Cửa ải sau THPT
Derya Gizem Ust, 19 tuổi, ao ước học luật từ khi còn là bé gái với mong muốn có được sức mạnh bảo vệ phụ nữ. Hiện Ust là sinh viên năm 2 tại Đại học Marmara, Istanbul.
Ust là một trong khoảng 40% phụ nữ trẻ tuổi Thổ Nhĩ Kỳ học lên đại học, một tỉ lệ không thấp hơn nhiều so với tỉ lệ phụ nữ Mỹ học đại học. Tuy nhiên, con số dường như cho thấy sự tiến bộ đối với nữ quyền tại Thổ Nhĩ Kỳ, thực chất lại chứa đựng một góc khuất hoàn toàn khác.
Cụ thể là chỉ có 11% phụ nữ tốt nghiệp đại học (tỉ lệ này ở Mỹ là khoảng trên 30%). Số nữ cử nhân tiếp tục học cao học hoặc nghiên cứu sinh và sau đó làm việc đúng chuyên ngành - còn ít hơn nhiều.
Từ thiên vị giới trong trường phổ thông đến áp lực xã hội phải kết hôn và sinh nở - là những trở ngại không thể vượt qua đối với nhiều phụ nữ Thổ Nhĩ Kỳ. “Ở trường THPT, tôi ở cùng phòng nội trú với các bạn gái quyết tâm tốt nghiệp đại học” - Ust cho biết - “Thậm chí nhiều bạn quyết tâm bằng mọi giá dù gia đình ngăn cản”.
Ust cảm thấy vững tâm hơn từ sự quyết tâm của nhiều bạn nữ nhưng cũng nhận thức rất rõ vòng kiềm tỏa giáo dục đối với nữ sinh. Ví dụ, khi cô học THPT tại Tarebolu, khu vực kề Biển Đen của Thổ Nhĩ Kỳ, các tiết khoa học và sinh học chỉ được dạy bởi giáo viên nam. “Thảo luận về sự khác biệt giới trong gen luôn là chủ đề khó nói” - Ust chia sẻ - “Chúng tôi (những nữ sinh) cảm thấy như người thừa vì thầy giáo chỉ trao đổi với các bạn nam và thậm chí không nhìn đến chúng tôi”.
Nhiều áp lực
Áp lực buộc nữ sinh ở nhà bắt đầu vào thời điểm kết thúc chương trình THPT. “Nhiều gia đình mong muốn con gái kết hôn hoặc làm việc nhà giúp gia đình thay vì học đại học” - theo Candan Fetvaci, Giám đốc Quỹ Aydin Dogan Vakfi, tổ chức giúp phụ nữ trẻ nâng cao học vấn để tìm công việc đòi hỏi tri thức.
Những gia đình đông con thường không thể trang trải phí tổn cho con tới trường và tư tưởng văn hóa ăn sâu là nữ chỉ cần biết đọc và viết, không có lí do gì phải học đại học. “Đối với nhiều bạn nữ trong lớp tôi, nói với cha mẹ con không muốn kết hôn hoặc sinh con - dường như là điều cấm kị” - Ust nói.
Các nhà hoạt động vì nữ quyền nói rằng quan điểm văn hóa đối với phụ nữ trong giáo dục đang làm trầm trọng thêm chênh lệch giới trong bộ phận cư dân ở độ tuổi lao động tại Thổ Nhĩ Kỳ. Theo Ngân hàng Thế giới, chỉ 30% lực lượng lao động Thổ Nhĩ Kỳ là nữ. Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đưa ra con số 42,9% phụ nữ tại Thổ Nhĩ Kỳ trong độ tuổi 15 đến 29 thất nghiệp, so với chỉ 15,1% nam giới trong cùng độ tuổi.
Theo Fetvaci, mọi chuyện chỉ có thể thay đổi nếu phái nữ có thêm đại diện trong Quốc hội. Hiện tại, chỉ 17% nghị viên Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ là nữ. Một khi phụ nữ nắm giữ vị trí có quyền thay đổi luật pháp, họ mới có thể bắt đầu thay đổi tư tưởng thiên kiến trong xã hội.
