Saudi Arabia chưa loại trừ khả năng phát triển vũ khí hạt nhân, theo một đánh giá thông tin tình báo mật của Mỹ được cho là đã làm dấy lên những lo ngại tại Quốc hội về thỏa thuận hợp tác hạt nhân giữa Tổng thống Donald Trump và Saudi Arabia, tờ Washington Post đưa tin hôm 25/9.
Đánh giá này nằm trong các tài liệu mật được cung cấp cho các nghị sĩ trong quá trình họ xem xét thỏa thuận mang tính bước ngoặt, các quan chức Mỹ nói với tờ báo.
Bộ Ngoại giao Mỹ được cho là đã đưa ra một đánh giá riêng, trong đó tin tưởng hơn vào những cam kết của Saudi Arabia cũng như các biện pháp bảo đảm được đưa vào thỏa thuận.
Được ký hồi tháng 7, thỏa thuận Section 123 tạo cơ sở pháp lý để các công ty Mỹ tham gia các dự án hạt nhân dân sự trị giá hàng chục tỷ USD tại Saudi Arabia.
Chính quyền ông Trump lập luận rằng thỏa thuận sẽ củng cố các tiêu chuẩn không phổ biến vũ khí hạt nhân, đồng thời ngăn Saudi Arabia tìm kiếm hợp tác hạt nhân với Nga hoặc Trung Quốc.
Tuy nhiên, thỏa thuận tạo ra một lộ trình tiềm năng để Saudi Arabia làm giàu uranium trong nước. Mức làm giàu ban đầu sẽ được giới hạn dưới 5%, nhưng sau đó có thể tăng lên 20% sau khi tiến hành các nghiên cứu bổ sung và nhận được sự chấp thuận bằng văn bản của Mỹ và Saudi Arabia.
Uranium được làm giàu đến mức này vẫn thấp hơn cấp độ dùng cho vũ khí, nhưng làm giảm đáng kể khối lượng công việc cần thiết để đạt nồng độ cấp độ vũ khí.
Thỏa thuận cũng không yêu cầu Saudi Arabia áp dụng Nghị định thư bổ sung của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), vốn cho phép các thanh sát viên tiếp cận rộng hơn và có thêm công cụ để phát hiện các hoạt động hạt nhân không được khai báo.
Thay vào đó, Mỹ và Saudi Arabia đã đàm phán một thỏa thuận thanh sát song phương riêng.
Một nhóm thượng nghị sĩ đảng Dân chủ do ông Ed Markey và ông Jeff Merkley dẫn đầu hôm 25/9, cảnh báo Ngoại trưởng Marco Rubio rằng thỏa thuận cuối cùng có thể trao cho Saudi Arabia “phương tiện để làm giàu uranium và có khả năng phát triển vũ khí hạt nhân”.
Ông Merkley nói với Washington Post rằng việc Saudi Arabia khăng khăng giữ quyền làm giàu uranium trong nước đặt ra câu hỏi liệu tham vọng của nước này có hoàn toàn mang mục đích dân sự hay không.
Bộ Ngoại giao Mỹ bác bỏ những nhận định cho rằng chính quyền đang tạo điều kiện cho một chương trình quân sự. Họ nói với tờ báo trên rằng Mỹ “không và sẽ không ủng hộ chương trình vũ khí hạt nhân của Saudi Arabia”.
Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia Abdulaziz bin Salman khẳng định chương trình của Saudi Arabia sẽ “hòa bình” và được phát triển với “mức độ trách nhiệm và minh bạch cao nhất”.
Đánh giá tình báo trên càng làm gia tăng những lo ngại kéo dài liên quan đến tuyên bố năm 2018, của Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman rằng Saudi Arabia sẽ tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân nếu Iran có được loại vũ khí này.
“Nếu không còn nghi ngờ gì, nếu Iran phát triển bom hạt nhân, chúng tôi sẽ làm theo ngay khi có thể”, ông nói vào thời điểm đó.
Các nghị sĩ Mỹ cũng so sánh thỏa thuận với Saudi Arabia với thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 có các quy định nghiêm ngặt hơn nhiều, theo đó giới hạn mức làm giàu uranium của Iran ở 3,67% trong 15 năm.
Ông Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận trên trong nhiệm kỳ đầu tiên, cho rằng các điều khoản chưa đủ nghiêm ngặt.
Thỏa thuận với Saudi Arabia được chính thức trình lên Quốc hội Mỹ ngày 24/8 và đang trải qua quá trình xem xét kéo dài 90 ngày. Các nghị sĩ có thể tìm cách ngăn chặn thỏa thuận, dù việc vượt qua quyền phủ quyết của tổng thống sẽ cần đa số 2/3 tại cả hai viện.
