Lĩnh vực nghiên cứu tuổi thọ đang phát triển mạnh mẽ. Bạn không thể lướt mạng xã hội một chút nào mà không bắt gặp ai đó tuyên bố họ sẽ sống đến 150 tuổi.
9 trong số 10 người này tin rằng họ có thể đạt được điều đó bằng cách chi những khoản tiền khổng lồ cho các “mẹo” chăm sóc sức khỏe, các phương pháp điều trị chưa được kiểm chứng và các loại thực phẩm chức năng.
Chỉ có thời gian mới trả lời được liệu các liệu trình đắt tiền, được thiết kế riêng của họ có kéo dài tuổi thọ hay không. Trong khi đó, ở Brazil, nhiều người – không có điều kiện tiếp cận các phòng khám chăm sóc sức khỏe trị giá 1.000 đô la một đêm hoặc các buồng trị liệu lạnh – vẫn thường xuyên sống đến 100 tuổi trở lên.
Mặc dù hạn chế tiếp cận với dịch vụ chăm sóc sức khỏe, nhiều người sống trăm tuổi này vẫn khỏe mạnh cho đến cuối đời.
Một bài báo quan điểm gần đây trên tạp chí Genomic Press mô tả các nghiên cứu về gen và tế bào đang được tiến hành trên một số người này. Nghiên cứu nhằm mục đích xác định các dấu hiệu sinh học liên quan đến việc sống đến tuổi già. Trước khi đi sâu vào nghiên cứu, đây là một số thuật ngữ:
- Người sống trăm tuổi — những người từ 100 tuổi trở lên.
- Người sống bán siêu trăm tuổi — từ 105 đến 109 tuổi.
- Người sống siêu trăm tuổi — từ 110 tuổi trở lên.
Tại sao lại tập trung vào vấn đề lão hóa ở Brazil?
Như các tác giả bắt đầu bài báo của họ, “Tuổi thọ khỏe mạnh là một mục tiêu toàn cầu". Không phải là mọi người muốn sống lâu; mà là họ muốn sống khỏe mạnh lâu hơn.
Ngoài ra, những người sống đến tuổi già khỏe mạnh, theo định nghĩa, phải tránh được nhiều bệnh tật của tuổi già, vốn là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, bao gồm chứng mất trí nhớ, bệnh tim và ung thư.
Nghiên cứu sinh lý học và di truyền học của những người sống lâu này có thể giúp chúng ta phát triển các phương pháp điều trị hoặc phòng ngừa hiệu quả hơn.
Trong bài báo, các nhà nghiên cứu đã đề cập đến những nghiên cứu gần đây về những người sống thọ và khám phá một số cơ chế sinh học giúp những người này trẻ lâu hơn.
Cơ chế đầu tiên là duy trì protein. Khi chúng ta già đi, khả năng duy trì và bổ sung hàng ngàn loại protein cần thiết cho sức khỏe của cơ thể dần suy giảm. Tuy nhiên, những người sống trên 100 tuổi lại có thể loại bỏ các protein bị lỗi hiệu quả như những người trẻ hơn họ nhiều.
Một cơ chế khác có thể liên quan đến khả năng bảo vệ miễn dịch. Nhìn chung, hệ thống miễn dịch của người lớn tuổi suy giảm dần, làm tăng nguy cơ viêm mãn tính và nhiễm trùng ở mức độ nhẹ. Tuy nhiên, ở những người sống trên 100 tuổi, thay vì suy giảm, hệ thống miễn dịch của họ thích nghi để trở nên mạnh mẽ hơn.
Cuối cùng, một số người có thể đơn giản là có gen “tốt”. Bằng chứng cho thấy những người sống thọ có thể có một số lợi thế về gen, mang các biến thể gen tương đối hiếm hỗ trợ hệ thống miễn dịch mạnh mẽ, sự ổn định bộ gen và chức năng ty thể.
