Từ phong trào ấy, Hợp tác xã Măng non Duy Viên ra đời, trở thành điển hình của phong trào thiếu nhi miền Bắc, nhiều lần được Bác Hồ tuyên dương và tặng Bằng khen.
Vinh dự được Bác tuyên dương
Tròn 60 năm sau, câu chuyện về những thiếu niên làng Duy Viên (Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị) - ngọn cờ thiếu niên của Quảng Trị và miền Bắc thời bấy giờ hăng say tham gia lao động sản xuất, được Bác Hồ tặng Bằng khen vẫn là ký ức không thể nào quên.
Lần theo các nhân vật, chúng tôi gặp ông Đinh Ngọc Thỉ (SN 1943, ở Vĩnh Lâm, Vĩnh Linh), nguyên Liên đội trưởng Liên đội Lý Tự Trọng, kiêm Chủ nhiệm Hợp tác xã Măng non Duy Viên, là một trong những nhân chứng đặc biệt của phong trào thiếu nhi trong những năm kháng chiến. Ở tuổi 83, ông Đinh Ngọc Thỉ vẫn rất minh mẫn. Mỗi khi nhắc đến Hợp tác xã Măng non Duy Viên, ánh mắt ông lại ánh lên niềm tự hào sâu sắc.
Ông Thỉ kể, những năm sau 1954, thôn Duy Viên, xã Vĩnh Lâm là vùng quê nơi tuyến đầu của Vĩnh Linh anh hùng. Cuộc sống còn nhiều thiếu thốn nhưng khí thế cách mạng sục sôi, lan tỏa đến từng mái nhà, từng thế hệ.
“Chính trong không khí ấy, tháng 8/1958, Liên đội Thiếu niên Tiền phong Lý Tự Trọng của thôn Duy Viên được thành lập. Khi ấy tôi mới 15 tuổi và được bầu làm Liên đội trưởng. Khu đoàn Vĩnh Linh nhận thấy Liên đội hoạt động và làm nhiều việc tốt nên kết nghĩa với Liên đội thiếu niên thôn Võ Xá, tỉnh Quảng Bình (cũ).
Trong thời gian này, Hợp tác xã Măng non Duy Viên ra đời, thuộc Liên đội Thiếu niên Tiền phong Lý Tự Trọng và tôi kiêm luôn vai trò chủ nhiệm. Ngoài học tập, chúng tôi còn tham gia nhiều công việc sản xuất. Hợp tác xã được giao ruộng trồng lúa, chăm sóc trâu gầy thành trâu khỏe, trồng khoai…”, ông Thỉ nhớ lại.
Còn ông Trần Đức Oanh (SN 1948, ở Duy Viên, Vĩnh Lâm), trước là Phó Chủ nhiệm Hợp tác xã Măng non, kể lại: Hợp tác xã Măng non Duy Viên là mô hình điểm đầu tiên của Vĩnh Linh, hoạt động cạnh Hợp tác xã nông nghiệp. Trong phong trào thiếu nhi và hoạt động Đội Thiếu niên Tiền phong tại Quảng Trị thời kỳ đó, Hợp tác xã Măng non Duy Viên là điểm sáng nổi bật. Hợp tác xã được thành lập và hoạt động dưới sự hướng dẫn, chỉ đạo trực tiếp của Khu đoàn Vĩnh Linh.
“Sau khi thành lập, Hợp tác xã Măng non Duy Viên trở thành hình mẫu trong cả nước về việc tổ chức thiếu nhi vừa học tập, vừa lao động, vừa rèn luyện”, ông Trần Đức Oanh nhớ lại.
Ông Đinh Ngọc Thỉ được vinh dự 3 lần gặp Bác Hồ, có lần được cùng ăn cơm và nói chuyện với Người.
Dù tuổi còn nhỏ, thường xuyên đối diện với bom đạn chiến tranh, gần 130 đội viên thiếu niên, nhi đồng Duy Viên vẫn nêu cao tinh thần yêu nước, tích cực học tập và rèn luyện theo 5 điều Bác Hồ dạy; tham gia cùng nhân dân địa phương vừa phục vụ chiến đấu, vừa sản xuất; chăm sóc thương binh, gia đình liệt sĩ, giúp đỡ bộ đội, khai hoang trồng lúa, trồng khoai, nuôi bèo hoa dâu làm phân xanh.
Những việc làm thiết thực của các xã viên măng non được bà con nhiệt liệt hoan nghênh. Thành tích của thiếu nhi Duy Viên được đăng báo và phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn theo dõi sát sao thành tích của quân và dân nơi tuyến lửa. Trong gần 4 năm, Người đã nhiều lần gửi thư khen ngợi, tặng nhiều Huy hiệu Bác Hồ và Bằng khen cho tập thể, cá nhân ở Vĩnh Linh, trong đó có Hợp tác xã Măng non Duy Viên.
Ngày 10/5/1966, tập thể thiếu niên, nhi đồng thôn Duy Viên vinh dự đón nhận Bằng khen của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trên đó, chính tay Người viết: “Các cháu thiếu niên và nhi đồng thôn Duy Viên, xã Vĩnh Lâm (Vĩnh Linh) đã có thành tích khá trong học tập, lao động và trong việc xây dựng Đội Thiếu niên và Đội Nhi đồng Tháng Tám; đã làm được nhiều việc thiết thực, góp phần vào công cuộc sản xuất và chiến đấu. Bác khen và khuyên các cháu cố gắng hơn nữa”.
