Tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân USS Gerald R. Ford là tàu sân bay tiên tiến nhất trong Hải quân Mỹ và là tàu duy nhất thuộc lớp Ford hiện đang neo đậu tại cảng Split của Croatia để sửa chữa và bảo dưỡng.
Hãng RT dẫn nguồn tin quân sự Mỹ cho biết, tàu sẽ ở lại đó lâu dài, vì việc sửa chữa sau một vụ cháy lớn ở khu giặt là và quá trình sửa chữa kéo dài có thể mất từ 12 đến 14 tháng.
Cháy ở khu giặt là?
Chuyến tuần tra kéo dài hơn 260 ngày của USS Gerald R. Ford và được xếp vào hàng những chuyến tuần tra tàu sân bay dài nhất kể từ thời kháng chiến của Việt Nam, kết thúc vào ngày 12/3 ngay sau khi tàu đi qua kênh đào Suez và tiến vào Biển Đỏ.
Tuyên bố chính thức từ Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ cho biết, chính vào thời điểm đó, tàu "đã xảy ra hỏa hoạn bắt nguồn từ khu vực giặt ủi chính của tàu".
"Nguyên nhân vụ cháy không liên quan đến chiến đấu và đã được khống chế. Hệ thống động cơ của tàu không bị hư hại, con tàu sân bay vẫn hoạt động bình thường. Hai thủy thủ hiện đang được điều trị y tế vì những vết thương không đe dọa đến tính mạng và đang trong tình trạng ổn định", Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) tuyên bố vào thời điểm đó.
Vụ việc đã làm dấy lên nhiều đồn đoán, trong đó quân đội Iran tuyên bố phòng giặt của tàu sân bay đã bị các thành viên thủy thủ đoàn mệt mỏi vì chiến tranh cố ý phóng hỏa.
Các báo cáo của truyền thông phương Tây cho biết đám cháy hoành hành trên tàu trong khoảng 30 giờ trước khi được dập tắt, lâu hơn cả vụ cháy tàu sân bay USS Forrestal năm 1967 vốn chỉ kéo dài khoảng 24 giờ.
Nếu điều này là đúng, nó sẽ đặt ra câu hỏi về tình trạng của các hệ thống chữa cháy được cho là hiện đại trên tàu Ford, đặc biệt sau bài học từ vụ cháy nghiêm trọng trên tàu Forrestal do các vụ nổ đạn dược trên sàn đáp và nhiên liệu cháy rò rỉ vào các khoang chứa.
Hơn 600 trong số gần 4.500 thủy thủ, nhân viên kỹ thuật và phi công đã mất giường ngủ trong vụ hỏa hoạn, buộc phải ngủ trên bàn và sàn tàu, tờ New York Times đưa tin, trích dẫn lời các thành viên thủy thủ đoàn.
Hơn nữa, thủy thủ đoàn không thể giặt giũ quần áo kể từ sau vụ cháy và quần áo được cho là đã phải vận chuyển bằng máy bay đến các tàu khác để giặt.
Đánh giá thiệt hại
Khi cập bến sửa chữa vào cuối tuần trước, tàu sân bay dường như không có dấu hiệu hư hại nào bên ngoài, ngoại trừ vẻ ngoài xuống cấp do quá trình triển khai kéo dài khắp thế giới.
Tuy nhiên, sàn đáp máy bay của con tàu có vẻ chật chội bất thường, điều này có thể cho thấy vấn đề với các nhà chứa máy bay bên trong và hệ thống nâng hạ máy bay.
Một đánh giá gần đây từ văn phòng thử nghiệm của Lầu Năm Góc cho thấy quân đội phần nào nhận thức được những vấn đề nghiêm trọng hơn với lớp tàu Ford, nhưng ngay cả 9 năm sau khi tàu được đưa vào biên chế, họ vẫn không có đánh giá đầy đủ để xác định "khả năng hoạt động" của tàu.
