Từ huyền thoại Thánh Gióng đến hình ảnh Bác Hồ cưỡi ngựa trong thời kháng chiến

Nhân kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và chào đón Xuân Bính Ngọ 2026, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức triển lãm chuyên đề “Ngựa trong nghệ thuật tạo hình”, diễn ra từ ngày 30/1 đến 1/3.

Triển lãm giới thiệu 60 tác phẩm tiêu biểu được tuyển chọn từ các sưu tập Mỹ thuật dân gian, Mỹ thuật ứng dụng, Mỹ thuật hiện đại và đương đại của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Các tác phẩm đa dạng về chất liệu và loại hình như sơn mài, sơn dầu, lụa, tranh giấy, gỗ, gốm, đất nung… do nhiều thế hệ nghệ nhân và nghệ sĩ tạo hình Việt Nam sáng tác, trải dài từ thời kỳ Mỹ thuật Đông Dương, Mỹ thuật Kháng chiến đến nghệ thuật đương đại.

Trong dòng chảy mỹ thuật Việt Nam, hình tượng ngựa xuất hiện sớm và gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt, tín ngưỡng và văn hóa truyền thống. Trong mỹ thuật dân gian và mỹ thuật ứng dụng, ngựa được thể hiện mộc mạc, gần gũi, phản ánh hình ảnh một loài vật trung thành, đồng hành cùng con người trong đời sống thường nhật.

Bước vào nghệ thuật tạo hình hiện đại, hình tượng ngựa mang chiều sâu biểu cảm và giá trị biểu tượng rõ nét hơn. Tiêu biểu là hình ảnh Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt, biểu tượng cho tinh thần quật cường và khát vọng bảo vệ non sông, được các nghệ sĩ như Nguyễn Tư Nghiêm, Ngô Mạnh Lân, Trần Khánh Chương khai thác bằng ngôn ngữ tạo hình hiện đại, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và sáng tạo cá nhân.

Ở một lát cắt khác của lịch sử, hình ảnh Bác Hồ cưỡi ngựa trong đời sống kháng chiến cũng trở thành nguồn cảm hứng nghệ thuật đặc biệt. Qua các tác phẩm của Dương Bích Liên, Nguyễn Trọng Kiệm, Nguyễn Thụ, con ngựa hiện lên bên cạnh Chủ tịch Hồ Chí Minh không mang dáng vẻ huyền thoại, mà giản dị, đời thường, phản ánh sự gần gũi của Bác với thiên nhiên, với nhân dân và đời sống cách mạng gian khổ.

Chính sự chuyển dịch từ ngựa huyền thoại của Thánh Gióng sang ngựa trong cuộc đời kháng chiến của Bác Hồ đã tạo nên một trục biểu tượng xuyên suốt trong mỹ thuật Việt Nam.

Bên cạnh đó, triển lãm còn phản ánh hình ảnh con ngựa trong đời sống của đồng bào vùng cao, nơi ngựa là người bạn đồng hành thân thiết, gắn bó với sinh hoạt và lao động, qua các tác phẩm của Tô Ngọc Vân, Nguyễn Văn Tỵ, Bùi Xuân Phái.

Ông Nguyễn Anh Minh - Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cho biết: “Trong nghệ thuật tạo hình, ngựa đã trở thành một trong những nguồn cảm hứng sáng tác của nhiều thế hệ nghệ sĩ, là một con giáp được thể hiện thành công bởi nhiều hoạ sĩ, nhà điêu khắc nổi tiếng với nhiều cung bậc cảm xúc”.