Bồi dưỡng kỹ năng số cho nhà giáo: Giúp người thầy làm chủ công nghệ

Những năng lực số cần trang bị

Chia sẻ quan điểm về một giáo viên làm chủ được công nghệ trong dạy học, thầy Dương Mạnh Hiếu - giáo viên Trường THPT Phenikaa (Hà Nội) cho rằng, điều quan trọng không chỉ là biết sử dụng công cụ, mà còn phải biết ứng dụng công nghệ một cách hiệu quả trong hoạt động sư phạm. Để làm tốt được điều đó, giáo viên cần trang bị bốn năng lực cốt lõi.

Thứ nhất là năng lực công nghệ số cơ bản. Giáo viên cần thành thạo các nền tảng dạy học trực tuyến, phần mềm trình chiếu, hệ thống quản lý học tập (LMS), công cụ kiểm tra đánh giá trực tuyến, cũng như các ứng dụng hỗ trợ thiết kế bài giảng số.

Thứ hai là năng lực thiết kế bài học tích hợp công nghệ. Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được gắn với phương pháp dạy học phù hợp. Giáo viên cần biết lựa chọn công cụ đúng mục đích để tăng tính trực quan, tương tác và phát huy năng lực tự học của học sinh.

Thứ ba là năng lực khai thác và xử lý học liệu số. Trong bối cảnh nguồn tài nguyên trên Internet phong phú, giáo viên cần biết tìm kiếm, chọn lọc, đánh giá và điều chỉnh học liệu số để phù hợp với chương trình, đối tượng học sinh.

Thứ tư là năng lực đổi mới tư duy dạy học. Làm chủ công nghệ không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là sự thay đổi trong tư duy giáo dục, từ dạy học truyền thụ sang tổ chức hoạt động học tập, lấy học sinh làm trung tâm.

Để thực sự làm chủ công nghệ trong dạy học, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân - giáo viên Trường THPT A Lưới (TP Huế) cho rằng, giáo viên trước hết cần có năng lực công nghệ số cơ bản, như sử dụng thành thạo máy tính, phần mềm trình chiếu, lớp học trực tuyến, các nền tảng quản lý học tập và công cụ hỗ trợ dạy học số. Cùng với đó là năng lực thiết kế bài học số, biết khai thác các nguồn tài nguyên học liệu mở, xây dựng bài giảng điện tử, video thí nghiệm, mô phỏng vật lý và các hoạt động học tập trực tuyến giúp học sinh dễ tiếp cận kiến thức.

Năng lực tổ chức dạy học kết hợp, biết kết hợp linh hoạt giữa dạy học trực tiếp và ứng dụng công nghệ cũng không thể thiếu nhằm tăng tính tương tác và phát huy tính chủ động của học sinh. Ngoài ra, thầy cô còn cần năng lực đánh giá bằng công nghệ, như sử dụng các công cụ khảo sát, kiểm tra trực tuyến, phân tích dữ liệu học tập để điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp.

“Nhưng, quan trọng hơn cả là tư duy đổi mới và khả năng tự học công nghệ của người thầy, vì công nghệ luôn thay đổi rất nhanh”, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân cho hay.

Thầy Nguyễn Phương Bắc - giáo viên Trường TH&THCS Lâm Thao (Lương Tài, Bắc Ninh) cũng nhấn mạnh đầu tiên đến yêu cầu nắm vững các công cụ công nghệ dạy học. Đó là phần mềm học trực tuyến, hệ thống quản lý học tập (LMS), phần mềm thiết kế bài giảng (như PowerPoint, Canva), các ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công cụ tương tác như bảng tương tác điện tử hay ứng dụng giao tiếp trực tuyến (Zoom, Google Meet). Việc sử dụng thành thạo các công cụ này giúp giáo viên dễ dàng xây dựng và truyền tải bài giảng sinh động, dễ hiểu; đồng thời có thể tạo ra các bài tập trực tuyến, quiz, các hoạt động học tập tương tác, góp phần nâng cao chất lượng dạy học.

Ngoài sử dụng công cụ, theo thầy Nguyễn Phương Bắc, giáo viên cũng cần phát triển kỹ năng thiết kế và quản lý nội dung số hóa. Điều này không chỉ bao gồm việc tạo ra bài giảng video, tài liệu học tập điện tử, mà còn bao gồm việc lựa chọn, sử dụng các nền tảng học trực tuyến hiệu quả (như Google Classroom, Moodle, Edmodo…), nơi giáo viên có thể giao bài tập, kiểm tra, theo dõi tiến độ học tập của học sinh. Kỹ năng tạo và quản lý nội dung này giúp giáo viên tối ưu hóa việc học từ xa, đồng thời hỗ trợ học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động.

