Từ STEM học đường đến nhân lực công nghệ chiến lược ở Thanh Hóa

Khơi nguồn đam mê công nghệ

Một chiếc robot chạy theo đường vạch, cánh tay máy thực hiện nhiệm vụ được lập trình hay mô hình tự động hóa do học sinh thiết kế đều bắt đầu từ việc vận dụng kiến thức Toán, Vật lí, Tin học và kỹ thuật vào một vấn đề cụ thể.

Tại phòng Lab của Trường liên cấp TH &THCS Trần Mai Ninh (phường Hạc Thành, Thanh Hóa), Lưu Vũ Đức Anh sớm bị cuốn hút bởi Robotics. Điều khiến em tò mò không chỉ là robot chuyển động, mà còn là cách cảm biến nhận biết môi trường, robot thực hiện mệnh lệnh và nguyên nhân khiến một lỗi nhỏ trong chương trình có thể làm cả hệ thống hoạt động sai.

“Có lúc robot không chạy đúng, cả nhóm phải kiểm tra lại chương trình và cách lắp đặt. Khi tìm được lỗi và thấy robot hoàn thành nhiệm vụ, em hiểu hơn vì sao những kiến thức mình học lại cần thiết”, Đức Anh chia sẻ.

Với học sinh, mỗi lần thử nghiệm thất bại là một lần học cách quan sát, tìm nguyên nhân và điều chỉnh. Những kiến thức về lập trình, cảm biến hay điều khiển từ đó không còn chỉ nằm trên sách vở mà trở thành công cụ giải quyết vấn đề.

Theo ông Dương Lê Hoàn, Hiệu trưởng nhà trường, STEM và Robotics tạo môi trường để học sinh học thông qua trải nghiệm, qua đó hình thành tính chủ động, kiên trì và hứng thú với công nghệ.

Sự quan tâm này cũng được thể hiện qua các sân chơi cấp tỉnh. Năm 2026, Cuộc thi Robotics tỉnh Thanh Hóa lần thứ II có 52 đội lọt vào vòng chung kết, tạo cơ hội để học sinh thể hiện khả năng lập trình, thiết kế và chế tạo.

Tại Trường THPT chuyên Lam Sơn, định hướng này được cụ thể hóa trong Đề án phát triển nhà trường đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt. Theo Quyết định số 2046/QĐ-UBND ngày 6/7/2026, đến năm 2030, trường dự kiến nâng quy mô lên 50 lớp với khoảng 1.750 học sinh.

STEM/STEAM, trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, nghiên cứu khoa học và giáo dục hướng nghiệp được xác định là những nội dung tiếp tục được đẩy mạnh. Nhà trường hướng tới xây dựng phòng thí nghiệm STEM/Robotics, mở rộng hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lam Sơn, nhấn mạnh STEM cần được đặt trong quá trình phát triển năng lực lâu dài của học sinh. “Qua các dự án STEM, học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề cụ thể, đồng thời phát hiện sở thích và năng lực của bản thân. Đây là cơ sở để các em lựa chọn hướng học tập và nghề nghiệp trong tương lai”, ông Sơn cho hay.

Đề án cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% giáo viên ứng dụng tốt công nghệ thông tin, học liệu số và AI trong thiết kế bài giảng, kiểm tra, đánh giá. Những định hướng này cho thấy STEM đang được đặt trong một bức tranh rộng hơn: từ trải nghiệm công nghệ, hình thành năng lực đến chuẩn bị cho học sinh lựa chọn ngành học và nghề nghiệp.

Từ lớp học đến nguồn nhân lực công nghệ

Nếu trường phổ thông giúp học sinh hình thành hứng thú và phát hiện năng lực thì đại học là nơi những năng lực đó được đào sâu thành kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp.

Trường Đại học Hồng Đức hiện đào tạo 8 ngành trình độ tiến sĩ, 25 ngành thạc sĩ và 54 ngành đại học; trong đó có 14 ngành thuộc lĩnh vực công nghiệp bán dẫn, 24 ngành thuộc khối STEM.

Năm 2026, nhà trường tuyển gần 4.000 chỉ tiêu cho 54 ngành đào tạo, gồm Công nghệ thông tin, Kỹ thuật điện và nhiều ngành thuộc nhóm khoa học, kỹ thuật, công nghệ.

Đáng chú ý, ngành Khoa học vật liệu được tuyển sinh với chương trình đào tạo Kỹ thuật vi điện tử và công nghệ bán dẫn, đáp ứng định hướng phát triển nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ mới.

Theo PGS.TS Đậu Bá Thìn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hồng Đức, đào tạo nhân lực công nghệ cần được đặt trong mối liên kết giữa giáo dục phổ thông, đại học và thị trường lao động.

Học sinh được làm quen với STEM, Robotics và nghiên cứu khoa học từ sớm có thể hình thành tư duy dự án, khả năng giải quyết vấn đề. Khi vào đại học, nền tảng này cần được tiếp tục thông qua thực hành, phòng thí nghiệm và các chương trình gắn với thực tiễn.

Yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng đang thay đổi cùng quá trình phát triển của địa phương. Thanh Hóa có các lĩnh vực công nghiệp, năng lượng, cơ khí, điện, điện tử, tự động hóa và chuyển đổi số; Khu kinh tế Nghi Sơn cùng các khu công nghiệp đặt ra nhu cầu về đội ngũ có kiến thức kỹ thuật và khả năng thích ứng với công nghệ mới.

Vì vậy, nhân lực công nghệ không chỉ là kỹ sư công nghệ thông tin hay lập trình viên. Đó còn là những người có khả năng làm việc với AI, dữ liệu, tự động hóa, điện tử, công nghệ bán dẫn và các nền tảng số.

Sự kết nối giữa nhà trường, đại học và thị trường lao động vì thế có ý nghĩa quan trọng. Một học sinh bắt đầu với robot ở trường phổ thông có thể tiếp tục theo học Công nghệ thông tin, Kỹ thuật điện, tự động hóa, khoa học dữ liệu hoặc các lĩnh vực công nghệ mới ở bậc đại học.

Tuy nhiên, STEM không chỉ nhằm đưa học sinh vào các ngành công nghệ. Qua quá trình thiết kế, thử nghiệm và sửa lỗi, các em còn rèn tư duy khoa học, khả năng hợp tác và giải quyết vấn đề - những năng lực có thể sử dụng trong nhiều ngành nghề.

Từ một giờ học STEM đến một ngành học đại học là cả một hành trình. Để hành trình ấy không bị đứt đoạn, việc phát hiện năng lực, định hướng nghề nghiệp, đào tạo chuyên sâu và kết nối với nhu cầu thực tế cần được đặt trong cùng một quá trình.

Một chiếc robot học đường có thể chỉ hoàn thành nhiệm vụ trong vài phút. Nhưng với một học sinh, đó có thể là điểm khởi đầu cho hành trình từ tò mò đến đam mê, từ thử nghiệm đến khám phá năng lực và lựa chọn tương lai.

Từ những điểm khởi đầu như thế, giáo dục STEM có thể trở thành một mắt xích trong quá trình hình thành nguồn nhân lực công nghệ cho Thanh Hóa - bắt đầu từ nhà trường, được tiếp nối ở bậc đại học và gắn với yêu cầu phát triển của nền kinh tế địa phương.