Thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận giáo dục
Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, học liệu số cùng những phương pháp dạy học mới đang mở rộng không gian học tập cho học sinh. Bài giảng có thể trở nên trực quan hơn, nguồn tài liệu phong phú hơn và người học có thêm nhiều cách tiếp cận kiến thức.
Tuy nhiên, để những thay đổi đó phát huy hiệu quả, điều kiện học tập của học sinh là vấn đề không thể bỏ qua. Hạ tầng công nghệ, thiết bị, đường truyền cũng như điều kiện của người học còn có sự khác nhau. Nếu không tính đến những yếu tố này, cơ hội do đổi mới mang lại có thể chưa đến được đầy đủ với tất cả học sinh.
Bởi vậy, cùng với phát triển kho học liệu số dùng chung, nền tảng dạy học trực tuyến và ứng dụng AI, ngành Giáo dục Ninh Bình định hướng ưu tiên đầu tư hạ tầng số, đường truyền, thiết bị đầu cuối và học liệu số cho vùng khó khăn; có giải pháp hỗ trợ học sinh thiếu thiết bị.
Mục tiêu đặt ra là để chuyển đổi số góp phần thu hẹp, không làm gia tăng khoảng cách giáo dục giữa các vùng, miền.
Điều đó cho thấy chuyển đổi số trong trường học không chỉ là đưa thêm thiết bị hay phần mềm vào lớp học. Quan trọng hơn là học sinh có thể tiếp cận, sử dụng và hưởng lợi từ những điều kiện mới.
Với những trường còn khó khăn về cơ sở vật chất, việc tăng cường thiết bị, đường truyền và học liệu sẽ tạo thêm điều kiện để giáo viên đa dạng cách tổ chức dạy học. Với học sinh còn hạn chế về điều kiện, đây cũng là cơ hội để các em tiếp cận tốt hơn với nguồn tài nguyên học tập.
Bà Hoàng Thị Minh Nguyệt, Hiệu trưởng Trường THCS Phùng Chí Kiên (phường Nam Định), chia sẻ: “Khi triển khai các hoạt động có ứng dụng công nghệ, điều giáo viên quan tâm là học sinh đều có cơ hội tham gia. Điều kiện của các em không giống nhau nên nhà trường, giáo viên phải lựa chọn cách tổ chức phù hợp. Công nghệ chỉ thực sự hữu ích khi giúp học sinh học thuận lợi hơn chứ không tạo thêm khoảng cách giữa các em”.
Để cơ hội đến với mọi học sinh
Khoảng cách trong tiếp cận giáo dục không chỉ nằm ở thiết bị công nghệ. Với một số học sinh, khó khăn có thể đến từ điều kiện kinh tế gia đình, việc đi lại, sách vở, học liệu hoặc những nhu cầu hỗ trợ riêng. Khi những trở ngại này ảnh hưởng đến việc đến trường và duy trì học tập, sự hỗ trợ kịp thời càng trở nên cần thiết.
Năm học 2026 - 2027, Sở GD&ĐT Ninh Bình chỉ đạo các cơ sở giáo dục thường xuyên rà soát, theo dõi tình trạng đi học, nghỉ học, chuyển đi, chuyển đến; phối hợp với gia đình, chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan để kịp thời vận động, hỗ trợ học sinh có nguy cơ gián đoạn học tập.
Các chế độ, chính sách đối với học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học sinh khuyết tật và những đối tượng được hưởng chính sách cũng được triển khai. Việc hỗ trợ tập trung vào những nhu cầu thiết thực như điều kiện đi học, sách giáo khoa, học liệu, bán trú, nội trú, dinh dưỡng và kết nối các nguồn lực an sinh xã hội.
Những giải pháp đó cho thấy nâng cao chất lượng giáo dục không chỉ thể hiện qua những mô hình mới hay thành tích nổi bật. Một phần quan trọng khác là giúp học sinh duy trì việc học và có điều kiện tham gia đầy đủ vào các hoạt động giáo dục.
Cô Đặng Thị Thanh Minh, Tổng phụ trách Đội Trường Tiểu học Bắc Vũ Dương (xã Vũ Dương), cho rằng: “Mỗi học sinh có một hoàn cảnh khác nhau. Có em cần hỗ trợ về sách vở, có em cần được động viên để tiếp tục đến trường. Khi nhà trường nắm được hoàn cảnh cụ thể và phối hợp với gia đình, địa phương, việc hỗ trợ sẽ đúng với điều các em thực sự cần”.
Bên cạnh điều kiện học tập, đổi mới phương pháp cũng cần chú ý đến sự khác biệt của người học. Các công cụ hỗ trợ cá thể hóa, học liệu số dùng chung hay nền tảng trực tuyến có thể mở thêm những cách tiếp cận kiến thức, nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc vào cách tổ chức của giáo viên đối với từng lớp học, từng nhóm học sinh.
Học sinh có điều kiện tiếp cận công nghệ tốt có thể nhanh chóng làm quen với phương thức học mới. Trong khi đó, những em còn hạn chế về thiết bị, kỹ năng hoặc điều kiện gia đình có thể cần thêm thời gian và sự hỗ trợ.
Vì vậy, đổi mới giáo dục cần đi cùng với việc nhận diện những khoảng cách có thể nảy sinh và có giải pháp phù hợp. Đầu tư cơ sở vật chất, phát triển học liệu, nâng cao năng lực đội ngũ hay ứng dụng công nghệ cuối cùng đều hướng tới mục tiêu tạo điều kiện học tập tốt hơn cho người học.
Trong một nền giáo dục đang thay đổi nhanh, cơ hội học tập cũng cần được mở rộng tương ứng. Học sinh dù học ở đâu, có hoàn cảnh như thế nào cũng cần được tạo điều kiện để tham gia, trải nghiệm và phát triển năng lực.
Từ nâng cao năng lực người thầy, đổi mới quản trị, ứng dụng công nghệ, AI, phát triển học liệu đến mở rộng môi trường ngoại ngữ và những phương thức học tập mới, đích đến cuối cùng vẫn là người học.
Khi những đổi mới đi vào từng nhà trường, từng lớp học và tạo thêm điều kiện để mỗi học sinh học tập, trải nghiệm, phát triển, đó cũng là lúc những thay đổi của giáo dục được thể hiện bằng giá trị thiết thực đối với người học.
