Học Tin học bằng trải nghiệm trên môi trường số
Bên cạnh sách giáo khoa, học sinh Trường THCS Thanh Nưa (xã Thanh Nưa, tỉnh Điện Biên) có thêm một kênh học tập trực tuyến với các bài học tương tác, trò chơi củng cố kiến thức và hoạt động thực hành mô phỏng. Đây là một cách làm góp phần đổi mới việc dạy và học môn Tin học, đồng thời giúp học sinh từng bước hình thành kỹ năng sử dụng công nghệ.
Học liệu mang tên “Học Tin cùng cô Ngọc” do cô Trần Thị Ngọc, giáo viên Tin học của trường, xây dựng dành cho học sinh từ lớp 6 đến lớp 9, bám sát chương trình môn Tin học bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống.
Khi truy cập website, học sinh chọn khối lớp, tìm bài học và thực hiện nhiệm vụ theo hướng dẫn. Các hoạt động được thiết kế dưới nhiều hình thức: chọn đáp án, kéo thả, thực hành mô phỏng và làm bài đánh giá. Cuối mỗi bài, học sinh hoàn thành 10 câu hỏi để biết kết quả, qua đó tự kiểm tra mức độ tiếp thu của mình.
Học liệu dùng được trên cả điện thoại và máy tính mà không cần cài đặt ứng dụng. Giáo viên có thể khai thác nội dung để trình chiếu, hướng dẫn học sinh ngay trong giờ học. Việc kết hợp học trên lớp với tự ôn luyện ở nhà giúp mở rộng không gian học tập, để các em chủ động củng cố kiến thức. Hiện học liệu đã được sử dụng ở 11 lớp của trường, với 1.718 lượt truy cập.
Cô Trần Thị Ngọc chia sẻ: “Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh rất hứng thú với những bài học có hình ảnh trực quan, trò chơi và hoạt động tương tác. Vì vậy, tôi xây dựng học liệu số để các em tiếp cận kiến thức theo cách gần gũi, dễ hiểu và có thể chủ động ôn luyện ngoài giờ học.”
Theo cô Ngọc, học Tin học không chỉ để biết sử dụng máy tính mà còn giúp học sinh hình thành phương pháp tìm kiếm, tiếp nhận và xử lý thông tin. Trong môi trường số, những kỹ năng ấy cần đi cùng ý thức tự bảo vệ bản thân và tôn trọng người khác.
Từ kỹ năng công nghệ đến văn hóa ứng xử
Internet mở ra nhiều cơ hội học tập, trao đổi thông tin nhưng cũng tiềm ẩn không ít nguy cơ đối với học sinh, nhất là khi các em chưa đủ kinh nghiệm để nhận diện thông tin sai lệch, nội dung không phù hợp hay những hành vi thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội.
Vì vậy, giáo dục kỹ năng số cần gắn với những tình huống gần gũi. Học sinh không chỉ biết tìm kiếm thông tin mà còn phải hiểu khi nào cần kiểm chứng nguồn tin, cách bảo vệ dữ liệu cá nhân và trách nhiệm với nội dung mình đăng tải, chia sẻ.
Thông qua các bài học về Internet và hoạt động thực hành, giáo viên hướng dẫn học sinh phân biệt thông tin đáng tin cậy với thông tin chưa được xác minh; nhận biết nguy cơ khi chia sẻ hình ảnh, số điện thoại, mật khẩu hay thông tin riêng tư lên mạng. Với học sinh THCS, những nội dung này được truyền tải qua các tình huống cụ thể: nhận được một đường dẫn lạ, đọc một tin chưa rõ nguồn gốc, hay chứng kiến bạn bè bị bình luận, trêu chọc bằng lời lẽ thiếu tôn trọng.
Cô Ngọc cho rằng: “Dạy học sinh sử dụng Internet không chỉ dừng ở việc hướng dẫn thao tác trên máy tính. Điều quan trọng hơn là giúp các em biết lựa chọn nguồn thông tin phù hợp, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tôn trọng người khác và suy nghĩ kỹ trước khi chia sẻ bất cứ điều gì lên mạng.”
