Một thiết bị được bổ sung chỉ phát huy giá trị khi được khai thác phù hợp trong từng bài học. Với các trường vùng cao, sự chủ động của giáo viên vì thế có vai trò quan trọng trong việc đưa công nghệ đến gần học sinh.
Bắt đầu từ cách dạy của thầy cô
Nâng cao chất lượng giáo dục trong điều kiện còn khó khăn đòi hỏi mỗi trường lựa chọn cách làm phù hợp. Công nghệ cần giúp học sinh hiểu bài, biết vận dụng kiến thức và có thêm cơ hội thực hành. Muốn vậy, đổi mới phải bắt đầu từ cách giáo viên thiết kế, tổ chức hoạt động học tập.
Bà Nguyễn Thị Đào, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Yên Minh, xã Yên Minh, tỉnh Tuyên Quang, cho rằng sự chủ động, sáng tạo của giáo viên có ý nghĩa quan trọng trong quá trình này. Nhà trường khuyến khích thầy cô chia sẻ kinh nghiệm, phát huy sáng kiến từ thực tiễn giảng dạy, đồng thời lựa chọn giải pháp phù hợp với cơ sở vật chất và khả năng tiếp cận công nghệ của học sinh.
Theo bà Đào, chuyển đổi số phải hướng tới nâng cao hiệu quả học tập, phát triển năng lực và tạo thêm cơ hội tiếp cận tri thức cho học sinh vùng khó. Quan điểm ấy cũng đặt ra yêu cầu gắn việc sử dụng thiết bị, phần mềm với mục đích cụ thể của từng bài học.
Tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT Đồng Văn, xã Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang, hướng đổi mới được thể hiện qua hoạt động STEM và Robotics. Nhà trường và giáo viên chủ động thành lập câu lạc bộ STEM, tận dụng các nền tảng học lập trình trực tuyến mở, lắp ráp và chế tạo thiết bị từ linh kiện sẵn có để tối ưu chi phí.
Cô giáo Vàng Thị Dính chia sẻ: “Để học sinh vùng cao không bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số, giải pháp cốt lõi là phải đưa STEM và Robotics từ lý thuyết khô khan thành các hoạt động trải nghiệm thực tế sinh động”.
Trong những hoạt động ấy, giáo viên đồng hành, khuyến khích học sinh trực tiếp tháo lắp và điều khiển robot. Theo cô Dính, việc tự tay sáng tạo, nhìn thấy sản phẩm chuyển động giúp các em từng bước vượt qua tâm lý tự ti, khơi dậy niềm đam mê khoa học.
Không phải trường nào cũng có thể bắt đầu bằng những thiết bị hiện đại. Tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Mậu Duệ, xã Mậu Duệ, tỉnh Tuyên Quang, giáo viên tận dụng vật liệu tái chế cho các bài học STEM cơ bản, khơi gợi tư duy lập trình qua nền tảng miễn phí và gắn trải nghiệm với đời sống vùng cao.
Ông Vi Văn Luyện, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết hạ tầng và điều kiện kinh tế còn khiến học sinh miền núi chịu thiệt thòi trong tiếp cận công nghệ. Nhà trường xác định vượt khó bằng sự sáng tạo, chủ động; đội ngũ giáo viên không ngừng tự học, nâng cao năng lực chuyển đổi số để đồng hành cùng học sinh trong từng mô hình.
Từ Yên Minh, Đồng Văn đến Mậu Duệ, những cách làm khác nhau cùng hướng tới việc tăng sự tham gia của người học. Vật liệu gần gũi, nền tảng miễn phí hay robot đều trở thành phương tiện để giáo viên khuyến khích học sinh tìm hiểu, thử nghiệm và vận dụng kiến thức.
Để nguồn lực phát huy hiệu quả
Sự chủ động của thầy cô cần được tiếp sức bằng điều kiện dạy học phù hợp. Bởi vậy, cùng với đổi mới chuyên môn, Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Mậu Duệ tích cực kết nối các tổ chức, doanh nghiệp, vận động bổ sung trang thiết bị phục vụ dạy và học.
Ở quy mô rộng hơn, thông tin từ Sở GD&ĐT Phú Thọ cho thấy, đến tháng 8/2026, toàn tỉnh có 246 câu lạc bộ STEM với hơn 19.000 thành viên. Hệ thống cơ sở vật chất gồm 27 phòng STEM riêng và 215 phòng tích hợp với phòng thực hành Khoa học tự nhiên, tạo điều kiện tổ chức hoạt động theo khả năng của từng trường.
Cùng với đó, học sinh toàn tỉnh đã tự làm 298 thiết bị STEM. Phú Thọ cũng tiếp nhận 3 phòng học STEM tiêu chuẩn quốc tế do Petrovietnam tài trợ, bổ sung nguồn lực cho dạy học thực hành.
Tuy nhiên, điều kiện triển khai giữa các cơ sở chưa đồng đều. Thông tin từ Sở GD&ĐT Phú Thọ cho thấy, hạ tầng công nghệ thông tin và thiết bị ở một số trường vùng sâu, vùng xa đã xuống cấp, còn thiếu phòng học thông minh và phòng STEM đạt chuẩn. Sở đề nghị tiếp tục ưu tiên đầu tư hạ tầng số, thiết bị và phòng STEM cho khu vực miền núi, vùng khó khăn.
Tại Tuyên Quang, ngày 5/9/2026, trong lễ khai giảng và khánh thành Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Thanh Thủy, Petrovietnam trao 2 tỷ đồng hỗ trợ xây dựng phòng thực hành STEM. Nguồn hỗ trợ mở thêm điều kiện đầu tư cho giáo dục khoa học, công nghệ ở vùng biên giới.
Để những nguồn lực ấy phát huy hiệu quả, việc chuẩn bị đội ngũ và nội dung thực hành cần được quan tâm cùng với đầu tư thiết bị. Tinh thần tự học ở Mậu Duệ, cách tổ chức trải nghiệm tại Đồng Văn hay yêu cầu lựa chọn công nghệ phù hợp ở Yên Minh đều gợi mở hướng triển khai từ nhu cầu thực tế của người học.
Chất lượng giáo dục vùng khó cần được bồi đắp qua từng bài học như thế. Khi thầy cô có điều kiện đổi mới và học sinh được tham gia nhiều hơn, nguồn lực đầu tư sẽ có thêm cơ hội chuyển thành giá trị học tập.