“Đặc biệt, giáo viên cần trang bị khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo trong sử dụng công nghệ. Quá trình ứng dụng công nghệ vào giảng dạy không tránh khỏi những khó khăn, vấn đề kỹ thuật phát sinh. Do đó, giáo viên cần có khả năng tư duy phản biện và sáng tạo để tìm ra giải pháp hiệu quả cho những vấn đề này. Ví dụ, khi gặp phải vấn đề kết nối

Internet yếu, giáo viên có thể chuyển sang phương pháp dạy học offline, như gửi tài liệu qua email hoặc qua các nền tảng chia sẻ tài liệu trực tuyến”, thầy Nguyễn Phương Bắc nhấn mạnh.

Kinh nghiệm ứng dụng công nghệ từ thực tiễn

Chia sẻ kinh nghiệm làm chủ công nghệ, thích ứng và dẫn dắt quá trình chuyển đổi số trong nhà trường, cô Phạm Thị Thanh Hà - giáo viên Trường Tiểu học Hiến Nam (phường Phố Hiến, Hưng Yên) cho rằng, giáo viên cần đi theo hướng bắt đầu từ những việc nhỏ nhưng bền bỉ, lấy hiệu quả dạy học làm trung tâm. Một số giải pháp cụ thể được cô chia sẻ như sau:

Thứ nhất, chủ động tự học và thay đổi tư duy về công nghệ. Giáo viên cần xem công nghệ không phải áp lực mà là công cụ hỗ trợ giúp dạy học hiệu quả hơn. Mỗi thầy cô nên chủ động tự học qua các khóa tập huấn, cộng đồng giáo viên trên mạng, hoặc học hỏi đồng nghiệp trong trường. Khi giáo viên thay đổi tư duy, việc tiếp cận các nền tảng số như thiết kế bài giảng điện tử, tạo bài tập trực tuyến hay quản lý lớp học trên các ứng dụng sẽ trở nên tự nhiên hơn.

Thứ hai, ứng dụng công nghệ vào những việc thiết thực nhất trong dạy học. Chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu từ những công cụ phức tạp. Giáo viên có thể bắt đầu từ những việc gần gũi như thiết kế bài giảng sinh động bằng hình ảnh, video, trò chơi tương tác; sử dụng phần mềm tạo bài kiểm tra trực tuyến để tiết kiệm thời gian chấm bài; lưu trữ tài liệu, giáo án trên các nền tảng số để dễ dàng chia sẻ và sử dụng lâu dài. Khi công nghệ thực sự giúp tiết kiệm thời gian và tăng hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên sẽ tự tin hơn trong quá trình chuyển đổi số.

Thứ ba, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau trong nhà trường. Một trong những yếu tố quan trọng để chuyển đổi số thành công là tinh thần cộng tác của giáo viên. Những thầy cô có kinh nghiệm về công nghệ nên chia sẻ, hướng dẫn đồng nghiệp thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn, workshop nhỏ trong trường. Khi mọi người cùng học hỏi và hỗ trợ nhau, quá trình chuyển đổi số sẽ diễn ra đồng đều, hiệu quả hơn.

Thứ tư, tăng cường xây dựng kho học liệu số chung. Nhà trường nên khuyến khích giáo viên cùng xây dựng ngân hàng học liệu số, bao gồm bài giảng, video, bài tập, đề kiểm tra… Việc này không chỉ giúp tiết kiệm công sức mà còn tạo ra nguồn tài nguyên phong phú phục vụ dạy học lâu dài.

Với đặc thù dạy học ở vùng cao, điều kiện cơ sở vật chất và hạ tầng mạng còn hạn chế, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân cho biết, bản thân luôn cố gắng tận dụng những công cụ đơn giản, dễ tiếp cận, như bài giảng trình chiếu, video mô phỏng thí nghiệm vật lý, các ứng dụng tạo câu hỏi nhanh để tăng sự hứng thú cho học sinh. Trong hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp, cô thường sử dụng công nghệ giúp học sinh tìm hiểu nghề nghiệp qua video, bản đồ nghề nghiệp số, hoặc các bài khảo sát định hướng nghề, giúp các em mở rộng hiểu biết dù ở vùng còn nhiều khó khăn.

“Một kinh nghiệm quan trọng là tự học và chia sẻ trong tổ chuyên môn. Giáo viên có thể hỗ trợ nhau về kỹ thuật, cùng xây dựng kho học liệu số chung để tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng bài giảng”, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân chia sẻ.

