Du lịch Việt Nam: Làm sao để tăng trưởng thực chất?

Đông khách nhưng liệu đã thực sự mạnh và mang lại giá trị kinh tế thực chất? Tại tọa đàm góp ý đề án “Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới” vừa qua, nhiều chuyên gia đầu ngành đã thẳng thắn chỉ ra các “điểm nghẽn” của du lịch Việt.

Tăng trưởng cao nhưng chưa thực chất

Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (Bộ VH,TT&DL) vừa tổ chức tọa đàm đề án “Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới”, lấy ý kiến góp ý của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý… nhằm bảo đảm chất lượng và tính toàn diện của đề án.

Theo ông Nguyễn Trùng Khánh, Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, dự thảo đề án tập trung đánh giá toàn diện kết quả thực hiện Nghị quyết 08-NQ/TW, từ đóng góp của du lịch đối với nền kinh tế, phát triển thị trường, sản phẩm, hạ tầng, doanh nghiệp, nguồn nhân lực đến công tác quản lý nhà nước.

Dù du lịch Việt Nam đã phục hồi sau đại dịch Covid-19 và lấy lại đà tăng trưởng cao, việc hiện thực hóa các mục tiêu đến năm 2030 vẫn là thách thức lớn. Vì vậy, vấn đề hiện nay không đơn thuần là tăng lượng khách, mà làm thế nào để nâng cao hiệu quả kinh tế và chất lượng tăng trưởng.

Theo đó, nhiều vấn đề được đặt ra như chất lượng doanh nghiệp du lịch, phát triển nguồn nhân lực, chuyển đổi số, cơ cấu lại thị trường và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Những nội dung này cũng phản ánh thực tế sau nhiều năm tăng trưởng nhanh, du lịch Việt Nam đang bộc lộ không ít giới hạn của mô hình phát triển theo chiều rộng.

PGS.TS Trần Thị Minh Hòa, Phó Giám đốc Đại học Phenikaa, cho rằng để làm rõ mục tiêu phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, cần bổ sung các phân tích định lượng về đóng góp của du lịch vào GDP, đồng thời có sự so sánh trong nước và quốc tế để làm rõ vai trò “mũi nhọn” của ngành.

Theo bà Hòa, việc đánh giá thực tiễn triển khai Nghị quyết 08-NQ/TW cần phản ánh đầy đủ cả nguyên nhân chủ quan lẫn khách quan, trong đó có tác động rất lớn từ đại dịch, biến động địa chính trị, xung đột quân sự và sự dịch chuyển của dòng khách quốc tế.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Vụ Xã hội, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, đề nghị đánh giá sâu các “điểm nghẽn” trong quá trình triển khai Nghị quyết 08, làm rõ nội hàm của du lịch với tư cách là ngành kinh tế mũi nhọn.

Cần có những giải pháp đột phá, cơ chế điều phối liên ngành, liên vùng; nâng cao chất lượng công tác thống kê và dữ liệu du lịch; phát triển các doanh nghiệp có khả năng dẫn dắt thị trường; ưu tiên các phân khúc du lịch chất lượng cao, giá trị gia tăng lớn.

Những vấn đề được đặt ra tại tọa đàm cho thấy du lịch Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ phát triển dựa trên số lượng sang phát triển theo chiều sâu, chú trọng chất lượng trải nghiệm, năng lực cạnh tranh và giá trị kinh tế thực chất.

Du lịch cần chiều sâu văn hóa

Một trong những nội dung được nhiều chuyên gia đề cập tại tọa đàm là yêu cầu gắn du lịch với công nghiệp văn hóa, sức mạnh mềm quốc gia và các ngành sáng tạo. Theo đó, du lịch cần được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với công nghiệp văn hóa và các sự kiện lớn nhằm tạo động lực tăng trưởng và nâng cao sức hấp dẫn điểm đến.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam nhận định, dự thảo đề án cần tiếp tục làm rõ vai trò của du lịch không chỉ là ngành kinh tế tổng hợp, liên ngành mà còn là lĩnh vực gắn chặt với công nghiệp văn hóa và sức mạnh mềm quốc gia.

Thực tế cho thấy lợi thế lớn nhất của du lịch Việt Nam không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên mà còn ở chiều sâu văn hóa và sự đa dạng bản sắc. Tuy nhiên, việc khai thác các giá trị văn hóa trong du lịch vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều điểm đến đang có xu hướng giống nhau, từ phố đi bộ, chợ đêm đến các mô hình dịch vụ đại trà. Trong khi đó, xu hướng du lịch thế giới là trải nghiệm văn hóa, tính bản địa và sự chân thực của điểm đến.

Những vấn đề về chất lượng trải nghiệm và phát triển du lịch văn hóa cũng từng được nhiều chuyên gia văn hóa, di sản đặt ra trong thời gian qua. Theo PGS.TS Nguyễn Văn Huy - nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, muốn khách du lịch quay trở lại thì du lịch phải thực sự chuyên nghiệp và mang tính văn hóa.

Ông Huy nhận định, nhiều mô hình du lịch cộng đồng đang rơi vào tình trạng “bày vẽ”, tái hiện các phong tục hay nghi lễ không phản ánh đúng đời sống thực tế của cộng đồng. “Khách đến một vùng đất xa xôi với mong muốn tìm hiểu cuộc sống thực ra sao. Nhưng nếu chúng ta bày vẽ, trang hoàng không phải cuộc sống thực thì chắc chắn người ta không đến lần hai”, ông Huy cho hay.

Bên cạnh câu chuyện sản phẩm và trải nghiệm, vấn đề trí tuệ nhân tạo (AI), Big Data, du lịch thông minh, kinh tế xanh, chuyển đổi số được giới chuyên gia đặc biệt quan tâm, và đề xuất cần xác định rõ đây là những trụ cột đột phá của ngành du lịch trong giai đoạn tới.

Đặc biệt, cần thúc đẩy quản trị du lịch dựa trên dữ liệu, xây dựng nền tảng cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia, đẩy mạnh ứng dụng AI, Big Data và bản sao số (Digital Twin) trong quản trị điểm đến, nâng cao trải nghiệm cũng như hiệu quả quản lý. Bên cạnh đó, các xu hướng mới như du lịch xanh, du lịch carbon thấp hay chuyển đổi năng lượng cũng cần được đưa vào chiến lược phát triển dài hạn.

Đáng chú ý, nhiều chuyên gia cho rằng kỷ nguyên mới của du lịch không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là sự thay đổi trong tư duy phát triển. PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương cho rằng, cần làm rõ nội hàm của “kỷ nguyên mới”, đồng thời khẳng định rõ vai trò của du lịch trong mối liên hệ với công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo.

Điều đó đồng nghĩa với việc lợi thế cạnh tranh của du lịch Việt Nam trong tương lai sẽ không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên hay số lượng khách đến, mà còn ở khả năng tạo ra trải nghiệm có chiều sâu, giữ gìn bản sắc, bảo vệ môi trường để du lịch không chỉ đông khách mà còn mang lại giá trị kinh tế thực chất.