Báo cáo cũng nêu lên những lo ngại về độ tin cậy của các hệ thống quan trọng bao gồm radar, hệ thống phóng và thu hồi máy bay phản lực, các cơ cấu nâng hạ máy bay và đạn dược, cũng như khả năng hoạt động liên tục của tàu trong trường hợp bị hư hại do chiến đấu.
Bản đánh giá cũng lưu ý rằng tàu thiếu ít nhất 159 giường ngủ để đáp ứng đủ nhu cầu của thủy thủ đoàn. Vấn đề này có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu bổ sung thêm máy bay vào phi đội của tàu sân bay.
Văn phòng kiểm định nhận định việc thiếu không gian ngủ có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tinh thần của thủy thủ đoàn trong các đợt triển khai dài ngày.
Sự cố về hệ thống ống nước
Trước vụ cháy ở Biển Đỏ, vấn đề kỹ thuật tai tiếng nhất của tàu Ford là hệ thống nhà vệ sinh bị lỗi với nhiều báo cáo về tình trạng tràn phân trên con tàu hiện đại này.
Con tàu được biết đến là có lắp đặt cái gọi là "nhà vệ sinh sinh thái" dựa trên hệ thống thu gom, giữ lại và vận chuyển bằng chân không (VCHT), có nguồn gốc từ ngành công nghiệp tàu du lịch.
Công nghệ này hóa ra không hoàn toàn đạt tiêu chuẩn hải quân, dễ bị tắc nghẽn và đòi hỏi bảo trì tốn kém.
Nhiều bức ảnh, video được cho là chụp trên tàu và lan truyền trên mạng cho thấy nhà vệ sinh tràn ngập chất thải, nước đục ngầu lan khắp các khoang và những thủy thủ không may mắn làm nhiệm vụ dọn dẹp nhà vệ sinh đang cố gắng lau chùi đống hỗn độn.
Vấn đề với các nhà vệ sinh được cho là ảnh hưởng đến khoảng 600 thiết bị trên tàu đã kéo dài nhiều năm.
Một báo cáo năm 2020 của Văn phòng Kiểm toán Chính phủ (GAO) chỉ ra rằng hệ thống bị lỗi đòi hỏi phải bảo trì hàng ngày rất tốn kém để thông tắc các đường ống nhỏ, trong khi mỗi lần súc rửa bằng acid khi hệ thống bị tắc hoàn toàn lại phát sinh thêm 400.000 USD.
Những hệ quả rộng hơn đối với Hải quân Mỹ
Nếu tàu sân bay Ford phải ngừng hoạt động trong nhiều tháng, điều này chắc chắn sẽ gây thêm áp lực lên các nhóm tác chiến của Mỹ, có khả năng dẫn đến thời gian triển khai dài hơn cho các tàu sân bay lớp Nimitz cũ hơn.
Hải quân Mỹ hiện có 11 tàu sân bay đang hoạt động, bao gồm cả chiếc thuộc lớp Ford, nhưng hiếm khi có hơn 6 tàu được triển khai cùng lúc.
Chiếc tàu đầu tiên thuộc loạt tàu cũ hơn là USS Nimitz đang trong chuyến triển khai cuối cùng, vì nó dự kiến sẽ ngừng hoạt động vào năm tới và được thay thế bởi tàu USS John F. Kennedy thuộc lớp Ford.
Tuy nhiên, do những sự chậm trễ liên tục và các vấn đề rõ ràng với lớp Ford, việc ngừng hoạt động có thể bị hoãn lại.
Một chiếc tàu khác thuộc lớp Nimitz là USS John C. Stennis có khả năng sẽ phải neo đậu tại cảng trong phần lớn thời gian của năm nay.
Tàu sân bay này đã trải qua quá trình đại tu và tiếp nhiên liệu giữa vòng đời (RCOH) kể từ năm 2021, một quá trình kéo dài nhiều năm với chi phí hàng tỷ USD.
Ban đầu, tàu Stennis dự kiến sẽ hoàn thành quá trình RCOH vào tháng 8/2025, nhưng thời hạn đã bị trễ và được gia hạn thêm 14 tháng.