Tuổi thọ có phải chỉ phụ thuộc vào việc "trúng số độc đắc về gen"?
Medical News Today đã phỏng vấn Bác sĩ Daniel Ghiyam, một bác sĩ được chứng nhận tại MedPod LA, người không tham gia vào nghiên cứu này.
“Có vẻ như khả năng phục hồi sinh học đa tầng, chứ không chỉ một 'gen trường thọ' duy nhất, mới là yếu tố giúp con người sống lâu hơn", Tiến sĩ Ghiyam cho biết.
“Những người sống rất thọ dường như có hệ thống dọn dẹp tế bào mạnh mẽ, chẳng hạn như sửa chữa ADN, hiệu quả của ty thể và kiểm soát chất lượng protein, và họ không bị quá tải viêm mãn tính", ông giải thích.
Jamie Bovay, Bác sĩ Vật lý trị liệu, người sáng lập Physical Therapy Solutions, người cũng không tham gia vào nghiên cứu, đã giải thích một cách đơn giản như sau:
“Hãy tưởng tượng các tế bào của bạn giống như một căn bếp cao cấp. Nếu bạn không bao giờ đổ rác hoặc cọ rửa mặt bàn, cuối cùng căn bếp sẽ trở nên không thể sử dụng được, bất kể nguyên liệu tốt đến đâu. Những người sống trên 100 tuổi dường như có khả năng quản lý chất thải 'cực kỳ hiệu quả'".
Tuổi thọ: Tại sao Brazil lại đặc biệt đến vậy?
Mặc dù phụ nữ thường sống lâu hơn nam giới, Brazil lại là quê hương của nhiều nam giới sống thọ nhất. Theo các tác giả, ba trong số 10 người đàn ông sống thọ nhất thế giới đến từ Brazil. Trong đó có người đàn ông sống thọ nhất hiện nay, sinh năm 1912.
Họ giải thích rằng điều này “mang lại cơ hội khoa học hiếm có” để nghiên cứu những cá nhân đặc biệt này.
Nghiên cứu đang được tiến hành của các tác giả bao gồm các mẫu sinh học từ hơn 100 người sống trăm tuổi. Điều quan trọng là, nhiều người trong số họ sống ở những vùng có dịch vụ chăm sóc y tế vô cùng hạn chế.
Điều này cho phép các nhà nghiên cứu hiểu được các yếu tố liên quan đến tuổi thọ cao hơn nằm ngoài tầm với của y học hiện đại.
Bài báo giải thích rằng một trong những yếu tố có thể đóng vai trò trong tuổi thọ cực kỳ cao của một số người Brazil là nguồn gốc độc đáo của họ. Theo các tác giả, Brazil có sự đa dạng di truyền phong phú nhất so với bất kỳ quốc gia nào khác, do các làn sóng nhập cư từ khắp châu Âu, Nhật Bản và châu Phi.
“Sự pha trộn phức tạp về nguồn gốc tổ tiên này", họ viết: "...đã tạo nên một quần thể có sự pha trộn cao, với các mô hình gen độc đáo có thể ảnh hưởng đến các đặc điểm đa yếu tố như khả năng phục hồi sinh học và tuổi thọ".
Các nhà khoa học hy vọng rằng nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin sinh học và di truyền giúp họ hiểu được cách chúng ta có thể già đi một cách khỏe mạnh hơn.
Vậy còn những người không sống ở Brazil thì sao?
Trong khi chờ đợi dữ liệu được công bố, những người sống ở những nơi khác trên thế giới có thể làm gì để kéo dài tuổi thọ?
Các chuyên gia không tham gia vào nghiên cứu đã đưa ra một số lời khuyên về tuổi thọ.
Ưu tiên quá trình trao đổi chất
“Đặt sức khỏe trao đổi chất lên hàng đầu, duy trì khối lượng cơ bắp, giữ cho hệ thống miễn dịch khỏe mạnh và giảm viêm mãn tính đều rất quan trọng", Ghiyam giải thích.
