Trước mắt, lựa chọn đột phá vào khâu tổ chức thi là việc làm đúng và trúng được đông đảo dư luận xã hội, nhà trường và các thầy cô giáo đánh giá cao.
Đổi mới thi cử trong GD không chỉ là việc thay đổi cách thi mà quan trọng hơn là tác động lớn đến thói quen cũ trong các nhà trường, thay bằng truyền dạy sang phát huy tính sáng tạo, nâng cao năng lực tư duy của người học.
Đổi mới về tư duy
Những năm gần đây, dư luận xã hội đã đánh giá rất cao về những đổi mới trong việc ra đề thi của Bộ GD&ĐT, nhất là phần nghị luận xã hội trong các đề thi ĐH, CĐ.
Theo như nhận định của nhiều chuyên gia và giáo viên phổ thông thì đề thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH, CĐ năm 2014 đã có bước chuyển mạnh theo hướng đánh giá năng lực học sinh. Đặc biệt, đề thi sử dụng các câu hỏi mở, đòi hỏi thí sinh vận dụng sáng tạo kiến thức, kỹ năng tổng hợp và kinh nghiệm sống để làm bài mà không yêu cầu phải ghi nhớ máy móc các số liệu, sự kiện hay trả lời theo khuôn mẫu có sẵn.
Với những kết quả và kinh nghiệm từ những năm trước, chúng ta tin tưởng rằng Kỳ thi THPT quốc gia được tổ chức theo nội dung quy định trong Quy chế vừa dự thảo (và tới đây chính thức ban hành) sẽ đáp ứng tốt việc xét công nhận tốt nghiệp THPT và làm cơ sở xét tuyển sinh ĐH, CĐ cho thí sinh.
Tôi cho rằng Bộ GD&ĐT chọn khâu đột phá trong tiến trình đổi mới GD-ĐT theo tinh thần Nghị quyết 29 bằng việc thay đổi từ phương pháp, cách thức thi, ra đề thi và đánh giá thí sinh như vậy là đúng và trúng.
Sự thay đổi đó đã có tác động đến mọi mặt của nhà trường, buộc các nhà trường phải đổi mới công tác quản lý, điều hành, tổ chức dạy học, bồi dưỡng đội ngũ; giáo viên phải đổi mới quan niệm về dạy học, chuyển từ việc dạy chủ yếu là cung cấp kiến thức sang việc tập trung phát triển năng lực của học sinh, cá biệt hóa đối tượng, phát huy tiềm năng của từng học sinh trong suốt quá trình dạy học; khắc phục được tình trạng các trường sử dụng những công cụ hành chính để hy vọng thay đổi một thói quen nếp nghĩ cũ đã ăn sâu vào đời sống học đường; khắc phục lối dạy chay, dạy theo mẫu, dạy thuần túy bằng lối thuyết trình, đọc chép….
Từ thực tế dạy và học ở các nhà trường trên toàn tỉnh cho thấy, đổi mới cách dạy và học, thay cách dạy cũ thầy đọc – trò chép bằng việc đối thoại mở trên lớp học là việc làm cần thiết vì nó sẽ phát huy tính sáng tạo, năng lực tư duy của học sinh. Đây cũng là kinh nghiệm thực tế đã triển khai thành công trong dạy và học ở Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong đã được chúng tôi đúc rút ra.
Mong muốn sớm tiếp cận cấu trúc đề thi
Dự thảo Kỳ thi THPT quốc gia quy định đề thi trong Kỳ thi THPT quốc gia năm 2015 sẽ tương tự đề thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH, CĐ năm 2014. Nội dung đề thi trong chương trình THPT, chủ yếu lớp 12. Đề thi đảm bảo phân hóa trình độ thí sinh và phải đạt được 2 mục đích là xét công nhận tốt nghiệp THPT và làm căn cứ tuyển sinh ĐH, CĐ.
Quy định này đã khá đầy đủ, có lẽ trong Quy chế chính thức được ban hành tới đây, nội dung này cũng không thay đổi nhiều. Tuy vậy, giáo viên và học sinh mong muốn Bộ GD&ĐT công bố cụ thể hơn về cầu trúc đề thi, cung cấp một số đề thi thử giúp học sinh được làm quen với hình thức, cấu trúc của đề thi chính thức.
Trong xã hội hiện đại giao tiếp mở và hội nhập quốc tế, ngoại ngữ là một trong những công cụ quan trọng không thể thiếu. Việc miễn thi môn Ngoại ngữ cho các thí sinh có chứng chỉ tương đương với trình độ từ bậc 3 (khung 6 bậc dùng cho Việt Nam) trở lên của các tổ chức quốc tế có uy tín để xét công nhận tốt nghiệp nhằm tạo động lực thay đổi cách dạy, học và thi môn Ngoại ngữ theo cả 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết cùng với cách tính điểm tối đa cho những thí sinh này là hợp lý, vì trình độ này cao hơn nhiều so với yêu cầu về ngoại ngữ đối với thí sinh hoàn thành chương trình THPT.
Thêm nữa, điểm quy đổi này chỉ được sử dụng để xét công nhận tốt nghiệp THPT, còn thí sinh muốn sử dụng kết quả môn Ngoại ngữ để xét tuyển vào những trường ĐH, CĐ sử dụng kết quả thi THPT quốc gia để tuyển sinh phải dự thi môn Ngoại ngữ trong Kỳ thi THPT quốc gia cũng là phù hợp và công bằng.
Tuy vậy, phản biện về nội dung này, tôi nhận thấy, việc miễn trên là không cần thiết, vì:
Thứ nhất, những thí sinh này không gặp khó khăn khi dự thi;
Thứ hai, có thể nói hầu hết những thí sinh đã có chứng chỉ theo yêu cầu trên đều dự thi để lấy kết quả xét vào ĐH, CĐ do đó số thí sinh dùng quyền được miễn sẽ rất ít;
Thứ ba: Quy định này chỉ áp dụng với thí sinh ở một vài thành phố lớn, còn hầu hết thí sinh trên toàn quốc không thể có điều kiện để lấy được những chứng chỉ theo yêu cầu;
Thứ tư: Quy định này còn sinh ra nhiều phức tạp trong việc thẩm định uy tín của các trung tâm, thẩm định chứng chỉ của thí sinh và những vấn đề liên quan đến công tác tổ chức.
Về phía tỉnh Nam Định, cho dù là tỉnh có truyền thống hiếu học và bề dày thành tính dạy và học luôn đứng đầu cả nước nhưng chúng tôi vẫn không chủ quan.
Đến thời điểm này, các nhà trường trên toàn tỉnh đều đã sẵn sàng vào cuộc.
Chúng tôi đã chỉ đạo các nhà trường thường xuyên có những giải đáp thắc mắc cho học sinh về chủ trương thực hiện Kỳ thi quốc gia trong năm 2015 này với ý nghĩa “2 trong1”, song song với đó các trường cũng thường xuyên tổ chức tập huấn cho giáo viên, các tổ bộ môn cũng trao đổi chuyên môn với nhau xoay quanh các nội dung ôn thi, sao cho học sinh cũng như giáo viên có tâm thế tốt nhất để nhập cuộc.
