Muốn đánh giá đúng phải có "thước đo" rõ ràng
Nghị định 232/2026/NĐ-CP (Nghị định 232) quy định về vị trí việc làm viên chức được kỳ vọng tạo bước chuyển trong quản trị đội ngũ giáo viên. Song, để chính sách phát huy hiệu quả, ngoài xây dựng khung năng lực còn phải đánh giá sao cho khách quan, minh bạch và phản ánh đúng giá trị của mỗi nhà giáo.
Theo ông Phùng Kim Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Diệu (TP Cần Thơ), điểm đáng chú ý nhất của Nghị định 232 là lần đầu tiên các vị trí việc làm trong đơn vị sự nghiệp công lập được quy định rõ ràng và đầy đủ hơn nhiều so với trước.
Nếu như trước đây việc phân công, đánh giá còn dựa khá nhiều vào quy định chung thì nay mỗi vị trí đều được mô tả cụ thể về nhiệm vụ, trách nhiệm, yêu cầu năng lực cũng như sản phẩm đầu ra phải đạt được. Đây là nền tảng để các cơ sở giáo dục xây dựng hệ thống đánh giá minh bạch và khách quan hơn.
Theo ông, việc đánh giá giáo viên trong thời gian tới sẽ không còn dừng ở cảm nhận hay nhận xét định tính mà phải dựa trên những minh chứng cụ thể gắn với kết quả công việc.
"Từ khung quy định của Nghị định, nếu các trường xây dựng được hệ thống tiêu chí phù hợp thì việc đánh giá sẽ chính xác hơn rất nhiều so với trước đây", ông Phùng Kim Phú nói.
Tuy nhiên, theo ông, nghị định mới chỉ tạo ra "khung pháp lý", còn điều các trường đang cần là hướng dẫn cụ thể để chuyển các quy định đó thành bộ tiêu chí có thể áp dụng trong thực tế.
Ông cho rằng việc xây dựng hệ thống đánh giá nên được thiết kế theo hướng tương tự KPI, trong đó mỗi nhiệm vụ đều có trọng số, tiêu chí và mức độ hoàn thành rõ ràng.
"Nếu chưa có hướng dẫn cụ thể về cách lượng hóa từng tiêu chí, từng mức độ hoàn thành thì khi triển khai các trường sẽ rất lúng túng. Khó nhất chính là làm sao để cuối cùng có được một bảng đánh giá phản ánh đúng năng lực của từng giáo viên", ông phân tích.
Ông Phùng Kim Phú cho biết thêm, năng lực của giáo viên hiện nay không thể chỉ được nhìn nhận qua một khía cạnh. Đầu tiên là năng lực chuyên môn, thể hiện qua kết quả giảng dạy, minh chứng nghề nghiệp và hiệu quả công việc.
Tiếp đến là năng lực sư phạm, là yếu tố quyết định khả năng truyền đạt, tổ chức hoạt động học tập và giáo dục học sinh. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, năng lực số ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc.
Ông dẫn chứng Bộ GD&ĐT đã ban hành khung năng lực số đối với giáo viên. Vì vậy, trong tương lai, những tiêu chí như ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, kiểm tra đánh giá trên môi trường số hay sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ cần được đưa vào hệ thống đánh giá.
Minh bạch để áp lực trở thành động lực
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm của Nghị định 232 là việc phân chia viên chức thành 5 bậc nghề nghiệp, đồng thời quy định tỷ lệ nhân sự ở các bậc cao nhằm bảo đảm cơ cấu hợp lý.
Theo ông Nguyễn Phúc Viễn, Hiệu trưởng Trường THPT Chợ Gạo (tỉnh Đồng Tháp), quy định này sẽ giúp giáo viên nhìn thấy rõ hơn con đường phát triển nghề nghiệp của mình.
Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào thâm niên công tác như trước, việc xếp bậc sẽ gắn với năng lực, vị trí việc làm và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Đây là cơ hội để những giáo viên có chuyên môn tốt, nhiều đóng góp được ghi nhận xứng đáng.
