiếm khoảng 209.000 tấn; thiết bị trao đổi nhiệt như tủ lạnh, điều hòa khoảng 105.000 tấn; thiết bị điện, điện tử cỡ lớn khoảng 85.000 tấn. Quy mô này cho thấy áp lực đáng kể đối với hệ thống thu gom, phân loại, tái chế và xử lý trong nước.

Ông Trung cho rằng, chất thải điện tử vừa chứa các thành phần nguy hại, vừa có nhiều kim loại và vật liệu có giá trị như đồng, nhôm, vàng và các linh kiện có khả năng thu hồi. Tuy nhiên, mạng lưới thu gom chính thức hiện chưa thực sự đồng bộ, thuận tiện. Tại một số cơ sở, hoạt động tháo dỡ, thu hồi kim loại và linh kiện còn mang tính thủ công, công nghệ lạc hậu, chưa đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường.

Đánh giá về tác động đối với môi trường và nguy cơ mất an toàn đối với người lao động, theo ông Trung, chất thải điện tử có thể chứa chì, thủy ngân, cadimi, các hợp chất brom chống cháy… Nếu không được thu gom, lưu giữ, tháo dỡ và xử lý đúng quy trình, các chất này có thể phát tán vào không khí, đất và nước.

“Người lao động trực tiếp tham gia thu gom, phân loại, tháo dỡ và tái chế là nhóm có nguy cơ tiếp xúc cao, nhất là tại các cơ sở thủ công, thiếu trang thiết bị bảo hộ và điều kiện làm việc an toàn”, ông Trung nhấn mạnh.

cong-nhan.jpg
Công nhân tham gia diễn đàn.

Trí Tuệ nhân tạo

Theo PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, cho biết trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong đời sống nhân loại, việc cân bằng giữa phát triển công nghệ và bảo vệ môi trường, đặc biệt là bài toán tiêu thụ năng lượng và tài nguyên đang trở thành thách thức lớn đối với toàn cầu cũng như Việt Nam.

Dù không gian số có vẻ ngoài "phi vật chất", nhưng với hạ tầng vật lý tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ, sử dụng hàng triệu mét khối nước ngọt để làm mát trung tâm dữ liệu, khai thác khoáng sản đất hiếm, chiếm dụng quỹ đất và hạ tầng đô thị ven biển, và phát sinh rác thải điện tử với khối lượng ngày càng gia tăng.

Trong khi đó, Việt Nam cam kết đạt mức phát thải ròng bằng không (Net-Zero) vào năm 2050, đối mặt với thâm hụt sinh học ở mức -220% (dấu chân sinh thái bình quân đầu người đạt 2,7 gha so với sức tải sinh học chỉ 0,8 gha) và chịu áp lực lớn về an ninh năng lượng, tài nguyên nước cũng như quỹ đất ven biển - đô thị, sự bùng nổ đầu tư các trung tâm dữ liệu siêu lớn, trạm cập bờ cáp quang biển và hạ tầng tính toán AI nếu thiếu kiểm soát tiêu chuẩn môi trường sẽ tạo ra gánh nặng mới cho lưới điện quốc gia và hệ sinh thái địa phương.

Để giải quyết triệt để bài toán này, PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ đề xuất cần tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp cốt lõi sau:

Chuẩn hóa và xanh hóa hạ tầng dữ liệu: Quy hoạch lại các trung tâm dữ liệu theo hướng sử dụng 100% năng lượng tái tạo, kết hợp công nghệ làm mát tiết kiệm nước và tối ưu hóa không gian.

Phát triển thuật toán thông minh, tiết kiệm: Tối ưu hóa các thuật toán AI để giảm tải năng lượng tính toán; thiết kế các mô hình phần mềm gọn nhẹ, kéo dài vòng đời vận hành của thiết bị điện tử thông qua quy định bảo trì và kiểm định nghiêm ngặt.

Thúc đẩy tài chính xanh: Tận dụng các cơ chế ưu đãi tài chính (như hỗ trợ tài chính 2% lãi suất theo các quyết định của Thủ tướng Chính phủ) cho các dự án đáp ứng tiêu chí phân loại xanh, kinh tế tuần hoàn và báo cáo ESG.

Hoàn thiện hành lang pháp lý và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR): Thực thi nghiêm ngặt các quy định thu gom, tái chế rác thải điện tử, thiết bị viễn thông và máy chủ; đồng thời khuyến khích đầu tư các tổ hợp tái chế công nghệ cao để thu hồi kim loại quý (vàng, bạc, đồng, paladi) phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn.

Nhân rộng ứng dụng AI vì mục tiêu xanh: Ưu tiên phát triển các ứng dụng AI giải quyết các vấn đề cấp bách như giám sát chất lượng nước biển, tối ưu hóa năng lượng gió và mặt trời, điều độ lưới điện thông minh và giảm tiêu thụ nhiên liệu trong chuỗi logistics hàng hải.

Tin tiêu điểm

Đừng bỏ lỡ