Những chuyến đi tìm học sinh
Mỗi đầu tuần, sau khi điểm danh, thầy cô Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Lê Văn Tám (xã Krong) lại chia nhau đến các thôn, khu rẫy tìm học sinh vắng mặt. Các em sống rải rác, có gia đình ở sâu trong rẫy. Đường sá không thuận tiện, có nơi thầy cô phải gửi xe, đi bộ qua suối, leo dốc. Có chuyến tìm trò kéo dài vài tiếng đồng hồ.
Trong một lần đi vận động, thầy Nguyễn Hữu Nghiệp đến nhà nhưng không thấy học sinh đâu. Thầy hỏi người nhà rồi tìm quanh. Sau đó, chị gái phát hiện em đang nấp trên mái, phía trên cửa ra vào. Thầy gọi mãi em vẫn không chịu xuống. Khi cô Nguyễn Thị Thu Sương đến, nhẹ nhàng dỗ dành, em mới chịu theo cô.
Chuyện học sinh tìm cách tránh mặt thầy cô không hiếm. Có em nghe tiếng xe đã chạy trốn, có em nấp trong nhà hoặc lẩn sang nơi khác. Các thầy cô phải hỏi người dân, lần theo lối nhỏ để tìm. Nhưng tìm được học sinh mới chỉ là bước đầu; còn phải tìm hiểu lý do nghỉ học, trò chuyện và thuyết phục các em trở lại lớp.
“Nhiều lúc mình chưa tới nơi, các em đã chạy rồi. Thầy phải dựng xe, đuổi theo”, thầy Nghiệp cười kể.
Cách trường hơn 7km, thôn Tăng Lăng (xã Krong) là địa bàn có nhiều học sinh thường xuyên vắng mặt. Một số gia đình còn sống sâu trong rẫy, cách khu dân cư thêm vài cây số. Khi cha mẹ bận làm nương, không có phương tiện đưa đón, học sinh khó tự đến trường.
Là giáo viên chủ nhiệm lớp 5, nên cô Nguyễn Thị Thu Sương phải tranh thủ lúc có tiết thể dục, mỹ thuật để đi tìm trò; có buổi từ sáng sớm đã rời trường. Bởi không thể bỏ lại những học sinh khác trong lớp để đi tìm một em.
Cũng theo cô Sương, có em nghỉ vài buổi rồi quay lại, nhưng cũng có em vắng liên tục nhiều tuần. Mỗi học sinh nghỉ học có hoàn cảnh khác nhau, có em xin nghỉ để cùng mẹ đi làm thuê, kiếm tiền.
“Nghe vậy tôi cũng buồn, nhưng gia đình khó khăn thì cũng đành chấp nhận cho em nghỉ một buổi. Còn có em thích thì đi, không thích thì nghỉ, nên thầy cô phải vào tận nơi tìm”, cô nói.
Tình trạng học sinh nghỉ học không chỉ xảy ra ở lớp cô Sương. Với cô Bùi Trình Trình, giáo viên chủ nhiệm lớp 1D, giữ sĩ số cũng là nỗi lo thường trực. Sau kỳ nghỉ hè, học sinh thường tự giác đến lớp, nhưng chỉ một thời gian, nhiều em lại nghỉ. Lớp cô có 27 học sinh; những hôm mưa, có buổi số em vắng hơn một nửa. Có khi thầy cô tìm các em từ chiều tối, sáng hôm sau lại tiếp tục.
Từ khi về công tác tại trường năm 2023, cô Trình có nhiều kỷ niệm trong những lần vận động. Cô nhớ nhất một em từng đồng ý để cô chở đến lớp, nhưng đi được một đoạn, em bất ngờ nhảy xuống xe rồi chạy mất.
“Lúc đó tôi vừa bực vừa thương. Em ấy còn quay lại cười, trêu cô. Nay em ấy học THCS rồi”, cô Sương kể. Biết học trò vẫn tiếp tục đến trường khiến cô cảm thấy hạnh phúc.
Những nguyên nhân khiến học sinh nghỉ học không chỉ nằm ở quãng đường hay điều kiện kinh tế. Theo các thầy cô, sự quan tâm chưa thường xuyên của một số phụ huynh cũng khiến tình trạng vắng lớp kéo dài.
Gánh đường xa, giữ nhịp đến trường
Trao đổi với Báo GD&TĐ, ông Trần Trung Hiếu, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, nhiều học sinh vắng lớp do theo cha mẹ vào các khu rẫy, nơi người dân địa phương gọi là “nhà đầm”.
Cuối tuần, các em về thôn; đến đầu tuần, nếu cha mẹ không kịp đưa trở lại trường, giáo viên lại phải tìm đến nơi ở để đón. Nhà trường cũng thành lập tổ vận động học sinh, gồm ban giám hiệu và các thầy giáo, để hỗ trợ giáo viên chủ nhiệm khi cần tìm học sinh ở địa bàn xa.
“Có những nhà đầm xa, thầy cô phải gửi xe rồi đi bộ cả tiếng đồng hồ, băng qua suối, lên dốc. Nhưng các em nghỉ một tuần là theo các bạn không kịp; bỏ các em thì cũng không được, thầy cô phải cố gắng đưa các em ra lớp”, ông Hiếu chia sẻ.
Việc vận động học sinh diễn ra trong khi chính thầy cô cũng phải vượt đường xa đến trường. Theo ông Hiếu, hầu hết giáo viên chủ yếu đều có nhà ở địa phương khác, cách trường khoảng hơn 40km.
Năm học 2026 - 2027, trường có 17 lớp với 521 học sinh. Trong đó, 277 em ở bán trú, 125 em thuộc hộ nghèo, học sinh dân tộc thiểu số chiếm 95%. Toàn bộ học sinh được hưởng chính sách hỗ trợ chi phí học tập theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP của Chính phủ.
Điều kiện ăn ở tại trường giúp các em có thêm cơ hội đến lớp, nhưng chưa thể giải quyết hết trở ngại từ quãng đường, hoàn cảnh gia đình và việc phụ huynh chưa thể đưa đón thường xuyên.
Theo ông Hiếu, hiện phụ huynh quan tâm hơn đến việc học của con. Tuy nhiên, sự chuyển biến chưa đồng đều. Vẫn còn học sinh nghỉ học cần thầy cô tìm đến vận động, vẫn còn gia đình chưa thể đưa con đến lớp thường xuyên.
Con đường vào các khu rẫy vẫn xa, những con dốc vẫn còn đó. Nhưng với thầy cô Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Lê Văn Tám, chuyến đi chỉ khép lại khi học trò trở về lớp. Một chỗ ngồi được lấp đầy, một cuốn vở lại mở ra. Niềm vui giản dị ấy là điều thầy cô mong đợi sau mỗi lần lên đường.