Mỗi cuốn sách được giữ gìn và trao tay qua từng năm học sẽ trở thành hành trang tri thức, lan tỏa tinh thần tiết kiệm, trách nhiệm và sự sẻ chia trong môi trường học đường.
Từ hỗ trợ trước mắt đến cơ chế dùng chung
UBND tỉnh Bắc Ninh vừa ban hành Kế hoạch số 338 thực hiện hỗ trợ SGK cho học sinh phổ thông trên địa bàn. Theo đó, tỉnh dự kiến bố trí khoảng 201 tỷ đồng để mua sắm SGK lần đầu, trang bị cho thư viện các cơ sở giáo dục, bảo đảm từ năm học 2027 - 2028, tất cả học sinh được mượn SGK sử dụng.
Chính sách này được Bắc Ninh triển khai nhằm thực hiện Nghị định số 271 (ngày 3/7/2026) của Chính phủ. Việc thực hiện được xác định theo nguyên tắc đúng mục tiêu, công bằng, thống nhất, tiết kiệm và hiệu quả trong sử dụng ngân sách Nhà nước. SGK được mua sắm để trang bị cho thư viện các trường tiểu học, THCS, THPT và cơ sở giáo dục thường xuyên, gồm cả cơ sở giáo dục công lập và tư thục. Học sinh được mượn và trả sách theo năm học hoặc học kỳ, tùy quy định của từng cơ sở giáo dục.
Điểm đáng chú ý trong kế hoạch là yêu cầu tận dụng tối đa số SGK hiện có. Trước khi quyết định mua mới, các cơ sở giáo dục được khuyến khích điều chỉnh, luân chuyển sách thông qua cơ chế liên thông thư viện giữa các trường trên cùng địa bàn. Cách làm này nhằm giảm áp lực lên ngân sách, hạn chế lãng phí, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công và góp phần bảo vệ môi trường.
Theo lộ trình, trong năm 2027, tỉnh Bắc Ninh bố trí kinh phí mua SGK trang bị cho thư viện các trường, hoàn thành trước tháng 8/2027. Từ năm học 2027 - 2028, tất cả học sinh được mượn SGK để sử dụng. Từ năm 2028, Bắc Ninh thực hiện mua bổ sung SGK hằng năm theo quy định. Dự kiến kinh phí mua sắm SGK lần đầu khoảng 201 tỷ đồng; kinh phí mua bổ sung hằng năm khoảng 20,9 tỷ đồng. Nguồn kinh phí được bảo đảm từ ngân sách Nhà nước và các nguồn tài trợ, viện trợ hợp pháp của tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân nếu có.
Việc mua sắm SGK được tổ chức tập trung, sở GD&ĐT có trách nhiệm tổ chức mua sắm theo quy định pháp luật về đấu thầu, bảo đảm công khai, minh bạch; lựa chọn đúng bộ SGK đã được Bộ GD&ĐT phê duyệt và phù hợp với điều kiện triển khai tại địa phương. Sau khi có thỏa thuận khung giữa sở GD&ĐT và nhà thầu cung cấp, các cơ sở giáo dục thực hiện ký hợp đồng mua SGK lần đầu và bổ sung hằng năm, tổ chức nghiệm thu, thanh lý và thanh toán theo quy định.
Bảo đảm quyền tiếp cận SGK
Vui mừng với chủ trương trên của tỉnh, nhà giáo Trần Văn Huân - Hiệu trưởng Trường THCS Việt Yên 2 (phường Việt Yên), nhấn mạnh, việc Nhà nước đầu tư SGK để học sinh được mượn không chỉ chia sẻ một phần chi phí với phụ huynh mà còn góp phần tạo cơ hội học tập bình đẳng cho học sinh. “Đây là chính sách an sinh trong giáo dục, một giải pháp để bảo đảm công bằng trong tiếp cận học tập và sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội, mang lại giá trị cho nhiều thế hệ học sinh”, nhà giáo Trần Văn Huân nhận định.
Từ thực tế quản lý nhà trường, ông Huân cho rằng chính sách này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động thư viện. Thư viện không chỉ là nơi lưu giữ, đọc sách mà cần trở thành một bộ phận phục vụ trực tiếp hoạt động dạy học. Theo đó, các trường cần chuẩn bị sớm về cơ sở vật chất, giá và tủ sách, diện tích, điều kiện bảo quản; đồng thời xây dựng quy trình mượn - trả khoa học, thuận tiện cho học sinh nhưng vẫn bảo đảm trách nhiệm giữ gìn tài sản chung.
