Từ năm học 2026-2027, trung học nghề dự kiến bắt đầu tuyển sinh, đào tạo tại những cơ sở đủ điều kiện. Sự xuất hiện của loại hình trường này trong hệ thống giáo dục quốc dân được kỳ vọng mở thêm một hướng đi cho học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở muốn sớm tiếp cận nghề nghiệp, đồng thời vẫn có cơ hội tiếp tục học tập và phát triển lên các trình độ cao hơn.
Trường trung học nghề là cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, tương đương cấp trung học phổ thông, do Sở GD&ĐT quản lý. Chương trình giáo dục trung học nghề hướng tới đào tạo người học phát triển toàn diện khi vừa được trang bị kiến thức văn hóa cốt lõi của giáo dục phổ thông, vừa hình thành năng lực nghề nghiệp ở trình độ tương ứng.
Như vậy, giá trị của trung học nghề không chỉ nằm ở việc bảo đảm sau khi tốt nghiệp người học có đủ năng lực hành nghề, sớm bước vào thị trường lao động, mà còn góp phần thực hiện hiệu quả công tác phân luồng sau trung học cơ sở, tạo ra một lộ trình học tập liên thông linh hoạt, gắn với khả năng học tập suốt đời.
Học trung học nghề mang lại nhiều lợi ích khi được Nhà nước, doanh nghiệp quan tâm, hỗ trợ về nhiều mặt như học phí, có thêm thu nhập khi tham gia thực tập, thực hành tại doanh nghiệp; rút ngắn thời gian học trung cấp, cao đẳng, đại học theo hình thức liên thông; sớm có trải nghiệm nghề nghiệp thực tiễn và sớm có thu nhập để bước vào cuộc sống tự lập.
Mặc dù vậy, thách thức lớn nhất là sự thay đổi nhận thức và tâm lý của người học, gia đình người học và xã hội về tính hiệu quả của loại hình đào tạo mới này.
Trên thực tế, Việt Nam từng có các chương trình giáo dục tương đương cấp THPT, với tên gọi trung học kỹ thuật, phổ thông công nghiệp (thập niên 70); trung học nghề, trung học chuyên nghiệp, trung cấp cấp chuyên nghiệp (thập niên 80-90).
Tuy nhiên, các chương trình này dần bị loại bỏ bởi hạn chế về mục tiêu, lộ trình học tập, chương trình, cơ sở vật chất, giáo viên không đáp ứng yêu cầu tích hợp văn hóa và dạy nghề,… Đây cũng là những bài học quan trọng cho triển khai đào tạo trung học nghề từ năm học tới.
Trung học nghề khó thành công nếu chất lượng chưa đủ sức thuyết phục. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần đầu tư thực chất cho chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất, quan hệ doanh nghiệp và hệ thống bảo đảm chất lượng. Nhà trường phải chuyển từ tư duy “đào tạo một nghề” sang xây dựng môi trường giáo dục toàn diện cho học sinh sau trung học cơ sở.
Cùng với đó là đổi mới công tác tuyển sinh, hướng nghiệp, đẩy mạnh chuyển đổi số, đa dạng hóa danh mục ngành nghề, ưu tiên các mã ngành đón đầu xu hướng và xây dựng chính sách đủ hấp dẫn đối với người học…
Một mô hình mới luôn cần thời gian để được kiểm chứng, trung học nghề cũng vậy. Nhưng nếu được quy hoạch đúng, tổ chức bài bản và đánh giá bằng kết quả thực chất, đây có thể trở thành một nhánh rẽ đáng kỳ vọng nơi người học không phải lựa chọn giữa học văn hóa và học nghề, giữa việc làm sớm và cơ hội học tiếp.
Một nền giáo dục mở không chỉ cần nhiều cánh cửa, mà làm sao để mỗi người học đều có thể tìm thấy một cánh cửa phù hợp với năng lực, nguyện vọng và tương lai của mình.