Bằng khen ấy không chỉ là sự ghi nhận đối với một phong trào thiếu nhi nơi “tuyến lửa”, mà còn trở thành nguồn động viên tinh thần lớn lao cho nhiều thế hệ. “Lúc đón nhận Bằng khen của Bác Hồ, chúng tôi vô cùng sung sướng và xúc động. Bằng khen được treo trang trọng ở nhà văn hóa – đây cũng là nơi sinh hoạt của thiếu nhi Duy Viên”, ông Oanh nhớ lại.
Ông Hoàng Văn Hiếu, Trưởng thôn Duy Viên, chia sẻ: Trong những năm chiến tranh, với tinh thần “mỗi người dân là một chiến sĩ” đã hình thành nên lớp măng non dũng cảm, có trách nhiệm, góp sức cùng toàn dân phục vụ sản xuất, động viên nhân dân đánh giặc. Đội măng non thời kỳ đó đã tạo nên khí thế tăng gia sản xuất, chăm học chăm làm và được Bác Hồ tặng Bằng khen.
“Tấm gương của các thế hệ đi trước mang ý nghĩa giáo dục rất lớn đối với thế hệ trẻ hiện nay và mai sau”, ông Hiếu nói.
Bằng khen Bác Hồ tặng các thiếu nhi làng Duy Viên được lưu giữ tại Nhà văn hóa thôn.
Thiếu niên 3 lần được gặp Bác Hồ
Trong vai trò Liên đội trưởng thiếu niên và Chủ nhiệm Hợp tác xã măng non, ông Đinh Ngọc Thỉ đã góp phần quan trọng tổ chức, dẫn dắt phong trào, để lại dấu ấn đậm nét trong lịch sử thanh thiếu niên Vĩnh Linh.
Tháng 12/1966, ông Thỉ là đại diện duy nhất của thiếu niên Duy Viên và Quảng Trị được chọn đi dự Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua lần thứ IV tại Hà Nội. Đoàn Vĩnh Linh tham dự đại hội có hơn 10 người, chủ yếu là lãnh đạo địa phương. Ông Thỉ là đại biểu nhỏ tuổi nhất đoàn. Trong toàn đại hội khi ấy chỉ có 6 thiếu niên tham dự, trong đó có ông Đinh Ngọc Thỉ.
Đại hội năm ấy trở thành dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời ông Thỉ khi ông được trực tiếp gặp Bác Hồ, được chụp ảnh chung với Bác, được Người trao tặng khăn quàng đỏ, Huy hiệu Bác Hồ và nhiều món quà giản dị nhưng thiêng liêng.
Ông Thỉ nhớ rõ: “Trong dịp đi dự đại hội, tôi vinh dự được gặp Bác Hồ 3 lần. Lần đầu tiên là vào buổi sáng khai mạc đại hội, khi toàn đại hội nghỉ giải lao và ra trước tiền sảnh Hội trường Ba Đình chụp ảnh lưu niệm với Bác.
Ông Trần Đức Oanh luôn tự hào khi nhớ lại những việc mà thế hệ ông lúc còn trẻ đã làm được trong những năm kháng chiến.
Lần thứ hai là vào ngày làm việc tiếp theo của đại hội, khi đoàn đại biểu Vĩnh Linh được Bác mời về Phủ Chủ tịch ăn cơm chiều. Bữa cơm rất giản dị nhưng giàu tình cảm và vô cùng quý báu. Trong bữa cơm, Bác hỏi thăm tình hình đời sống nhân dân Vĩnh Linh, cuộc sống dưới hầm địa đạo. Bác căn dặn bà con phải cố gắng giữ an toàn trong địa đạo. Bác hiểu rất rõ tình hình chiến sự và luôn ân cần động viên nhân dân quê nhà”.
Tại đây, Bác Hồ tặng đoàn Vĩnh Linh một gói bồ kết được trồng trong vườn của Bác. Người dặn mang về chia cho các bà, các mẹ ở Vĩnh Linh gội đầu sau những giờ chiến đấu và phục vụ chiến đấu. “Một món quà nhỏ nhưng chứa đựng sự quan tâm rất lớn của Bác đối với nhân dân vùng tuyến lửa”, ông Thỉ xúc động nói.
Lần gặp thứ ba diễn ra vào ngày cuối của đại hội, khi Trung ương Đoàn tổ chức cho các thiếu nhi đến gặp Bác tại Phủ Chủ tịch. Ông Thỉ và 5 thiếu niên khác được xe của Trung ương Đoàn chở đến gặp Bác Hồ. “Bác ra tận cửa đón chúng tôi. Vào phòng, Bác mời bánh kẹo rồi ân cần căn dặn từng cháu”, ông Thỉ kể.
Bác Hồ tặng các thiếu nhi khăn quàng đỏ, Huy hiệu Bác Hồ và nhiều bánh kẹo để mang về cho các bạn ở quê nhà. Người căn dặn thiếu nhi Duy Viên phải luôn cố gắng học tập, rèn luyện để trở thành công dân có ích, góp sức cho sự nghiệp đấu tranh, thống nhất đất nước.
Đối với ông Thỉ, tuổi thơ ở Duy Viên không chỉ là ký ức, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của tinh thần đoàn kết, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm của tuổi trẻ vùng tuyến lửa. Ký ức ấy hôm nay không chỉ thuộc về riêng ông, mà đã trở thành niềm tự hào chung của quê hương Vĩnh Linh - mảnh đất từng viết nên nhiều trang sử hào hùng.
