Chuyện 'phiên dịch lá phiếu' giữa đại ngàn xứ Thanh

Họ đi từng nhà, dùng chính tiếng mẹ đẻ của đồng bào để giải thích về bầu cử, về quyền lựa chọn đại biểu của mỗi người dân.

“Phiên dịch” lá phiếu bên bếp lửa bản Mông

Giữa những dãy núi trùng điệp của vùng cao Thanh Hóa, có những con đường dốc dựng đứng, quanh co, để đến được một bản làng, đôi khi phải đi bộ hàng giờ qua những lối mòn chỉ vừa dấu chân người. Nhưng với nhiều cán bộ cơ sở, khó khăn lớn nhất không phải là đường đi, mà là làm sao để chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước thực sự đi vào lòng dân.

Những ngày cận kề bầu cử, trên khắp các bản làng miền núi, hình ảnh quen thuộc nhất không phải là những tấm pano, khẩu hiệu rực rỡ, mà là bước chân lặng lẽ của các bí thư chi bộ, trưởng bản, trưởng thôn. Họ mang theo một “tài liệu” đặc biệt – đó là tiếng nói của chính đồng bào mình. Và trong nhiều trường hợp, họ trở thành những “phiên dịch viên” của lá phiếu, giúp bà con hiểu và thực hiện quyền công dân của mình.

Ở đại ngàn xã Sơn Thủy có bản Mùa Xuân – một bản nhỏ nằm chót vót nơi biên giới Việt – Lào. Con đường dẫn vào bản ngoằn ngoèo, nhiều đoạn chỉ vừa một chiếc xe máy len qua. Ở đây, 100% người dân là đồng bào Mông. Nhiều cụ già cả đời chưa từng ra khỏi bản, tiếng phổ thông chỉ nghe loáng thoáng, còn chữ viết thì gần như xa lạ.

Những ngày này, ông Sung Văn Cấu - Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Mùa Xuân, lại tất bật hơn thường ngày. Sáng sớm, khi sương còn phủ trắng các triền núi, ông đã bắt đầu đi từ đầu bản đến cuối bản, gõ cửa từng nhà. Ông không mang theo những tập tài liệu dày cộp. Thứ ông mang theo là tiếng Mông – thứ ngôn ngữ mà bà con nghe bằng tai và hiểu bằng cả tấm lòng.

Tại nhà văn hóa bản, nơi niêm yết danh sách các ứng cử viên, một cụ già đứng lặng hồi lâu trước tấm bảng. Những dòng tiểu sử dài khiến cụ chỉ biết nhìn mà không hiểu hết nội dung. Thấy vậy, ông Cấu tiến lại gần, chậm rãi đọc từng dòng rồi dịch sang tiếng Mông.

Ông không chỉ đọc chữ, ông còn kể cho bà con nghe người ứng cử ấy là ai, đã làm gì cho dân, có gần gũi với bản làng hay không, có quan tâm đến chuyện học hành của con trẻ hay đời sống bà con không. “Bà con mình không phải không muốn đi bầu, chỉ là nhiều khi chưa hiểu hết những cái chữ treo trên kia nói gì. Mình là bí thư chi bộ thì phải nói cho bà con hiểu. Hiểu rồi thì tự khắc bà con sẽ cầm bút”, ông Cấu chia sẻ.

Hơn một tháng qua, đôi chân ông đã đi mòn những con dốc quanh bản. Nhưng nhiều cuộc “tuyên truyền” không diễn ra ở nhà văn hóa mà bên bếp lửa của mỗi gia đình. Người Mông có thói quen quây quần bên bếp lửa mỗi tối. Trong ánh lửa bập bùng ấy, câu chuyện về bầu cử được ông Cấu kể lại một cách gần gũi, giản dị. Ông không nói bằng những khái niệm lớn lao. Ông nói về việc chọn người đại diện cho bản làng, người có thể nói lên mong muốn của bà con về con đường mới, về trường học cho trẻ nhỏ, về chuyện sản xuất trên nương rẫy…

Có nhà ông ghé ba, bốn lần. Có người nghe xong vẫn còn thắc mắc. Ông kiên nhẫn giải thích lại, đến khi bà con gật đầu. Với ông Cấu, mỗi lá phiếu không chỉ là quyền, mà còn là cơ hội để người Mông nói lên tiếng nói của mình. Và muốn vậy, trước hết phải nói được bằng chính ngôn ngữ của họ.