Cần thêm hỗ trợ để giáo viên dẫn dắt chuyển đổi số

Cùng nỗ lực cá nhân, giáo viên cần những hỗ trợ khác để có thể làm chủ và ứng dụng công nghệ hiệu quả trong dạy học. Về việc này, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân mong muốn ngành Giáo dục tiếp tục tổ chức nhiều lớp tập huấn về chuyển đổi số, cung cấp học liệu số và cải thiện hạ tầng Internet cho các trường vùng khó khăn, từ đó giáo viên có điều kiện ứng dụng công nghệ hiệu quả hơn. Khi giáo viên không chỉ sử dụng công nghệ mà còn sáng tạo với công nghệ, thì quá trình chuyển đổi số trong nhà trường sẽ diễn ra tự nhiên, bền vững và thực sự mang lại lợi ích cho học sinh.

Từ trải nghiệm thực tế giảng dạy tại Trường THPT Phenikaa, thầy Dương Mạnh Hiếu cho rằng, để giáo viên làm chủ công nghệ cần có ba yếu tố quan trọng, đó là tự học, cộng đồng và hỗ trợ từ nhà trường.

Theo đó, trước hết giáo viên cần chủ động tự học và cập nhật công nghệ. Công nghệ thay đổi rất nhanh, thầy cô cần giữ tinh thần học hỏi liên tục, sẵn sàng thử nghiệm các công cụ mới trong dạy học. Bên cạnh đó, việc tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm sử dụng công nghệ, hoặc các nhóm giáo viên hỗ trợ nhau sẽ giúp lan tỏa nhanh các phương pháp hiệu quả. Ngoài ra, hạ tầng công nghệ, thiết bị dạy học, hệ thống Internet ổn định cùng với các chương trình bồi dưỡng kỹ năng số cho giáo viên sẽ giúp quá trình chuyển đổi số diễn ra thực chất hơn.

“Khi giáo viên vừa có năng lực công nghệ, vừa có tư duy đổi mới giáo dục, họ không chỉ thích ứng với chuyển đổi số mà còn có thể dẫn dắt quá trình này trong nhà trường, từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy và học”, thầy Dương Mạnh Hiếu cho hay.

Bày tỏ mong muốn của nhà giáo, cô Phạm Thị Thanh Hà cũng nhắc đến hạ tầng công nghệ ổn định, Internet tốt, thiết bị đầy đủ trong lớp học; các chương trình tập huấn thiết thực, tập trung vào kỹ năng ứng dụng thực tế thay vì lý thuyết. Cùng với đó là cơ chế khuyến khích, ghi nhận những giáo viên tích cực đổi mới và ứng dụng công nghệ trong dạy học.

Cụ thể hơn về vấn đề này, thầy Nguyễn Phương Bắc cho rằng, giáo viên cần được đào tạo liên tục về các công nghệ mới và phương pháp giảng dạy sáng tạo. Các khóa đào tạo này không chỉ giúp nắm bắt công nghệ, mà còn giúp giáo viên có cơ hội chia sẻ, học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp. Việc tổ chức các hội thảo, tọa đàm, hoặc các khóa học online về công nghệ giảng dạy sẽ tạo cơ hội cho giáo viên tiếp xúc với xu hướng công nghệ mới, từ đó áp dụng vào giảng dạy hiệu quả. Bên cạnh đó, giáo viên cần được hỗ trợ kỹ thuật từ Ban giám hiệu và đội ngũ phụ trách công nghệ thông tin của nhà trường.

Một giải pháp quan trọng được thầy Nguyễn Phương Bắc nhấn mạnh là khuyến khích giáo viên sáng tạo và thử nghiệm các phương pháp giảng dạy mới. Nhà trường có thể tạo ra một môi trường học tập linh hoạt, khuyến khích giáo viên áp dụng công nghệ trong bài giảng, qua đó tìm ra phương pháp giảng dạy phù hợp nhất với học sinh. Việc thử nghiệm công nghệ mới không chỉ giúp giáo viên nâng cao kỹ năng mà còn tự tin hơn khi đối mặt với các tình huống dạy học khác nhau.

Ngoài ra, giáo viên cần được khuyến khích chia sẻ kinh nghiệm và bài giảng công nghệ, tạo ra một cộng đồng học tập trong trường. Mô hình chia sẻ kinh nghiệm này giúp giáo viên học hỏi từ người đi trước, rút kinh nghiệm và áp dụng những phương pháp hiệu quả trong công việc.

Cuối cùng, theo thầy Nguyễn Phương Bắc, nhà trường cần có cơ sở hạ tầng công nghệ đầy đủ, hiện đại, bao gồm mạng Internet ổn định, thiết bị học tập thông minh, phần mềm hỗ trợ giảng dạy, hệ thống quản lý học tập trực tuyến. Một cơ sở hạ tầng tốt sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên, học sinh trong tiếp cận, sử dụng công nghệ hiệu quả.