“Điều này có nghĩa là bổ sung đủ protein, tập thể dục sức mạnh và aerobic thường xuyên, ngủ đủ giấc và thực hiện các bước để giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Điều quan trọng không kém là tránh hút thuốc, ăn ít thực phẩm chế biến sẵn và kiểm soát căng thẳng”, ông nói với chúng tôi.
Tiếp nối vai trò của hoạt động thể chất, Bovay nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng “lớp giáp bảo vệ cấu trúc” của chúng ta.
“Bài báo đề cập rằng nhiều người sống thọ trên 100 tuổi vẫn tự lập trong các hoạt động hàng ngày. Cơ bắp là thước đo của tuổi thọ. Nếu bạn muốn sống đến 100 tuổi, bạn cần phải nâng vật nặng ngay bây giờ", ông khuyên, đồng thời nói thêm rằng “mật độ xương và khối lượng cơ bắp cao là những yếu tố dự báo tốt nhất về khả năng sống sót sau một cuộc khủng hoảng sức khoẻ".
Sức mạnh của việc đi bộ
Milica McDowell, một huấn luyện viên cá nhân, thạc sĩ, bác sĩ vật lý trị liệu, tin rằng đi bộ có thể có tác động mạnh mẽ đến tuổi thọ.
“Đi bộ cần phải là một hoạt động hàng ngày", McDowell nói với chúng tôi. “Những người đi bộ nhiều hơn có tuổi thọ cao hơn vì nó làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim và tử vong do tim mạch".
“Một nghiên cứu quy mô lớn,bà tiếp tục, “đã chứng minh rằng nếu những người đi bộ 2.500 bước mỗi ngày thêm 500 bước mỗi ngày nữa, thì nguy cơ tử vong giảm 7%. Nếu họ thêm 1.000 bước mỗi ngày, thì nguy cơ tử vong giảm 15%".
6 trụ cột của y học lối sống
Cuối cùng, David Goldman, thạc sĩ, một chuyên gia dinh dưỡng thể thao, nhà khoa học nghiên cứu và cố vấn khoa học chính tại Switch4Good, khuyến nghị nên thực hiện từng thay đổi nhỏ một và tập trung vào sáu trụ cột của y học lối sống:
- Ăn các thực phẩm nguyên chất, chủ yếu là thực vật — rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, các loại hạt — đồng thời giảm thiểu tiêu thụ thịt và muối.
- Giữ hoạt động tích cực với các bài tập tim mạch, rèn luyện sức mạnh và giãn cơ.
- Ngủ 7-9 tiếng mỗi đêm.
- Quản lý căng thẳng bằng các bài tập thiền định hoặc thở.
- Duy trì các mối quan hệ xã hội tốt đẹp.
- Tránh thuốc lá và hạn chế rượu bia.
Thay đổi dần dần để có lợi ích bền vững
Có vẻ như yếu tố di truyền và lối sống của người dân Brazil giúp một bộ phận dân số của họ trẻ hơn lâu hơn. Nghiên cứu cho đến nay cho thấy họ có các cơ chế dọn dẹp tế bào đặc biệt hiệu quả. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được giải đáp.
Đối với những người không sinh ra ở Brazil, có những thói quen lành mạnh được khoa học chứng minh mà bạn có thể áp dụng ngay hôm nay, điều này có thể giúp kéo dài tuổi thọ của bạn.
Thực hiện những thay đổi dần dần mà bạn có thể duy trì được có thể là một công cụ mạnh mẽ để kéo dài tuổi thọ. Như Goldman đã nói với Medical News Today, “hãy duy trì những thói quen này một cách nhất quán nhất có thể, đồng thời tha thứ cho những sai sót, và bạn sẽ tạo nền tảng tuyệt vời cho một cuộc sống lâu dài và khỏe mạnh".
