Trước sự gia tăng và biến tướng của thuốc lá thế hệ mới, các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đang đẩy mạnh nhiều giải pháp phòng, chống tác hại thuốc lá, trong đó chú trọng phát huy vai trò giáo dục kỹ năng tự bảo vệ và khả năng chủ động từ chối của học sinh.
Trang bị kiến thức cho học sinh
Tại Trường PTDTNT THCS Đại Từ, xã Đại Phúc, tỉnh Thái Nguyên, công tác tuyên truyền được triển khai ngay từ đầu năm học với nhiều hình thức linh hoạt, giúp học sinh không chỉ hiểu về tác hại của thuốc lá, mà còn hình thành phản xạ tự bảo vệ trước các tình huống bị rủ rê, lôi kéo.
Thầy Trần Minh Thắng, giáo viên Trường PTDTNT THCS Đại Từ, cho biết: Nội dung tuyên truyền giáo dục về tác hại của thuốc lá được thiết kế theo hướng gần gũi, thực tế, giúp học sinh dễ tiếp cận và ghi nhớ.
“Quan trọng nhất là các em phải biết tự nói không trong mọi tình huống có liên quan đến thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử”, thầy Thắng nhấn mạnh.
Bên cạnh đổi mới tuyên truyền, nhà trường cũng tăng cường các biện pháp quản lý và xử lý vi phạm liên quan đến việc sử dụng thuốc lá trong khuôn viên trường học. Đồng thời, đội ngũ giáo viên thường xuyên được tập huấn nhằm nâng cao kỹ năng giáo dục và định hướng hành vi cho học sinh.
Đặc biệt, nhà trường xây dựng năng lực chủ động từ chối cho học sinh thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều. Các em được hướng dẫn cách nhận diện tình huống nguy cơ, cách ứng xử khi bị rủ rê, cũng như kỹ năng từ chối một cách dứt khoát nhưng phù hợp.
Chủ động nói không với thuốc lá
Thực tế cho thấy, học sinh đã có những chuyển biến rõ rệt về nhận thức và hành vi. Em Dương Công Đoàn, học sinh lớp 8B, chia sẻ: “Nếu bị rủ hút thuốc, em sẽ kiên quyết từ chối và giải thích cho bạn bè hiểu về tác hại của thuốc lá”.
Không chỉ dừng lại ở nhận thức, nhiều em đã hình thành phản xạ tự bảo vệ bản thân trong các tình huống thực tế. Em Trịnh Nông Lâm, học sinh lớp 9C, từng bị người lạ mời hút thuốc nhưng đã chủ động từ chối. “Nhờ được thầy cô tuyên truyền, em hiểu rõ tác hại nên em đã từ chối ngay”, Lâm nói.
Đáng chú ý, từ việc hiểu rõ tác hại thuốc lá đối với sức khỏe gia đình, nhiều học sinh còn có ý thức lan tỏa thông điệp phòng, chống thuốc lá tới người thân. Trường hợp của Lâm là một ví dụ khi chủ động vận động bố, một người hút thuốc lâu năm, từng bước giảm và tiến tới bỏ thuốc.
Có thể thấy rằng, lứa tuổi trung học cơ sở là giai đoạn dễ bị tác động bởi bạn bè và môi trường xung quanh. Do đó, việc hình thành kỹ năng từ chối đóng vai trò quan trọng không kém việc trang bị kiến thức.
Giáo dục phòng, chống thuốc lá không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, mà cần hướng tới mục tiêu giúp học sinh biết tự quyết định hành vi của mình, biết bảo vệ bản thân trước những cám dỗ.
Bên cạnh đó, vai trò nêu gương của giáo viên tiếp tục được xem là yếu tố nền tảng. Khi thầy cô không sử dụng thuốc lá, không hút trước học sinh và sống mẫu mực, thông điệp giáo dục trở nên thuyết phục hơn, góp phần củng cố niềm tin và hành vi tích cực cho học sinh.
Để nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tác hại thuốc lá trong trường học, các nhà trường cần tiếp tục đẩy mạnh tập huấn cho giáo viên, tăng cường giáo dục kỹ năng sống, đặc biệt là kỹ năng từ chối, đồng thời phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội nhằm xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh và không khói thuốc.
