Hành động vì khí hậu từ giảng đường đến cộng đồng

Sáng 6/6, Trường Đại học Sư phạm TPHCM tổ chức chương trình hưởng ứng Ngày Môi trường Thế giới năm 2026 với chủ đề "Hành động vì khí hậu năm 2026", thu hút sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp cùng hơn 1.500 học viên, sinh viên.

Chương trình nằm trong chuỗi hoạt động thực hiện các mục tiêu chuyển đổi xanh, giảm phát thải và hướng tới cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Bên cạnh lễ phát động, chương trình còn tổng kết chuỗi tọa đàm khoa học, chiến dịch thu hồi pin cũ và các hoạt động truyền thông về môi trường được triển khai trong thời gian qua.

Biến đổi khí hậu đặt ra yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển

Tại tọa đàm "Hành động vì khí hậu: Từ nhận thức đến giải pháp đột phá", TS Lâm Vân Hà - Viện Công nghệ tiên tiến, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức lớn đối với nông nghiệp Việt Nam.

Theo chuyên gia, các hiện tượng nắng nóng cực đoan, hạn hán kéo dài, xâm nhập mặn, mưa bão bất thường, suy thoái đất và thiếu nước tưới đang tác động ngày càng rõ nét đến hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Đặc biệt, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long - vùng sản xuất lúa gạo, cây ăn quả và thủy sản trọng điểm của cả nước đang là một trong những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Nếu các tác động của biến đổi khí hậu tiếp tục gia tăng và kéo dài, nguy cơ tổn thương đối với sinh kế và an ninh lương thực sẽ ngày càng lớn.

Từ thực tiễn đó, TS Lâm Vân Hà cho rằng chuyển đổi mô hình canh tác thích ứng với khí hậu gắn với giảm phát thải là hướng đi tất yếu.

Dẫn số liệu từ Báo cáo kiểm kê khí nhà kính ngành nông nghiệp giai đoạn 2021 - 2023 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, TS Lâm Vân Hà cho biết phát thải khí nhà kính từ nông nghiệp hiện chiếm khoảng 30% tổng phát thải quốc gia, tương đương khoảng 100 triệu tấn CO₂e mỗi năm.

Trong đó, lĩnh vực trồng trọt đóng góp khoảng 50% lượng phát thải của ngành, chủ yếu đến từ canh tác lúa.

Riêng đối với cây ăn quả, các nguyên nhân phát thải gồm việc sử dụng phân bón hóa học quá mức, quản lý nước chưa hợp lý, đốt phụ phẩm nông nghiệp, sử dụng nhiên liệu hóa thạch cùng các loại thuốc bảo vệ thực vật và hóa chất trong sản xuất.

Từ đó, giảm phát thải trong nông nghiệp không chỉ là yêu cầu thực hiện cam kết quốc gia về khí hậu mà còn góp phần nâng cao giá trị nông sản, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Giáo dục môi trường phải bắt đầu từ những hành động gần gũi

Từ góc độ giáo dục, PGS.TS Tống Xuân Tám - Trưởng khoa Sinh học, Trường Đại học Sư phạm TPHCM cho rằng, bảo vệ môi trường không phải là trách nhiệm riêng của một môn học hay một nhóm ngành đào tạo.

Theo ông, giáo dục môi trường có thể được lồng ghép trong mọi môn học, từ khoa học tự nhiên đến ngữ văn, toán học hay các lĩnh vực kinh tế, doanh nghiệp.

"Không phải chỉ môn Sinh học, Địa lý hay Khoa học tự nhiên mới giáo dục môi trường được. Bất kỳ môn học nào cũng có thể thực hiện nếu người dạy biết gắn bài học với thực tiễn", PGS.TS Tống Xuân Tám nhấn mạnh.

Ông lấy ví dụ, trong môn Ngữ văn, thiên nhiên có thể trở thành chất liệu để học sinh cảm nhận vẻ đẹp ngôn ngữ, đồng thời hiểu hơn về môi trường sống của địa phương.

Với môn Toán, những bài toán về diện tích hồ nước, cây xanh hay không gian học tập cũng có thể trở thành cơ hội giáo dục ý thức bảo vệ môi trường.

Theo PGS.TS Tống Xuân Tám, một trong những hạn chế hiện nay là học sinh thường xem biến đổi khí hậu như vấn đề mang tính toàn cầu, xa vời với cuộc sống của mình.

Vì vậy, việc giáo dục cần gắn với các vấn đề cụ thể tại địa phương để người học nhận thấy những tác động đang diễn ra ngay trong không gian sống xung quanh.

"Biến đổi khí hậu không ở đâu xa. Nó đang hiện diện ngay tại nơi chúng ta sống. Khi học sinh nhận ra điều đó, các em mới thay đổi nhận thức và hành động", ông nói.

Vị giảng viên cũng khuyến khích sinh viên và giáo viên tương lai bắt đầu từ những việc nhỏ như trồng thêm cây xanh trong không gian sống, tận dụng vật liệu đã qua sử dụng để làm chậu cây hoặc triển khai các dự án học tập gắn với môi trường địa phương.

Tại phần giao lưu, một sinh viên đặt câu hỏi về xu hướng sử dụng năng lượng tái tạo hiện nay. Theo sinh viên này, trong khi xe điện hay điện mặt trời ngày càng phổ biến, việc xử lý pin và ắc quy sau sử dụng vẫn đặt ra nhiều lo ngại về ô nhiễm môi trường.

Trả lời vấn đề này, TS Vũ Thị Quyền - Trưởng bộ môn Khoa học sự sống, Trưởng ngành Công nghệ sinh học, Trường Đại học Văn Lang cho rằng, không nên nhìn nhận vấn đề theo hướng cái nào độc, cái nào không độc, cần xem xét trên góc độ công nghệ xử lý và quản lý vòng đời sản phẩm.

Theo TS Quyền, việc xử lý pin từ các tấm năng lượng mặt trời hiện nay chưa thể triệt để hoàn toàn nhưng nhiều quốc gia đã phát triển các công nghệ tái chế theo hướng xanh, biến chất thải thành nguồn nguyên liệu phục vụ những mục đích khác.

TS Quyền cũng nhắc lại thực tế ô nhiễm từ các nhà máy nhiệt điện than trong nhiều năm qua để cho rằng, mỗi nguồn năng lượng đều có những thách thức riêng.

Điều quan trọng là lựa chọn giải pháp phù hợp, đồng thời kiểm soát và xử lý hiệu quả các tác động môi trường phát sinh.

"Thời điểm trước chúng ta không có nhiều lựa chọn ngoài nhiệt điện than. Nhưng hiện nay, cùng với quá trình chuyển đổi năng lượng, vấn đề đặt ra là sử dụng như thế nào hiệu quả và xử lý ra sao để giảm thiểu tối đa chất thải độc hại ra môi trường", bà nói.