Chuyển đổi tư duy giảm nghèo
Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025, triển khai theo Quyết định số 90/QĐ-TTg ngày 18/1/2022 của Thủ tướng Chính phủ, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy giảm nghèo của Việt Nam: từ hỗ trợ mang tính “cho không” sang hỗ trợ có điều kiện, giảm nghèo đa chiều và bền vững.
Không chỉ tập trung vào cấp phát, hỗ trợ tài chính đơn thuần, Chương trình hướng tới khơi dậy ý chí tự lực, giúp người dân chủ động vươn lên. Các chuyên gia từng nhấn mạnh, việc chuyển từ “hỗ trợ đơn thuần” sang “hỗ trợ có điều kiện” đã tạo chuyển biến về nhận thức, coi người nghèo là chủ thể của quá trình phát triển. Mục tiêu giảm tỷ lệ nghèo đa chiều bình quân 1,0 - 1,5%/năm, hướng tới giảm thiểu các thiếu hụt về dịch vụ xã hội cơ bản.
Những đổi mới về tư duy và cách làm đã mang lại kết quả thực chất. Giai đoạn 2021–2025, tỷ lệ hộ nghèo cả nước giảm bình quân 1–1,5%/năm; tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm trên 3%/năm; riêng các huyện nghèo đạt mức giảm 4–5%/năm.
Chương trình đã triển khai hơn 10.587 mô hình, dự án giảm nghèo, trong đó có 9.816 mô hình nông nghiệp và 771 mô hình phi nông nghiệp, thu hút 205.585 hộ dân tham gia, bao gồm hơn 110.000 hộ nghèo, 63.000 hộ cận nghèo và gần 32.000 hộ mới thoát nghèo.
Đáng chú ý, việc giảm thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản, nhất là y tế và thiếu hụt thông tin đã có chuyển biến rõ rệt – dấu ấn quan trọng của Dự án 6: giảm nghèo về thông tin trong khuôn khổ Chương trình theo Quyết định số 90/QĐ-TTg.
Chuyển đổi số nâng cao hiệu quả Chương trình
Trong bối cảnh quy mô Chương trình lớn, đối tượng rộng, địa bàn phức tạp, việc lồng ghép chuyển đổi số không chỉ là xu thế mà trở thành giải pháp then chốt, giúp tối ưu quản lý và nâng cao hiệu quả chính sách.
Thứ nhất, số hóa dữ liệu, quản lý chính xác đối tượng.
Cơ sở dữ liệu quốc gia về giảm nghèo được xây dựng, thay thế cho phương pháp thống kê thủ công, tốn kém, dễ sai sót. Cơ sở dữ liệu cập nhật thông tin kịp thời, chính xác, giảm thiểu tình trạng bỏ sót hoặc trùng lặp đối tượng. Hệ thống dữ liệu số hỗ trợ phân tích đa chiều các thiếu hụt về thu nhập, y tế, giáo dục, nhà ở… của từng hộ, giúp chính sách can thiệp đúng trọng tâm, hạn chế bỏ sót.
Thứ hai, rút ngắn khoảng cách và mở rộng tiếp cận dịch vụ xã hội nhờ công nghệ cho người dân
Hồ sơ sức khỏe điện tử, khám chữa bệnh từ xa, các nền tảng giáo dục trực tuyến giúp người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận dịch vụ chất lượng cao với chi phí thấp hơn. Qua đó giúp giảm thiểu chi phí và tiết kiệm thời gian. Dự án 6 được tăng cường thông qua hỗ trợ thiết bị, kết nối internet, điện thoại thông minh, giúp người nghèo tiếp cận thông tin thiết yếu về thị trường, kỹ thuật sản xuất và chính sách giảm nghèo giúp họ tham gia vào nền kinh tế số.
Thứ ba, minh bạch hóa và giám sát hiệu quả nguồn lực.
Theo Nghị quyết số 24/2021/QH15, tổng nguồn lực tối thiểu cho Chương trình giai đoạn 2021–2025 là 48.000 tỷ đồng. Các hệ thống báo cáo số, giám sát từ xa và công khai thông tin giúp nâng cao tính minh bạch trong phân bổ, giải ngân vốn; tăng cường vai trò giám sát của Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân, hạn chế thất thoát, tiêu cực.
Đòn bẩy cho giảm nghèo bền vững, bao trùm
Không dừng ở quản lý, công nghệ số khơi dậy nội lực, trực tiếp tác động tới sinh kế của người nghèo. Các khóa đào tạo nghề bằng các khóa học trên nền tảng số trong Dự án 4 giúp lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo tiếp cận kiến thức mới về nông nghiệp công nghệ cao, kỹ năng số, thương mại điện tử.
Nhiều địa phương đã hỗ trợ đưa sản phẩm nông nghiệp, thủ công mỹ nghệ… lên sàn thương mại điện tử, mở rộng thị trường, tăng thu nhập. Cùng với đó, thanh toán không dùng tiền mặt, tài chính số và dịch vụ ngân hàng di động góp phần thúc đẩy tài chính toàn diện, giúp người nghèo tiếp cận vốn vay ưu đãi minh bạch, thuận lợi hơn.
Thực tiễn triển khai cho thấy, chuyển đổi số không phải “phần việc cộng thêm”, mà đang trở thành đòn bẩy kép của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025. Các hoạt động truyền thông, chuyển đổi số vừa tối ưu hóa hiệu quả quản lý, phân bổ nguồn lực của Nhà nước mà còn tạo ra cơ hội bình đẳng cho người dân nghèo tiếp cận tri thức, công cụ, và thị trường số để người dân tự nâng cao năng lực, vươn lên thoát nghèo.
Khi công nghệ số được đặt đúng vị trí, gắn với triết lý “lấy người dân làm trung tâm”, giảm nghèo không chỉ là thoát nghèo trước mắt, mà là tạo nền tảng phát triển bền vững, bao trùm – đúng với mục tiêu của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.
