Theo các chuyên gia và kinh nghiệm của nhiều phụ huynh, việc xây dựng môi trường ăn uống lành mạnh, không dùng bánh kẹo làm phần thưởng và khuyến khích trẻ vận động nhiều sẽ mang lại hiệu quả bền vững hơn những “lệnh cấm” cứng nhắc.
Hệ lụy khi tiêu thụ quá nhiều đường
Theo khuyến nghị của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), trẻ em dưới 2 tuổi không nên sử dụng đường bổ sung. Với trẻ từ 2 đến 18 tuổi, lượng đường bổ sung được khuyến nghị không quá 25 gram mỗi ngày, tương đương khoảng 6 thìa cà phê. Tuy nhiên, thực tế cho thấy đa số trẻ em đang tiêu thụ vượt ngưỡng này.
Một nghiên cứu ghi nhận hơn 81% trẻ sử dụng lượng đường cao hơn mức khuyến nghị hằng ngày. Điều đáng lo ngại là thói quen ăn nhiều đường từ nhỏ có liên quan đến chỉ số khối cơ thể (BMI) cao hơn khi trưởng thành.
Trong bối cảnh các loại trà sữa, nước ngọt có ga, bánh kẹo, kem và đồ ăn nhanh ngày càng phổ biến, việc kiểm soát lượng đường trong khẩu phần ăn của trẻ trở thành thách thức không nhỏ đối với các gia đình. Không ít phụ huynh cho rằng, đường là nguyên nhân trực tiếp khiến trẻ trở nên hiếu động, khó kiểm soát. Hình ảnh những đứa trẻ chạy nhảy, la hét sau các bữa tiệc sinh nhật đầy bánh kem, kẹo ngọt và nước ngọt khiến nhiều người tin rằng đường chính là “thủ phạm”.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia của Viện Y học Ứng dụng Việt Nam, nghiên cứu khoa học chưa tìm thấy bằng chứng rõ ràng cho thấy đường là nguyên nhân chính gây tăng động ở trẻ. Mức độ nhạy cảm với đường có thể khác nhau ở mỗi trẻ, nhưng tác động thực tế của đường lên hành vi thường không mạnh như nhiều người vẫn nghĩ. Dù vậy, điều đó không đồng nghĩa với việc trẻ có thể thoải mái sử dụng đồ ngọt. Những tác động tiêu cực của việc tiêu thụ quá nhiều đường đối với sức khỏe đã được chứng minh rõ ràng.
Một trong những ảnh hưởng đáng chú ý khi trẻ tiêu thụ quá nhiều đồ ngọt là khả năng làm suy giảm hệ miễn dịch. Một nguy cơ khác là bệnh tiểu đường type 2. Lượng đường cao trong máu còn có thể tác động đến thị lực của trẻ. Đường cũng ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.
Cấm đoán có phải là cách tốt nhất?
Trước những nguy cơ kể trên, phản ứng đầu tiên của nhiều cha mẹ là cấm tuyệt đối con ăn đồ ngọt. Tuy nhiên, các chuyên gia dinh dưỡng và tâm lý trẻ em cho rằng, việc cấm đoán quá mức có thể phản tác dụng.
Khi một món ăn bị coi là “cấm”, trẻ thường càng tò mò và khao khát được ăn hơn. Điều này có thể khiến trẻ tìm cách ăn vụng hoặc mất khả năng tự kiểm soát khi có cơ hội tiếp xúc với đồ ngọt. Thay vì tạo ra mối quan hệ căng thẳng giữa trẻ và thực phẩm, phụ huynh nên hướng dẫn con cách sử dụng đồ ngọt một cách hợp lý.
Đây cũng là quan điểm được nhiều phụ huynh hiện đại áp dụng. Là mẹ của bé Thỏ (7 tuổi), chị Nguyễn Minh Anh (Hà Tĩnh) cho biết, con gái từng có giai đoạn gần như ngày nào cũng đòi uống trà sữa hoặc ăn bánh ngọt sau giờ học.
