Từ học tiếng Anh đến sử dụng tiếng Anh
Tiếng Anh ngày càng được chú trọng trong nhà trường. Tuy nhiên, để từng bước trở thành ngôn ngữ thứ hai, việc dạy và học không chỉ dừng ở kiến thức ngữ pháp, từ vựng hay kết quả môn học. Quan trọng hơn, học sinh cần có cơ hội sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp, học tập và tiếp cận tri thức.
Đây cũng là một trong những định hướng được đặt ra trong Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Theo đó, tỉnh xác định triển khai Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045; đồng thời thực hiện Đề án tăng cường dạy và học ngoại ngữ giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045.
Cùng với nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ ở các cấp học, tỉnh định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, hợp tác quốc tế trong dạy và học ngoại ngữ; khuyến khích dạy một số môn học bằng ngoại ngữ trong giáo dục phổ thông.
Như vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc “học tiếng Anh”, mà từng bước tạo điều kiện để người học “sử dụng tiếng Anh”.
Muốn có sự chuyển dịch này, môi trường sử dụng ngoại ngữ trong nhà trường có vai trò quan trọng. Nếu tiếng Anh chủ yếu xuất hiện trong những tiết học theo thời khóa biểu, học sinh sẽ ít có cơ hội hình thành thói quen giao tiếp. Khi được nghe, nói, trình bày, trao đổi hoặc tham gia các hoạt động phù hợp bằng tiếng Anh, kiến thức đã học có thêm cơ hội chuyển thành năng lực thực hành.
Năm học 2026 - 2027, ngành Giáo dục Ninh Bình đặt nhiệm vụ triển khai thực chất Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học và Đề án nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ. Các cơ sở giáo dục được định hướng phân loại theo mức độ đáp ứng về đội ngũ, chương trình, học liệu, môi trường sử dụng ngoại ngữ và điều kiện bảo đảm chất lượng.
Điều đó cũng cho thấy đây là quá trình cần có lộ trình, phù hợp với từng cấp học và điều kiện của mỗi nhà trường, thay vì triển khai đồng loạt ở cùng một mức độ.
Em Trần Bảo Ngọc, học sinh Trường THCS Lê Quý Đôn (xã Ý Yên), chia sẻ: “Khi chỉ học để làm bài, đôi khi em nhớ từ vựng và cấu trúc nhưng vẫn ngại nói. Những lúc được trao đổi, thuyết trình hoặc tham gia hoạt động bằng tiếng Anh, em phải tìm cách diễn đạt suy nghĩ của mình. Em thấy mình phản xạ tốt hơn và cũng tự tin hơn khi sử dụng tiếng Anh”.
Chuẩn bị đội ngũ cho yêu cầu mới
Để học sinh có nhiều cơ hội sử dụng tiếng Anh, đội ngũ giáo viên là một trong những yếu tố quan trọng. Yêu cầu không chỉ đặt ra đối với việc nâng cao chất lượng dạy môn tiếng Anh, mà về lâu dài còn liên quan đến khả năng tổ chức các hoạt động, nội dung học tập bằng ngoại ngữ phù hợp với điều kiện thực tế.
Trong định hướng năm học 2026 - 2027, ngành Giáo dục Ninh Bình xác định ưu tiên bồi dưỡng năng lực ngoại ngữ cho giáo viên, đồng thời xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh trong trường học. Đội ngũ có năng lực sẽ góp phần mở rộng cơ hội thực hành cho học sinh; ngược lại, môi trường sử dụng ngoại ngữ thường xuyên cũng tạo động lực cho cả giáo viên và học sinh nâng cao năng lực.
Theo cô Nguyễn Thị Thanh Hoa, giáo viên Tiếng Anh Trường THCS Trần Bích San (phường Nam Định), để học sinh mạnh dạn sử dụng tiếng Anh, điều quan trọng là tạo cho các em cơ hội thực hành thường xuyên và vừa sức.
“Trình độ và sự tự tin của học sinh không đồng đều, vì vậy giáo viên cần lựa chọn hoạt động phù hợp để các em đều có thể tham gia. Có thể bắt đầu từ những việc gần gũi như hỏi - đáp, giới thiệu bản thân, trao đổi theo nhóm rồi nâng dần lên thuyết trình hoặc xử lý tình huống. Khi không quá lo lắng về việc mắc lỗi, học sinh sẽ chủ động sử dụng tiếng Anh hơn”, cô Hoa chia sẻ.
Cùng với đội ngũ, học liệu và công nghệ cũng có thể góp phần mở rộng không gian học ngoại ngữ. Nguồn tài liệu, âm thanh, hình ảnh và các công cụ học tập số giúp học sinh có thêm cơ hội luyện nghe, nói, đọc, viết ngoài giờ học. Vấn đề là giáo viên cần hướng dẫn để các em lựa chọn và sử dụng những nguồn học liệu phù hợp, hiệu quả.
Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai cũng không đồng nghĩa với việc ngay lập tức sử dụng tiếng Anh trong mọi hoạt động của nhà trường. Đây là quá trình từng bước, phụ thuộc vào năng lực đội ngũ, chương trình, học liệu, môi trường sử dụng ngoại ngữ và những điều kiện bảo đảm chất lượng.
Từ những câu hỏi, phần trao đổi, thuyết trình đến hoạt động câu lạc bộ hay nhiệm vụ học tập phù hợp, mỗi cơ hội thực hành đều có thể giúp tiếng Anh gần hơn với đời sống học đường.
Khi tiếng Anh dần vượt ra ngoài khuôn khổ một môn học để trở thành công cụ giao tiếp, học tập và tiếp cận tri thức, mục tiêu xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh trong trường học mới có thể từng bước đi vào thực chất. Đây cũng là nền tảng để học sinh nâng cao năng lực ngoại ngữ và chủ động hơn trước yêu cầu hội nhập.
