Mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục nghề nghiệp trong môi trường số

Đa dạng phương thức đào tạo mở rộng cơ hội học tập

Bộ GD&ĐT đã công bố dự thảo Thông tư quy định quy chế đào tạo, kiểm tra, thi, xét công nhận tốt nghiệp đối với các trình độ của giáo dục nghề nghiệp. Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là quy định thống nhất các phương thức đào tạo trong cùng một quy chế.

Theo đó, bên cạnh hình thức đào tạo trực tiếp, dự thảo bổ sung các quy định về đào tạo trực tuyến, đào tạo từ xa và đào tạo kết hợp giữa trực tiếp với trực tuyến. Quy định này tạo điều kiện để người học lựa chọn hình thức học tập phù hợp với điều kiện và nhu cầu của bản thân, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục nghề nghiệp theo hướng linh hoạt hơn.

Theo ông Trần Văn Mười - Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội, dự thảo mang lại nhiều cơ hội cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Trước hết là tăng cường tính tự chủ và linh hoạt khi trao quyền chủ động lớn hơn cho hiệu trưởng trong việc quyết định tỷ lệ đào tạo trực tuyến, phương thức tương tác và hình thức thi, miễn bảo đảm chuẩn đầu ra.

Việc áp dụng đào tạo trực tuyến và đào tạo kết hợp cũng giúp tối ưu hóa nguồn lực, giảm tải hệ thống phòng học truyền thống, tiết kiệm chi phí vận hành, tạo sự linh hoạt về thời gian học tập. Đồng thời, đào tạo từ xa, trực tuyến mở ra cơ hội tiếp cận cho người đi làm, người học ở vùng sâu, vùng xa, góp phần thúc đẩy học tập suốt đời.

Một lợi ích khác được ông Trần Văn Mười nhấn mạnh là việc xây dựng cơ sở dữ liệu số tập trung sẽ góp phần minh bạch hóa hoạt động đào tạo, giảm thủ tục hành chính, hạn chế sai sót, phòng chống làm giả văn bằng, chứng chỉ, đồng thời tạo thuận lợi cho công tác quản lý, thanh tra và tra cứu thông tin.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Bích - phụ trách Ban kiểm định - Đảm bảo chất lượng kiêm Trưởng khoa Y Dược - Thẩm Mỹ, Trường Cao đẳng Viễn Đông nhận định, đào tạo trực tuyến, đào tạo từ xa và đào tạo kết hợp giúp mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục nghề nghiệp tới nhiều nhóm người học khác nhau, đặc biệt là người lao động đang làm việc hoặc người học có nhu cầu nâng cao trình độ nhưng không có điều kiện tham gia học tập tập trung toàn thời gian.

Chuyển đổi số còn tạo điều kiện nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu hóa nguồn lực, tăng khả năng cá thể hóa quá trình học tập và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp. Trong bối cảnh nhiều ngành nghề đang chịu tác động mạnh của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và kinh tế xanh, việc ứng dụng công nghệ trong đào tạo cũng giúp các nhà trường cập nhật nhanh hơn những yêu cầu mới của thị trường lao động.

“Có thể nói, dự thảo Thông tư quy định quy chế đào tạo, kiểm tra, thi, xét công nhận tốt nghiệp đối với các trình độ của giáo dục nghề nghiệp hướng tới mục tiêu xây dựng mô hình “trường nghề số”, trong đó hoạt động quản trị, giảng dạy, học tập và đánh giá được vận hành trên nền tảng công nghệ số một cách đồng bộ và hiệu quả”, bà Nguyễn Thị Ngọc Bích đánh giá.

Hạ tầng và năng lực số là điều kiện then chốt

Bên cạnh những cơ hội, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình triển khai chuyển đổi số.

Theo ông Trần Văn Mười, khó khăn đầu tiên là chi phí đầu tư ban đầu rất lớn. Hệ thống quản trị học tập (LMS), hạ tầng đường truyền, hệ thống nhận diện chống gian lận và các phần mềm mô phỏng thực hành đều đòi hỏi nguồn lực tài chính đáng kể, trong khi nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn hạn chế về kinh phí.

Bên cạnh đó, yêu cầu về năng lực số của đội ngũ nhà giáo cũng ngày càng cao. Việc chuyển từ bài giảng truyền thống sang bài giảng số, học liệu tương tác và các sản phẩm đa phương tiện đòi hỏi giáo viên phải được trang bị kỹ năng công nghệ và tư duy sư phạm số phù hợp.

Một thách thức khác là bảo đảm an toàn thông tin và phòng chống gian lận học thuật trên môi trường số. Việc kiểm soát định danh người học, ngăn chặn tình trạng thi hộ, kiểm tra hộ sẽ trở nên phức tạp nếu hệ thống bảo mật không đủ mạnh. Ngoài ra, sự chênh lệch về điều kiện tiếp cận công nghệ giữa các nhóm người học, đặc biệt ở vùng khó khăn, cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai đào tạo trực tuyến.

Từ thực tiễn triển khai ở cơ sở đào tạo, bà Nguyễn Thị Ngọc Bích cho rằng, để chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp thực sự hiệu quả, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp.

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, hỗ trợ đầu tư hạ tầng số và xây dựng các nền tảng dùng chung cho toàn hệ thống. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược chuyển đổi số dài hạn, phát triển đội ngũ và học liệu số.

Đồng thời, doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, cung cấp môi trường thực hành, công nghệ và dữ liệu thực tiễn để người học được tiếp cận với các công nghệ mới ngay trong quá trình học tập.

“Nếu được triển khai đồng bộ, những quy định mới trong dự thảo sẽ tạo động lực quan trọng để giáo dục nghề nghiệp Việt Nam chuyển từ mô hình đào tạo truyền thống sang mô hình đào tạo linh hoạt, số hóa và gắn chặt hơn với nhu cầu của nền kinh tế số và thị trường lao động trong tương lai”, bà Nguyễn Thị Ngọc Bích cho hay.