“Ban đầu, tôi cấm khá gắt nên con thường mè nheo, thậm chí tranh thủ xin ông bà mua giúp. Sau đó, tôi đổi cách tiếp cận. Mỗi tuần con vẫn được chọn một món yêu thích nhưng số lần sẽ có giới hạn. Những ngày còn lại, tôi cùng con làm sữa chua trái cây, sinh tố hoặc các món tráng miệng từ chuối, xoài, dâu tây”, chị Minh Anh chia sẻ.
Theo chị, việc để trẻ cùng tham gia chuẩn bị món ăn giúp con hứng thú hơn với thực phẩm tự nhiên. Sau vài tháng, nhu cầu ăn bánh kẹo của bé giảm đáng kể và không còn đòi trà sữa thường xuyên như trước.
Trong khi đó, anh Vũ Thái Anh (Hải Phòng), bố của một bé trai 10 tuổi, cho rằng trẻ sẽ rất khó thực hiện nếu chỉ riêng con phải hạn chế đồ ngọt.
“Có thời điểm tôi nhắc con không uống nước ngọt nhưng bản thân lại thường xuyên mua nước có ga về nhà. Điều đó khiến con cảm thấy không công bằng”, anh kể. Sau khi nhận ra điều này, gia đình anh thống nhất giảm đồ uống có đường cho tất cả thành viên.
Nước lọc, sữa không đường và nước ép trái cây tự làm trở thành lựa chọn chính trong các bữa ăn. Ngoài ra, anh cũng khuyến khích con tham gia các hoạt động thể thao như bơi lội, đá bóng và đạp xe vào cuối tuần. Theo phụ huynh này, phương pháp hiệu quả nhất là cha mẹ làm gương cho con.
Dạy trẻ biết cân bằng thay vì né tránh
An Nguy - một trong những vlogger đầu tiên tại Việt Nam - cho biết chị từng nhận ra rằng việc cấm con ăn đồ ngọt hoàn toàn dễ dẫn đến phản ứng ngược. Theo chị, cách đầu tiên là kiểm soát môi trường sống của trẻ.
Trong gia đình, bánh kẹo không được bày sẵn trong tầm mắt của con. Người lớn nếu có sử dụng cũng hạn chế ăn trước mặt trẻ. Bên cạnh đó, chị không còn sử dụng những câu nói mang tính cấm đoán như “con không được ăn đồ ngọt”. Thay vào đó, chị giải thích cho con rằng, có những món ăn cần xuất hiện hằng ngày vì tốt cho sức khỏe, trong khi có những món chỉ nên thưởng thức thỉnh thoảng. Vì vậy, cuối tuần con vẫn được ăn kem như một hoạt động vui vẻ của gia đình, tương tự việc đi ăn phở hay đi chơi công viên.
Một nguyên tắc khác được chị duy trì là không dùng bánh kẹo làm phần thưởng. Ngoài ra, trong các dịp sinh nhật hoặc khi đến nhà người thân, chị vẫn cho con ăn đồ ngọt như những trẻ khác. Điều thú vị là khi không bị kiểm soát quá chặt, trẻ lại có xu hướng tự điều chỉnh tốt hơn. Việc quen với chế độ ăn ít ngọt từ nhỏ giúp trẻ không quá phụ thuộc vào vị ngọt và dễ cảm thấy ngấy khi sử dụng quá nhiều.
Trong hành trình nuôi dạy con, không phải lúc nào cha mẹ cũng có thể kiểm soát mọi lựa chọn của trẻ. Điều quan trọng hơn là giúp con hiểu vì sao cần ăn uống điều độ và biết tự đưa ra quyết định phù hợp. Cách tiếp cận này không chỉ giúp trẻ hình thành khả năng tự kiểm soát, mà còn xây dựng mối quan hệ gần gũi, thấu hiểu giữa cha mẹ và con.
Khi nói đến đồ ngọt, mục tiêu cuối cùng không phải là khiến trẻ sợ hãi hay tránh xa hoàn toàn, mà là giúp trẻ học được cách thưởng thức một cách điều độ. Bởi, những thói quen ăn uống lành mạnh được hình thành từ nhỏ sẽ là nền tảng quan trọng cho sức khỏe của trẻ trong suốt cuộc đời.