"Việc gắn vị trí việc làm với bậc nghề nghiệp và chế độ tiền lương sẽ tạo động lực rất lớn để giáo viên tiếp tục phấn đấu", ông Viễn chia sẻ.
Dù vậy, ông Viễn cũng cho rằng chính quy định giới hạn tỷ lệ ở các bậc cao cũng khiến việc đánh giá trở nên nhạy cảm hơn.
Trong bối cảnh nhiều địa phương thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, sắp xếp trường học, số lượng giáo viên có thành tích và kinh nghiệm tập trung về một đơn vị nhiều hơn trước. Điều đó đồng nghĩa với sự cạnh tranh cũng lớn hơn.
"Nếu quy trình đánh giá thiếu khách quan thì rất dễ phát sinh tâm lý so bì hoặc xung đột trong nội bộ", ông Viễn nhìn nhận.
Đây cũng là điều cô Lê Thị Tuyết Nhung, một giáo viên đang công tác ở tỉnh Đồng Tháp băn khoăn. Theo cô, tiêu chí đánh giá phải đủ minh bạch để mọi người đều thấy được sự công bằng.
"Nếu chỉ dựa vào bằng cấp hoặc thâm niên thì sẽ bỏ sót nhiều giáo viên trẻ có năng lực đổi mới. Nhưng nếu quá phụ thuộc vào các danh hiệu thi đua thì cũng rất khó tạo được sự đồng thuận", cô Nhung chia sẻ.
Trong khi đó, thầy Nguyễn Văn Tâm, giáo viên đang công tác ở Đồng Tháp cũng cho rằng chủ trương trả lương theo năng lực là hướng đi phù hợp, song điều giáo viên quan tâm nhất vẫn là sự công tâm của hội đồng đánh giá.
"Ranh giới giữa hoàn thành xuất sắc và hoàn thành tốt nhiều khi rất mong manh. Nếu thiếu tiêu chí cụ thể, người giỏi nhưng ít thể hiện hoặc không khéo trong giao tiếp cũng có thể chịu thiệt", thầy Tâm nói.
Chia sẻ thêm về vấn đề đánh giá, ông Phùng Kim Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Diệu (TP Cần Thơ) cho rằng, bản chất của mọi cuộc đánh giá đều tạo ra áp lực. Nhưng ông cũng cho rằng điều quyết định nằm ở chỗ áp lực đó dẫn đến tâm lý tiêu cực hay trở thành động lực để phát triển.
"Nếu tiêu chí cụ thể, minh bạch, người làm tốt được ghi nhận, người chưa đạt biết mình cần hoàn thiện ở đâu thì áp lực sẽ trở thành động lực để mỗi giáo viên tiếp tục phấn đấu", ông nói.
Ngược lại, nếu việc đánh giá vẫn mang nặng tính hình thức hoặc phụ thuộc nhiều vào cảm nhận chủ quan thì rất khó tạo được sự khác biệt giữa người làm tốt với người làm chưa tốt.
Theo ông Phùng Kim Phú, chỉ khi mỗi giáo viên được đánh giá bằng một "bức tranh năng lực" đầy đủ thay vì vài tiêu chí rời rạc, việc phân bậc nghề nghiệp mới thực sự phản ánh đúng giá trị của từng người.
Nghị định 232 đã mở ra một cách tiếp cận mới trong quản trị đội ngũ viên chức ngành giáo dục, chuyển từ quản lý theo bằng cấp và thâm niên sang quản lý theo vị trí việc làm và năng lực thực chất.
Tuy nhiên, để tinh thần đó đi vào cuộc sống, điều các nhà trường cần nhất lúc này không chỉ là một khung quy định, mà còn là một "thước đo" đủ khoa học, đủ minh bạch và đủ công bằng. Bởi chỉ khi mọi giáo viên đều tin rằng nỗ lực của mình sẽ được ghi nhận xứng đáng, áp lực từ những cuộc đánh giá mới thực sự trở thành động lực để nâng cao chất lượng giáo dục.
