Doanh nghiệp tìm kiếm điều gì ở người lao động thời AI?
Tại hội nghị về tương lai việc làm ‘FPTU Career Summit 2026” do Trường Đại học FPT tổ chức ngày 6/6, ông Phan Trường Lâm - Phó Giám đốc Trường Đại học FPT tại Hà Nội cho biết, trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, những kiến thức được học từ vài năm trước có thể đã không còn đủ đáp ứng yêu cầu hiện tại. Những kỹ năng từng được xem là quan trọng nhất nay có thể không còn giữ vị thế ưu tiên.
Để đối mặt với những thách thức nghề nghiệp và kiến tạo một tương lai tươi sáng, sinh viên cần chủ động trang bị cho mình những kỹ năng mới, phương pháp mới và đặc biệt là một tư duy hoàn toàn mới. Việc chuẩn bị năng lực nghề nghiệp cho thế hệ trẻ không còn là câu chuyện riêng của nhà trường mà cần sự đồng hành chặt chẽ từ doanh nghiệp.
Chia sẻ tại hội nghị, các chuyên gia nhận định Việt Nam đang hội tụ đủ các yếu tố "thiên thời, địa lợi, nhân hòa" để trở thành điểm đầu tư hấp dẫn. Nhiều ý kiến đánh giá cao nguồn nhân lực Việt Nam ở sự trung thực, chân thành, sự cần cù và đặc biệt là niềm đam mê giáo dục, khát vọng học hỏi mạnh mẽ.
Ngoài phân tích tiềm năng, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam, các chuyên gia cũng chỉ ra thách thức với thị trường lao động Việt Nam khi không thiếu phần mềm, không thiếu công cụ AI nhưng đang thiếu trầm trọng người có thể thay đổi, sử dụng và làm chủ chúng trong công việc thực tiễn.
Ông Phan Trường Lâm, Phó Giám đốc Phụ trách đào tạo Trường Đại học FPT phát biểu khai mạc hội nghị.
Ông Vũ Nhật Anh - Đồng sáng lập, Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Điều hành Sản phẩm & Công nghệ tại TopCV Việt Nam nêu rõ vấn đề: 85% lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng khả năng thích nghi của lực lượng lao động là yếu tố then chốt nhất. Vậy mà tất cả những gì sinh viên đang học ngày hôm nay, kinh nghiệm có được ngày hôm nay - rất có thể một vài năm sau đã không còn dùng được nữa. Đây chính là lý do phương thức cũ như GPA cao, gom chứng chỉ đang mất dần giá trị.
Ông cũng nhấn mạnh khả năng học hỏi và thích nghi nhanh sẽ luôn là lợi thế cạnh tranh bền vững nhất. Chúng ta là thế hệ sẽ đi cùng kỷ nguyên vươn mình.
Đồng quan điểm, bà Tô Thị Loan, Giám đốc Tuyển dụng tại Vinsmart Future, chia sẻ từ góc nhìn thực chiến của người làm tuyển dụng qua nhiều thế hệ doanh nghiệp công nghệ lớn tại Việt Nam. Bà chỉ ra khoảng cách lớn nhất giữa sinh viên và kỳ vọng doanh nghiệp không nằm ở kỹ thuật mà ở tư duy hệ thống và khả năng kể chuyện bằng dữ liệu cho người không cùng chuyên môn.
Nhìn lại hành trình tuyển dụng, bà Tô Thị Loan phác ra ba giai đoạn dịch chuyển rõ rệt: Trước năm 2020, bằng cấp và điểm số là thước đo hàng đầu; giai đoạn 2020 -2023, hồ sơ năng lực và dự án thực tế bắt đầu lên ngôi; từ năm 2024 đến nay, thị trường đã bước hẳn sang kỷ nguyên AI - doanh nghiệp kỳ vọng nhân sự có thể đóng góp ngay từ tháng làm việc đầu tiên và đủ khả năng phản biện với kết quả do AI tạo ra, thay vì chấp nhận mù quáng.
Người trẻ cần chuẩn bị gì để không bị tụt lại?
Ông Bùi Ngọc Tú - Phó Giám đốc Tuyển dụng, Neweb Việt Nam (WNC) cho biết, hiện các kỹ năng doanh nghiệp kỳ vọng ở thế hệ trẻ tập trung vào giao tiếp đa văn hóa, làm việc nhóm xuyên quốc gia, xử lý vấn đề, quản lý thời gian và khả năng học tập kiến thức mới liên tục.
Ông Wee Sung Yun - Tổng Giám đốc LG Electronics R&D Vietnam trong bài chia sẻ với chủ đề: “AI & The Future of Work: A Strategic on AI and the future of work in the digital era” nhấn mạnh để hướng tới một thế giới nơi con người đang sống cùng các trợ lý AI - những người biết và có thể xử lý mọi thứ liên quan đến phần mềm, luật pháp, khoa học, lịch sử, triết học và nhiều lĩnh vực khác; con người cần có một tư duy cởi mở về vấn đề này.
Mỗi người cũng cần thay đổi trong cách làm việc và chuẩn bị những năng lực quan trọng từ tư duy “tìm việc" hoặc "sẵn sàng cho công việc" sang "thích ứng công việc với tư cách là người xây dựng hệ thống"; thay vì chỉ là người thực thi tác vụ hay người viết mã, trở thành kiến trúc sư giải pháp và người làm chủ vấn đề.
Dẫn lời của Giáo sư Karim Lakhani (Trường Kinh doanh Harvard), ông Wee Sung Yun nói về vai trò của con người trong thời đại AI: "Trí tuệ nhân tạo sẽ không thay thế con người nhưng con người có trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế con người không có trí tuệ nhân tạo".
Nhưng, ngay cả với sự tiến bộ của AI, ông tin rằng rất khó để thay thế những đặc điểm độc đáo chỉ có ở con người như sáng tạo và đổi mới, tư duy phản biện và khả năng phán đoán, giao tiếp và kể chuyện dựa trên sự đồng cảm - điều mà ông cho là quan trọng nhất và cuối cùng là khả năng đưa ra quyết định có đạo đức.
Bà Trần Thị Bích Ngọc – Giám đốc Vận hành Sản phẩm, AIViec cũng khẳng định: “3 kỹ năng gần như xuất hiện 100% trong yêu cầu tuyển dụng hiện nay mà người trẻ cần chuẩn bị là giao tiếp, giải quyết vấn đề và kỹ năng tự học”.
Bổ sung thêm về sự kết hợp của nhân sự và AI trong lĩnh vực Logistics, bà Phạm Khánh Linh - Nhà sáng lập & Giám đốc Điều hành Logivan Logistics & FreightPilot.AI cho biết: Trong ngành Logistics, con người vẫn đóng vai trò trung tâm vì tính chất chuỗi phức tạp và cần sự phối hợp, kết nối nhiều bên liên quan. AI không thay thế con người mà trở thành công cụ đắc lực để nâng cao năng suất.
Vì vậy, thay vì là người thực thi thủ công, con người chuyển dịch thành “Người điều phối”. Những cá nhân thành công nhất là những người biết cách điều khiển nhiều AI agents cùng lúc để giải quyết các đầu việc phức tạp.
Thành công trong kỷ nguyên AI không nằm ở việc trở thành chuyên gia trong một mảng hẹp mà trở thành người có kiến thức tổng quát kết hợp với kiến thức sâu về ngành và tư duy chủ động.
