Được tổ chức bởi Đại học Phenikaa và Hội Ngôn ngữ học Việt Nam, Hội Ngôn ngữ học Hà Nội, đây là diễn đàn học thuật có quy mô lớn nhất trong lịch sử các hội thảo khoa học về ngôn ngữ học tại Việt Nam với 382 báo cáo khoa học được bình duyệt, lựa chọn từ gần 500 bài viết.
Phát biểu chào mừng, PGS.TS Lê Anh Sơn, Giám đốc Đại học Phenikaa, cho rằng khoa học ngôn ngữ và các ngành khoa học xã hội, nhân văn có vai trò quan trọng trong phát triển tư duy, năng lực giao tiếp, hiểu biết liên văn hóa và khả năng thích ứng của con người trước những thay đổi của xã hội.
Việc thúc đẩy đối thoại giữa các nhà nghiên cứu, cơ sở đào tạo và cộng đồng học thuật vì thế không chỉ có ý nghĩa với sự phát triển của ngành, mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và năng lực hội nhập quốc tế của nguồn nhân lực Việt Nam.
Hội thảo tập trung vào 5 nhóm nội dung: bản sắc ngôn ngữ trong thời đại mới; ngôn ngữ trong quá trình hội nhập, tiếp nhận và lựa chọn; vai trò, ứng dụng của trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, giảng dạy, phiên dịch và các hoạt động liên quan đến ngôn ngữ; tiếng Anh với vai trò là ngôn ngữ thứ hai; những vấn đề mới trong ngôn ngữ học và nghiên cứu các ngôn ngữ cụ thể.
Làm rõ 5 nhóm nội dung này, trong phát biểu khai mạc, PGS.TS Nguyễn Tô Chung, Hiệu trưởng Trường Ngoại ngữ - Khoa học xã hội, Đại học Phenikaa, cho rằng, bảo vệ bản sắc ngôn ngữ không có nghĩa là khép mình trước thế giới, mà là giữ vững các giá trị cốt lõi để tự tin hội nhập và quảng bá bản sắc. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu tiếng Việt, ngôn ngữ dân tộc thiểu số, tiếng địa phương và các giá trị văn hóa được lưu giữ trong ngôn ngữ; đồng thời đổi mới phương thức bảo tồn, phát huy, quảng bá trong môi trường số và không gian quốc tế.
Quá trình hội nhập cũng đặt ra yêu cầu tiếp nhận, chọn lọc những biến đổi về từ vựng, ngữ nghĩa, ngữ pháp và cách thức giao tiếp, để giao lưu ngôn ngữ trở thành động lực sáng tạo, không làm suy giảm giá trị của ngôn ngữ.
Bên cạnh đó, trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi phương thức nghiên cứu, phân tích, giảng dạy và sử dụng ngôn ngữ. Tuy nhiên, cần quan tâm đến vai trò của người thầy, năng lực của người học và trách nhiệm, đạo đức trong sử dụng AI. Bên cạnh năng lực AI, con người cần ngôn ngữ, văn hóa, tư duy phản biện và năng lực nhân văn để làm chủ công nghệ.
Với định hướng phát triển tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai, vấn đề không chỉ là mở rộng số người sử dụng, mà còn phải xây dựng môi trường sử dụng, phương pháp dạy và học, đội ngũ giáo viên, chương trình, học liệu, hệ thống đánh giá và hệ sinh thái số phù hợp; đồng thời bảo đảm hài hòa giữa tiếng Anh với tiếng Việt, giữa hội nhập quốc tế và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Về những vấn đề mới trong nghiên cứu ngôn ngữ ở Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Tô Chung đề cập đến vấn đề đặt ra đối với tiếng Việt, ngôn ngữ các dân tộc thiểu số và các ngoại ngữ trong bối cảnh xã hội mới; là sự biến đổi của ngôn ngữ dưới tác động của công nghệ, truyền thông và giao lưu quốc tế; là những hướng tiếp cận mới, phương pháp nghiên cứu mới và công cụ nghiên cứu mới. Đặc biệt, sự kết hợp giữa ngôn ngữ học với trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, tâm lý học, giáo dục học, truyền thông và các ngành khoa học liên ngành đang mở ra những chân trời mới cho nghiên cứu ngôn ngữ học.
Năm nhóm nội dung của hội thảo cùng hướng tới một câu hỏi lớn: Trong một thế giới mà công nghệ đang thay đổi cách con người sử dụng và kiến tạo ngôn ngữ, chúng ta sẽ giữ gìn bản sắc như thế nào, hội nhập ra sao và kiến tạo tương lai bằng ngôn ngữ như thế nào?
Trong buổi sáng, tại phiên toàn thể, các chuyên gia, nhà khoa học đã trình bày các báo cáo quan trọng: Tiếng Việt và các ngôn ngữ dân tộc thiểu số Việt Nam: nhìn từ bản sắc, hội nhập và quyền lực mềm của ngôn ngữ; Tình hình giảng dạy tiếng Việt bậc đại học ở Trung Quốc: thực trạng phát triển, khó khăn hiện tại và giải pháp tối ưu; Trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong học tập dịch thuật: nghiên cứu so sánh sinh viên tại hai trường đại học ở Việt Nam.
Sau phiên báo cáo, các nhà khoa học tham gia tọa đàm bàn tròn do GS.TS Nguyễn Văn Khang, Chủ tịch Hội Ngôn ngữ học Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Trường Ngoại ngữ - Khoa học xã hội, Đại học Phenikaa, chủ trì. Chương trình cũng dành thời gian vinh danh các nhà khoa học có cống hiến to lớn cho nền ngôn ngữ học nước nhà do Hội Ngôn ngữ học Việt Nam thực hiện.
Buổi chiều, hội thảo tiếp tục với 9 tiểu ban chuyên môn diễn ra song song, tập trung thảo luận các lĩnh vực: Ngôn ngữ học lịch sử, ngôn ngữ học đối chiếu và từ điển học; nghiên cứu, giảng dạy dịch thuật; giáo dục và nghiên cứu ngôn ngữ Anh; giáo dục và nghiên cứu ngôn ngữ Trung Quốc/Hán; giáo dục và nghiên cứu các ngôn ngữ Hàn Quốc, Nhật Bản, Pháp; ngôn ngữ học cấu trúc, thuật ngữ và tên riêng; ngôn ngữ học tri nhận, văn hóa và chức năng hệ thống; giáo dục ngôn ngữ, dạy - học tiếng Việt và ngôn ngữ văn chương; ngôn ngữ trong đời sống xã hội.
Các phiên thảo luận tạo không gian trao đổi chuyên sâu, chia sẻ kết quả nghiên cứu và mở rộng kết nối giữa các nhà khoa học trong từng lĩnh vực.