Công tác tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo quản SGK cần được thực hiện thường xuyên, với sự phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm, cán bộ thư viện, Tổng phụ trách Đội, các tổ chuyên môn và cha mẹ học sinh. “Với trách nhiệm của người đứng đầu nhà trường, khi chủ trương được triển khai, nhà trường sẽ không chỉ tiếp nhận sách mà phải quản lý tốt, sử dụng tốt và phát huy tối đa giá trị của từng cuốn sách”, nhà giáo Trần Văn Huân chia sẻ.
Theo nhà giáo Nguyễn Thị Thư - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Việt Yên 2 (tỉnh Bắc Ninh), việc bảo đảm SGK cho học sinh mượn có ý nghĩa thiết thực đối với công bằng trong giáo dục, nhất là với những gia đình còn khó khăn. SGK là học liệu thiết yếu. Khi thư viện nhà trường có đủ sách cho học sinh mượn, điều kiện kinh tế của gia đình sẽ ít trở thành rào cản đối với việc học. Cùng đó, việc sử dụng sách chung, luân chuyển qua nhiều năm học còn giúp học sinh hình thành ý thức giữ gìn tài sản công, trân trọng sách và có trách nhiệm với những thế hệ học sinh tiếp theo.
“Đầu tư cho sách giáo khoa chính là đầu tư cho tri thức, chất lượng học tập của thế hệ tương lai. Khi mỗi học sinh được học tập trong điều kiện đầy đủ, ổn định, chất lượng giáo dục sẽ có thêm nền tảng để phát triển đồng đều”, nhà giáo Nguyễn Thị Thư cho hay.
Mỗi cuốn sách có thể đến với nhiều thế hệ học sinh
Ở góc độ quản lý giáo dục tại địa phương, bà Đỗ Thị Hương - Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Việt Yên, đánh giá chính sách hỗ trợ SGK có ý nghĩa thiết thực, không chỉ giúp giảm một phần chi phí đầu năm học mà còn góp phần bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng cho học sinh.
Theo bà Hương, điểm đáng chú ý của chính sách là SGK được quản lý theo hình thức mượn - trả, qua đó có thể tái sử dụng nhiều lần. “Một bộ SGK có thể được nhiều thế hệ học sinh sử dụng, qua đó vừa tiết kiệm ngân sách, chi phí cho xã hội, vừa hình thành cho học sinh ý thức giữ gìn tài sản công, trân trọng sách vở và có trách nhiệm với cộng đồng”, bà Hương nói.
Để chính sách đi vào thực tế, phường Việt Yên sẽ chỉ đạo các trường rà soát nhu cầu, số lượng học sinh; chuẩn bị điều kiện về thư viện, kho bảo quản; xây dựng quy trình mượn, trả, bảo quản và kiểm kê SGK phù hợp. Cùng với đó, nhà trường phối hợp với phụ huynh hướng dẫn học sinh sử dụng, bảo quản sách ngay từ đầu năm học. Mục tiêu là sau một năm học, những cuốn sách còn sử dụng tốt tiếp tục được chuyển đến học sinh khóa sau.
Theo kế hoạch của UBND tỉnh Bắc Ninh, các cơ sở giáo dục có trách nhiệm ban hành nội quy quản lý, mượn - trả và bồi hoàn SGK; phối hợp với gia đình, người giám hộ hướng dẫn học sinh bảo quản, giữ gìn sách. Trường hợp học sinh làm mất hoặc hư hỏng SGK do nguyên nhân chủ quan, học sinh hoặc cha mẹ, người giám hộ có trách nhiệm bồi hoàn.
Hình thức ưu tiên là bồi hoàn bằng hiện vật, cụ thể là SGK cùng loại, đúng danh mục và quy chuẩn kỹ thuật. Nếu bồi hoàn bằng tiền, mức bồi hoàn được xác định căn cứ giá thực tế mua sắm gần nhất và giá trị sử dụng còn lại của sách. Với SGK bị mất hoặc hư hỏng do nguyên nhân khách quan như thiên tai, hỏa hoạn hoặc trường hợp bất khả kháng khác, học sinh không phải bồi hoàn chi phí.
Cùng với nguồn lực đầu tư của Nhà nước, hiệu quả của chính sách phụ thuộc không nhỏ vào cách các nhà trường quản lý, bảo quản và tổ chức luân chuyển sách. Mỗi cuốn SGK được giữ gìn tốt hôm nay có thể tiếp tục phục vụ một học sinh khác vào năm sau. Từ đó, chính sách không chỉ góp phần giảm chi phí học tập cho gia đình mà còn tạo cơ hội để học sinh hình thành thói quen tiết kiệm, trách nhiệm và biết chia sẻ nguồn lực chung.
