>>> Cha mẹ 'tước' cơ hội rèn kỹ năng tự lập khi làm thay mọi việc cho con
>>> Không làm thay mọi việc cho con không có nghĩa là bỏ mặc
Thay vì luôn kiểm soát, cha mẹ cần biết lùi lại đúng lúc, trao cho con không gian để tự quyết định, trải nghiệm và từng bước xây dựng sự tự tin, tính độc lập.
Khi yêu thương trở thành bao bọc quá mức
Hầu hết cha mẹ đều mong muốn dành cho con những điều tốt đẹp nhất. Tuy nhiên, việc luôn có mặt để đáp ứng mọi nhu cầu, làm thay hoặc cố gắng loại bỏ mọi khó khăn khỏi cuộc sống của trẻ có thể vô tình cản trở quá trình trưởng thành.
Chuyên gia nuôi dạy con Michael Grose cho rằng, trong bối cảnh ngày càng nhiều người trẻ phụ thuộc vào gia đình, cha mẹ cần chủ động lùi lại để con có cơ hội tự đứng trên đôi chân của mình.
“Là cha mẹ, chúng ta cần nhớ rằng công việc của mình là khiến bản thân trở nên không còn cần thiết đối với con từ độ tuổi sớm nhất có thể và giúp con trở nên độc lập”, ông Grose chia sẻ với ABC Radio Canberra. Theo chuyên gia này, một trong những cách quan trọng để trẻ đạt được thành công và sự tự tin là xây dựng tính độc lập.
Tuy nhiên, vài thập kỷ qua, cha mẹ dường như đang làm thay con quá nhiều, kỳ vọng quá ít và bảo vệ trẻ quá mức. Việc cha mẹ “đút tận miệng” cho trẻ có thể tạo ra một thế hệ ngại rủi ro, thiếu khả năng tự xoay xở và tiếp tục phụ thuộc vào cha mẹ cả về tài chính lẫn cảm xúc khi đã bước sang tuổi 20.
Trẻ cần có cơ hội trải nghiệm thất bại, sự không hài lòng hay những áp lực ở mức độ phù hợp để học cách ứng phó. Nhịp sống bận rộn của các gia đình hiện đại cũng góp phần không nhỏ vào tình trạng “phụ thuộc” của trẻ. Khi cha mẹ có ít thời gian, làm thay con thường là lựa chọn dễ dàng và thuận tiện.
“Đôi khi, mình làm sẽ nhanh chóng hơn là để con làm, chẳng hạn như dọn bàn ăn hay chuẩn bị cặp sách cho con”. Nhiều bậc phụ huynh thừa nhận họ từng có tâm lý như vậy.
Nhưng theo ông, tâm lý “không có thời gian” lại có thể trở thành rào cản đối với quá trình hình thành tính tự lập. Ông cũng cho rằng quy mô gia đình ảnh hưởng đến cách cha mẹ trao quyền cho con. Trong gia đình đông con, trẻ thường phải chia sẻ công việc, tự chăm sóc bản thân và hỗ trợ nhau.
Ngược lại, với gia đình chỉ có một hoặc hai con, cha mẹ có xu hướng dành nhiều thời gian cho từng trẻ và dễ làm thay con nhiều việc hơn.
Cho con quyền được thử - được sai
Nỗi lo về một thế giới ngày càng nguy hiểm cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhiều cha mẹ kiểm soát con chặt chẽ hơn.
Kiểu nuôi dạy này thường được gọi là “cha mẹ trực thăng” - luôn theo sát, can thiệp và cố gắng bảo vệ trẻ khỏi mọi nguy cơ. Sally, một người mẹ tự nhận mình là “cha mẹ trực thăng”, thừa nhận cô rất khó trao cho hai con (9 và 11 tuổi) sự tự do mà bản thân từng có khi còn nhỏ. “Chỉ nghĩ đến việc cho các con ra ngoài khu phố tự đạp xe thôi cũng khiến tôi lo sợ”, Sally nói.
Dù bản thân từng lớn lên với những trò chơi cricket ngoài đường và từng tự đi bộ đến nhà bạn cách đó cả cây số, nhưng những thông tin ngày nay về nguy cơ trẻ bị xâm hại hay tác hại của ánh nắng mặt trời lại khiến cô ngần ngại, khó lòng để các con trải nghiệm sự tự do tương tự.
Trong khi đó, Anthony, một ông bố có hai con, lại chủ động tạo điều kiện để các con tự khám phá môi trường xung quanh. Con trai 11 tuổi của anh thường tự đến nhà bạn vào cuối tuần. Cha mẹ vẫn giữ liên lạc với các gia đình khác và biết con đang ở đâu, nhưng không kiểm soát từng bước đi của trẻ.
“Chúng tôi chọn trường học trong khu vực để các con có bạn bè sống gần nhà. Chúng tôi nhận thấy đó là điều tuyệt vời đối với sự tự do của các con, bởi chúng có thể tự chạy dọc con phố đến nhà bạn”, Anthony chia sẻ. Với anh, những việc đơn giản như tự đi bộ đến trường hay tự mở cửa vào nhà có ý nghĩa quan trọng, giúp trẻ học cách tự định hướng và thích nghi với thế giới.
Theo chuyên gia Grose, xây dựng tính tự lập không có nghĩa là để trẻ tự do hoàn toàn. Thay vào đó, cha mẹ có thể bắt đầu từ những kỹ năng tự phục vụ đơn giản trong cuộc sống hằng ngày. Điều quan trọng là cha mẹ cần thường xuyên tự hỏi: “Đây có phải là việc con mình có thể tự làm hay không?”
Những kỹ năng này có thể hình thành từ rất sớm. Khi mới 2 - 3 tuổi, trẻ đã muốn tự làm nhiều việc như tự bước vào bồn tắm thay vì được cha mẹ bế vào. Cha mẹ thường khuyến khích trẻ ở giai đoạn này nhưng lại dễ quên tiếp tục trao quyền khi con lớn hơn. Khi trẻ bước vào tiểu học, cha mẹ có thể giao cho con những nhiệm vụ phù hợp với độ tuổi, như tự chuẩn bị đồ ăn nhẹ, sắp xếp cặp sách hoặc chăm sóc các nhu cầu cá nhân.
Những việc này không chỉ giúp trẻ hoàn thành công việc mà còn tạo cảm giác về năng lực - nền tảng quan trọng để hình thành sự tự tin và lòng tự trọng. “Khả năng tự chăm sóc bản thân và phát triển những năng lực cơ bản trong cuộc sống là bước đầu tiên để hình thành sự tự tin và lòng tự trọng thực sự”, ông nói.
Vì vậy, thay vì luôn đứng phía sau để hỗ trợ hoặc giải quyết mọi vấn đề cho con, cha mẹ cần biết khi nào nên can thiệp và khi nào nên lùi lại. “Tôi luôn nói với các bậc cha mẹ rằng: Khi trẻ có thể tự làm một việc, hãy bắt đầu lùi lại và để trẻ tự làm”, Grose nhấn mạnh. Trao cho con quyền tự làm không có nghĩa là bỏ mặc trẻ.
Đó là quá trình từng bước chuyển giao trách nhiệm, từ những việc nhỏ trong gia đình đến khả năng tự đưa ra quyết định và ứng phó với cuộc sống. Khi được trao cơ hội thử sức, mắc lỗi và tự giải quyết vấn đề, trẻ sẽ dần hình thành năng lực, sự tự tin và khả năng bước vào tuổi trưởng thành một cách độc lập.
