Vai trò của Ban đại diện cha mẹ học sinh có lẽ không cần bàn cãi, bởi phối hợp giữa gia đình và nhà trường vốn là một “chân kiềng” quan trọng trong giáo dục.
Vấn đề nằm ở những cách hiểu chưa đầy đủ, cách làm chưa đúng, khiến vai trò và hoạt động của Ban đại diện ở một số nơi bị biến tướng, trở thành “cánh tay nối dài” của nhà trường, đặc biệt trong thực hiện một số khoản thu mang tính “nhạy cảm”.
Nhìn lại quá trình triển khai trong nhiều năm qua, có thể thấy Bộ GD&ĐT đã từng bước xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động này.
Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT (Thông tư 55) đã xác lập những nguyên tắc về tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn và kinh phí hoạt động; đặc biệt, quy định rõ những khoản Ban đại diện cha mẹ học sinh không được quyên góp của người học hoặc gia đình người học.
Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban đại diện, tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa gia đình và nhà trường; hạn chế tình trạng vận động đóng góp tùy tiện và bảo đảm việc huy động nguồn lực đúng mục đích.
Tuy nhiên, cùng với quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, hệ thống pháp luật về giáo dục cũng có nhiều thay đổi; những quy định mới về trách nhiệm của gia đình, cơ sở giáo dục, người đứng đầu nhà trường và các chủ thể tham gia giáo dục được bổ sung.
Đồng thời, thực tiễn triển khai Thông tư 55 cũng bộc lộ một số hạn chế, bất cập như: Phạm vi điều chỉnh còn hẹp; cơ chế phối hợp giữa gia đình và cơ sở giáo dục chưa đầy đủ; việc quản lý, sử dụng các khoản hỗ trợ tự nguyện còn thiếu thống nhất. Ở một số nơi vẫn xảy ra lạm thu, vận động đóng góp không đúng quy định hoặc Ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia những hoạt động vượt quá chức năng, nhiệm vụ.
Mới đây, dự thảo Thông tư ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, thay thế Thông tư 55 đã được Bộ GD&ĐT công bố.
Ngoài kế thừa các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm và còn phù hợp, dự thảo đã mở rộng phạm vi điều chỉnh, không chỉ quy định về tổ chức và hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, mà cả phối hợp giáo dục giữa gia đình với cơ sở giáo dục; trách nhiệm của các chủ thể tham gia phối hợp; quản lý khoản hỗ trợ tự nguyện; kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Vị trí, chức năng của Ban đại diện cha mẹ học sinh được làm rõ. Theo đó, Ban đại diện cha mẹ học sinh là tổ chức đại diện của cha mẹ học sinh; không có tư cách pháp nhân; không thực hiện chức năng quản trị, quản lý hoặc điều hành cơ sở giáo dục; không can thiệp vào hoạt động quản lý, hoạt động chuyên môn của cơ sở giáo dục và không làm phát sinh nghĩa vụ tài chính đối với cha mẹ học sinh.
Dự thảo đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý khoản hỗ trợ tự nguyện; bổ sung quy định nhằm tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và đổi mới quản trị nhà trường.
Góp ý dự thảo, nhiều nhà giáo nhấn mạnh cần nhìn nhận Ban đại diện cha mẹ học sinh như một “đối tác giáo dục” của nhà trường. Theo đó, tri thức, nghề nghiệp, trải nghiệm, các mối quan hệ xã hội và sự đồng hành của phụ huynh có thể tạo nên nguồn lực có giá trị và bền vững đối với giáo dục, không chỉ giới hạn ở sự đóng góp về tài chính.
Phát huy đúng nguồn lực này sẽ giúp nhà trường có thêm một lực lượng quan trọng đồng hành trong quá trình nâng cao chất lượng giáo dục, nhất là trong bối cảnh mới, yêu cầu mới hiện nay.