Những “cầu nối” lặng lẽ giữa ý Đảng và lòng dân

Rời Sơn Thủy, chúng tôi đến xã Yên Khương – nơi những con suối nhỏ vẫn chia cắt các bản làng mỗi mùa mưa. Sáng sớm, khi sương còn bảng lảng trên sườn núi, ông Lò Đức Thuận, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng thôn Giàng, đã rời nhà.

Thôn nằm rải rác trên những sườn đồi, sóng điện thoại chập chờn, nhiều nơi không có Internet. Muốn bà con hiểu về bầu cử, cách duy nhất là đi đến tận nơi. Trong mỗi cuộc gặp, ông Thuận nói bằng tiếng phổ thông rồi lại chuyển sang tiếng Thái. Ông giải thích vì sao phải đi bầu đúng giờ, vì sao không thể nhờ người khác bầu hộ. Ông kể rằng đại biểu được bầu chính là người thay bà con nói tiếng nói của mình trước xã, trước tỉnh.

“Nếu mình không tự chọn thì quyền ấy cũng tự đánh rơi”, ông Thuận thường nói với bà con như vậy. “Muốn bà con hiểu thì phải nói cho rõ. Nói một lần chưa hiểu thì nói lần hai. Mình làm vì trách nhiệm của người đứng đầu thôn”, ông chia sẻ. Buổi chiều, ông lại ghé thăm những gia đình neo đơn, hỏi chuyện mùa màng, chuyện con cái rồi mới chuyển sang câu chuyện bầu cử. Không khí không nặng nề hay mang tính tuyên truyền khô cứng, mà giống như một cuộc trò chuyện thân tình.

Ở xã Yên Thắng, ông Lò Trung Hậu - Bí thư Chi bộ thôn Vần Trong, cũng có cách riêng để giữ vững niềm tin của cử tri. Thôn có đông đồng bào Thái sinh sống. Điều ông Hậu trăn trở không chỉ là làm sao để người dân đi bầu đầy đủ, mà còn là làm sao để họ hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình. Trong các buổi họp thôn, ông thường đặt những câu hỏi rất thẳng thắn: Nếu mình thờ ơ, ai sẽ thay mình quyết định những việc liên quan đến bản làng? Nếu mình nghe theo lời xúi giục mà không đi bầu, thì tiếng nói của bản sẽ ở đâu?

Ông nói bằng uy tín của người bí thư “miệng nói tay làm”. Khi xuất hiện những thông tin sai lệch, ông là người trực tiếp gặp gỡ từng hộ dân để giải thích rõ ràng. Không cao giọng, không áp đặt, ông chọn cách nói chân tình, dựa trên sự tin cậy đã gây dựng suốt nhiều năm.

Ông Lò Ngọc Âm, cử tri thôn Vần Trong, chia sẻ: “Nghe Bí thư Hậu phân tích, mình mới hiểu lá phiếu của mình quý thế nào. Đi bầu là việc của mình, không phải của ai khác”.

Cùng với việc đến từng nhà vận động, hệ thống loa truyền thanh cơ sở cũng được duy trì phát đều đặn mỗi ngày. Các bản tin tuyên truyền được biên soạn ngắn gọn bằng tiếng phổ thông, sau đó dịch sang tiếng dân tộc để bà con dễ nghe, dễ hiểu.

Ngày bầu cử đang đến gần. Trên những bản làng chót vót nơi biên giới Thanh Hóa, niềm tin đã được nhóm lên từ những câu chuyện giản dị như thế. Và phía sau mỗi lá phiếu được cầm lên, là bóng dáng của những “cánh tay nối dài” âm thầm, bền bỉ – những người đang giữ nhịp cầu nối giữa ý Đảng và lòng dân giữa đại ngàn xứ Thanh.