Tuy nhiên, triển khai thực tế cho thấy, nhiều địa phương gặp khó khăn trong việc bảo đảm tỷ lệ phân luồng theo mục tiêu của Đề án 522. Sự khác biệt về điều kiện kinh tế - xã hội, nguồn lực đầu tư, khả năng bố trí đội ngũ và tâm lý xã hội dẫn đến kết quả phân luồng chưa đồng đều; nhiệm vụ giao theo Đề án ở một số nơi chưa phù hợp với điều kiện triển khai. Đặc biệt, thực trạng áp đặt “cứng” các chỉ tiêu phân luồng, không dựa trên đánh giá thực chất, dễ dẫn đến hình thức, đối phó, vô tình hạn chế cơ hội phát triển năng lực riêng của học sinh.
Vì vậy, xây dựng một văn bản hướng dẫn thống nhất, đồng bộ, tạo điều kiện linh hoạt để địa phương tổ chức thực hiện phù hợp với thực tiễn từng vùng, từng khu vực là yêu cầu cấp thiết.
Ngày 24/3/2026, Bộ GD&ĐT ban hành Thông tư 16/2026/TT-BGDĐT về hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục (Thông tư 16). Thông tư ra đời nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Giáo dục số 123/2025/QH15, tạo sự thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật về giáo dục; thiết lập khuôn khổ pháp lý chi tiết về nguyên tắc, nội dung, biện pháp và điều kiện thực hiện công tác hướng nghiệp, phân luồng...
Thông tư 16 kỳ vọng thúc đẩy giáo dục hướng nghiệp và phân luồng sau THCS, THPT; tạo điều kiện để học sinh lựa chọn con đường học tập, nghề nghiệp phù hợp, khuyến khích học tập suốt đời và chủ động tham gia thị trường lao động.
Một trong những điểm mới quan trọng là Thông tư 16 nhấn mạnh công tác hướng nghiệp phải thực hiện xuyên suốt, gắn với tâm lý và cấp học của học sinh. 5 nội dung hướng nghiệp cốt lõi được đưa ra giúp học sinh sớm hiểu và lựa chọn đúng đắn, phù hợp. Đối với phân luồng, Thông tư hướng dẫn rõ lộ trình học tập và nghề nghiệp sau THCS, THPT.
Trước thực trạng vẫn còn hiện tượng áp đặt học sinh trong định hướng sau THCS, Thông tư yêu cầu phân luồng không mang tính ép buộc mà dựa trên nguyên tắc phù hợp với năng lực, nguyện vọng của học sinh; gắn kết chặt chẽ với nhu cầu nhân lực của từng vùng, miền và khả năng đáp ứng của hệ thống giáo dục.
Để quy định đi vào thực tiễn hiệu quả, Thông tư quy định rõ điều kiện bảo đảm: đội ngũ giáo viên hướng nghiệp được đào tạo bài bản; bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị tối thiểu; phát triển hệ thống tài liệu, học liệu; bố trí kinh phí thực hiện. Trách nhiệm của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT, cơ sở giáo dục được phân định rõ; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp và các tổ chức xã hội tham gia. Đây là cơ sở để nhà trường có điều kiện triển khai hướng nghiệp hiệu quả, gắn với định hướng phân luồng hợp lý.
Có thể nói, Thông tư 16 được ban hành đánh dấu bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế giáo dục, tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ giúp địa phương triển khai công tác hướng nghiệp, phân luồng bài bản, khoa học. Qua đó, bảo đảm quyền được định hướng nghề nghiệp của học sinh và góp phần giải quyết bài toán nhân lực, tránh lãng phí nguồn lực xã hội.
Để Thông tư thực sự đi vào đời sống, ngoài sự chỉ đạo của các cơ quan quản lý, cần có sự chủ động của nhà trường, phối hợp chặt chẽ với phụ huynh và doanh nghiệp, đồng thời thay đổi nhận thức xã hội về học nghề, để hướng nghiệp và phân luồng trở thành con đường phát triển thực chất cho học sinh.
