Khi việc học trở thành trách nhiệm chung của bản
Ở vùng cao Nà Bủng, con đường đến trường của học sinh không phải lúc nào cũng bằng phẳng. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, điều kiện đi lại và sinh hoạt của một bộ phận gia đình còn khó khăn. Với những bản xa trung tâm, việc duy trì nền nếp học tập, bảo đảm chuyên cần cho học sinh cần sự phối hợp thường xuyên giữa nhà trường, gia đình và chính quyền cơ sở.
Bởi vậy, vận động trẻ đến trường không thể chỉ trông chờ vào giáo viên hay những đợt huy động học sinh đầu năm học. Đây cần trở thành trách nhiệm chung của cộng đồng, được cụ thể hóa trong quy ước bản và thực hiện bằng những việc làm thiết thực của từng gia đình.
Tại bản Ham Xoong, quy ước chuyển tiếp đã đề cập đến trách nhiệm của gia đình trong việc đưa trẻ đến trường đúng độ tuổi, không để con em bỏ học và phối hợp với nhà trường trong quá trình giáo dục. Những nội dung này có ý nghĩa thiết thực, bởi trẻ em được học tập đầy đủ không chỉ là quyền lợi của mỗi cá nhân mà còn là nền tảng để gia đình và cộng đồng có thêm cơ hội phát triển.
Ông Hồ A Páo, Phó Chủ tịch UBND xã Nà Bủng, cho biết: “Địa phương xác định công tác vận động học sinh ra lớp phải có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, gia đình, trưởng bản và các tổ chức đoàn thể. Không thể chỉ đợi đến đầu năm học mới tuyên truyền mà cần thường xuyên nắm tình hình, kịp thời phát hiện những trường hợp có nguy cơ nghỉ học để cùng gia đình tìm giải pháp. Mỗi trẻ em được đến trường đầy đủ là thêm một cơ hội để các em có tương lai tốt hơn”.
Năm học 2026–2027, Trường PTNT TH&THCS Nà Bủng có 31 lớp, 68 cán bộ, giáo viên và 1.010 học sinh. Ngôi trường mới được đầu tư đồng bộ với hệ thống phòng học, phòng chức năng, khu nội trú và các công trình phục vụ sinh hoạt, chăm sóc học sinh. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục, nhất là với học sinh ở địa bàn còn nhiều khó khăn.
Tuy nhiên, cơ sở vật chất dù được cải thiện vẫn cần sự đồng hành của gia đình. Việc học tập của trẻ không chỉ diễn ra trong lớp học mà còn phụ thuộc vào sự quan tâm, động viên và trách nhiệm của cha mẹ. Khi phụ huynh thường xuyên trao đổi với giáo viên, nắm bắt tình hình học tập, sinh hoạt của con, những khó khăn phát sinh sẽ được phát hiện sớm hơn.
Ông Nguyễn Tiến Thành, Hiệu trưởng Trường PTNT TH&THCS Nà Bủng, chia sẻ: “Nhà trường luôn xác định muốn duy trì sĩ số và nâng cao chất lượng giáo dục thì phải phối hợp chặt chẽ với gia đình. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn quan tâm đến hoàn cảnh, tâm tư của học sinh. Khi một em nghỉ học hoặc có biểu hiện sa sút trong học tập, giáo viên cần chủ động liên hệ phụ huynh, phối hợp với trưởng bản để tìm hiểu nguyên nhân và hỗ trợ kịp thời”.
Để không học sinh nào bị bỏ lại phía sau
Trong quy ước bản, trách nhiệm đưa trẻ đến trường cần được hiểu không chỉ là đưa con đi học đúng ngày khai giảng. Đó còn là việc duy trì chuyên cần, chuẩn bị điều kiện học tập, quan tâm đến sức khỏe và tâm lý của trẻ, không để các em phải nghỉ học vì những lý do có thể tháo gỡ bằng sự hỗ trợ của cộng đồng.
Ở những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, việc vận động càng cần sự chia sẻ. Trưởng bản có thể phối hợp với giáo viên nắm tình hình từng hộ; các đoàn thể rà soát những trường hợp cần hỗ trợ sách vở, quần áo, đồ dùng học tập; nhà trường trao đổi với phụ huynh để tìm phương án phù hợp. Sự hỗ trợ cần đúng đối tượng, kịp thời và tránh tạo tâm lý mặc cảm cho học sinh.
Ông Hờ A Trừ, Trưởng bản Ngải Thầu, cho biết: “Chúng tôi thường xuyên nhắc các gia đình quan tâm đến việc học của con em. Nếu thấy học sinh nghỉ học nhiều ngày hoặc gia đình có khó khăn ảnh hưởng đến việc đến trường, trưởng bản sẽ phối hợp với giáo viên đến trao đổi, vận động. Quy ước đã nêu rõ trách nhiệm của gia đình, nhưng muốn thực hiện tốt thì cả cộng đồng cũng phải chung tay”.
Từ phía phụ huynh, việc thực hiện quy ước bắt đầu bằng những điều gần gũi: nhắc con chuẩn bị sách vở, bố trí thời gian học tập, không để trẻ nghỉ học tùy tiện và thường xuyên trao đổi với giáo viên.
Ông Ma A Vàng, phụ huynh học sinh ở bản Huổi Dạo, chia sẻ: “Gia đình tôi hiểu rằng cho con đi học là việc quan trọng nhất để các cháu có thêm kiến thức, sau này có thể tự lo cho cuộc sống. Vì vậy, dù công việc gia đình bận rộn, chúng tôi vẫn cố gắng sắp xếp để con đến lớp đầy đủ, thường xuyên hỏi thầy cô về tình hình học tập của cháu”.
Một vấn đề khác cần được quan tâm là vai trò của học sinh trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa. Các trường học trên địa bàn xã Nà Bùng đã nỗ lực tổ chức hoạt động ngoại khóa, giới thiệu tiếng nói, trang phục, dân ca, phong tục tốt đẹp của các dân tộc để các em hiểu và tự hào về nguồn cội. Khi giáo dục văn hóa truyền thống được kết nối với hoạt động học tập, trẻ vừa có thêm kiến thức, vừa hình thành ý thức gìn giữ bản sắc.
Để quy ước thực sự phát huy tác dụng, việc đánh giá cần dựa trên kết quả cụ thể: tình hình chuyên cần, số học sinh có nguy cơ bỏ học, cách phối hợp giữa gia đình và nhà trường, những trường hợp được hỗ trợ và kết quả sau hỗ trợ.
Đằng sau mỗi học sinh được đến trường đều đặn ở vùng cao Nà Bủng là kết quả của nhiều nỗ lực: giáo viên bám lớp, gia đình quan tâm, trưởng bản trách nhiệm và cộng đồng sẻ chia. Khi việc học được xác định là trách nhiệm chung, quy ước bản sẽ không chỉ là những dòng chữ trong văn bản mà trở thành cam kết cụ thể vì tương lai của trẻ em vùng cao.