Các hoạt động tương tác cũng giúp học sinh hứng thú hơn với môn Tin học, dần hình thành thói quen tự học và tự kiểm tra kiến thức.
Em Lò Thu Phương, học sinh lớp 9D1 Trường THCS Thanh Nưa, chia sẻ: “Em thích học qua website của cô Ngọc vì có thể làm bài tập, thực hành và biết ngay kết quả. Qua các giờ Tin học, em hiểu rằng gặp thông tin lạ trên mạng thì không nên tin hay chia sẻ ngay mà cần hỏi thầy cô, bố mẹ. Khi giao tiếp trên mạng cũng phải tôn trọng người khác và không tùy tiện chia sẻ thông tin cá nhân.”
Những nhận thức như vậy là nền tảng để học sinh từng bước hình thành văn hóa ứng xử trên môi trường số: biết tận dụng lợi ích của công nghệ nhưng không chủ quan trước những nguy cơ có thể gặp phải.
Nhà trường đồng hành cùng học sinh
Khi Internet và mạng xã hội ngày càng gắn bó với đời sống, giáo dục văn hóa ứng xử trên mạng không còn là nhiệm vụ riêng của giáo viên Tin học. Đây là nội dung nhà trường quan tâm lồng ghép trong giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và các hoạt động phù hợp với lứa tuổi học sinh.
Học liệu số “Học Tin cùng cô Ngọc” là một ví dụ về tinh thần chủ động ứng dụng công nghệ của đội ngũ giáo viên nhà trường. Từ cách làm này, việc giáo dục kỹ năng sử dụng Internet an toàn, có trách nhiệm được nhà trường định hướng mở rộng qua các tình huống thực hành và hoạt động trải nghiệm.
Năm học này, nhà trường tổ chức tuyên truyền về ứng xử trên môi trường mạng trong các tiết sinh hoạt dưới cờ theo chủ đề và tiết hoạt động trải nghiệm. Qua những câu chuyện, tình huống gần gũi, học sinh được nhắc nhở về cách tiếp nhận thông tin, giao tiếp lịch sự và giữ an toàn cho bản thân khi lên mạng.
Thầy Lê Đức Thịnh, Hiệu trưởng Trường THCS Thanh Nưa, nhấn mạnh: “Cùng với trang bị kiến thức và kỹ năng công nghệ, nhà trường xác định phải hình thành cho học sinh ý thức và trách nhiệm khi tham gia môi trường số. Các em cần được hướng dẫn cách sử dụng thông tin, giao tiếp văn minh và biết tự bảo vệ mình trước những nội dung không phù hợp.”
Theo thầy Thịnh, những học liệu do giáo viên chủ động xây dựng góp phần làm phong phú phương pháp giảng dạy và khuyến khích học sinh tự học. Tuy nhiên, để giáo dục văn hóa ứng xử trên mạng thực sự hiệu quả, rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình trong việc hướng dẫn, đồng hành cùng các em.
Thông qua các buổi họp phụ huynh và nhóm Zalo của từng lớp, nhà trường đã trao đổi với cha mẹ học sinh về việc quản lý thời gian sử dụng điện thoại của con và cài đặt các chế độ bảo vệ trên thiết bị. Sự phối hợp này giúp việc nhắc nhở học sinh được duy trì cả ở trường và ở nhà.
Nhận biết thông tin sai lệch, không tham gia bình luận xúc phạm người khác, bảo vệ thông tin cá nhân và sử dụng Internet đúng mục đích là những kỹ năng cần được rèn luyện thường xuyên, không chỉ trong một tiết học hay một chuyên đề. Thời gian tới, nhà trường tiếp tục tuyên truyền nội dung ứng xử trên môi trường mạng, lồng ghép trong các hoạt động giáo dục của học sinh.
Từ những bài học Tin học gần gũi, học sinh Trường THCS Thanh Nưa có thêm cơ hội rèn luyện kỹ năng số, hình thành thái độ thận trọng khi tiếp nhận thông tin và ý thức trách nhiệm trong giao tiếp trực tuyến. Đó cũng là hành trang để các em từng bước trở thành những công dân số biết học tập, sáng tạo và ứng xử văn minh trên môi trường mạng.