Đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế
Đóng trên địa bàn xã miền núi của tỉnh Thanh Hóa, Trường Trung cấp nghề Thạch Thành xác định gắn đào tạo nghề với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, hợp tác xã và thị trường lao động là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, tạo việc làm và thu nhập bền vững cho người học, nhất là lao động ở khu vực miền núi, vùng khó khăn.
Theo bà Mai Thị Vân, Hiệu trưởng nhà trường, giáo dục nghề nghiệp ở địa bàn miền núi không chỉ thực hiện nhiệm vụ đào tạo nhân lực mà còn có vai trò quan trọng trong tạo sinh kế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững.
Vì vậy, nhà trường có trách nhiệm tạo cơ hội để người lao động, đặc biệt là người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người có thu nhập thấp được tiếp cận giáo dục nghề nghiệp và học một nghề phù hợp với khả năng, điều kiện thực tế.
Định hướng được nhà trường xác định rõ là “học nghề để có việc làm, có thu nhập và có khả năng tự tạo việc làm”. Từ đó, hoạt động đào tạo không chỉ tập trung vào kiến thức, kỹ năng nghề mà phải hướng tới khả năng người học vận dụng nghề nghiệp để ổn định cuộc sống.
Thực tế này cũng được Trường Cao đẳng nghề Trà Vinh nhìn nhận từ quá trình đào tạo nguồn nhân lực cho khu vực nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và địa bàn còn khó khăn.
Theo bà Nguyễn Thị Thảo Sương, Trưởng phòng Đào tạo, đào tạo nghề cho người nghèo, người cận nghèo và người có thu nhập thấp chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với một kết quả cụ thể: người học có việc làm, chuyển đổi được nghề, nâng năng suất công việc đang làm hoặc tăng khả năng tự tạo thu nhập.
Để đạt mục tiêu này, Trường Cao đẳng nghề Trà Vinh chú trọng khảo sát nhu cầu trước khi tổ chức đào tạo; lựa chọn nghề và nội dung phù hợp với từng nhóm đối tượng; tăng cường thực hành, rèn kỹ năng; đồng thời thực hiện các chính sách miễn, giảm học phí và hỗ trợ người học theo quy định.
Việc có cơ sở đào tạo tại Trà Cú cũng tạo điều kiện để nhà trường đưa hoạt động tư vấn, hướng nghiệp và đào tạo đến gần hơn với người học ở khu vực nông thôn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
“Chất lượng cao không có nghĩa là chỉ phục vụ những người học có điều kiện thuận lợi. Với vùng khó, càng phải tìm cách để người học được tiếp cận nhà giáo tốt, thiết bị phù hợp, kỹ năng mới và cơ hội việc làm tốt hơn”, bà Nguyễn Thị Thảo Sương nhấn mạnh.
Không để đào tạo nghề dừng ở lễ bế giảng
Một trong những trở ngại lớn đối với đào tạo nghề cho người nghèo, cận nghèo và lao động thu nhập thấp là điều kiện để họ tham gia và duy trì việc học.
Theo bà Nguyễn Thị Thảo Sương, khó khăn không phải lúc nào cũng nằm ở học phí. Nhiều người lao động phải tính toán rất cụ thể: nếu dành thời gian đi học thì thu nhập gia đình giảm bao nhiêu, chi phí đi lại thế nào, ai đảm nhận công việc hằng ngày và sau khi học xong có việc gì để làm.
Đây là những câu hỏi chính đáng mà cơ sở đào tạo phải giải quyết bằng cách tổ chức đào tạo phù hợp hơn, thay vì chỉ vận động người dân tham gia.
Chia sẻ giải pháp, bà Nguyễn Thị Thảo Sương cho rằng, trước khi mở một lớp đào tạo cho người lao động thuộc nhóm yếu thế phải trả lời được ba câu hỏi: người dân thực sự cần học nghề gì; học xong có thể làm gì; và kỹ năng đó có khả năng giúp họ cải thiện thu nhập hay không. Nếu chưa trả lời được ba câu hỏi này, một lớp học có thể hoàn thành chỉ tiêu đào tạo nhưng chưa chắc đạt được mục tiêu sinh kế và giảm nghèo bền vững.
Do đó, giải pháp quan trọng là tổ chức đào tạo linh hoạt hơn về thời gian và địa điểm; tăng đào tạo tại địa bàn khi đủ điều kiện; kết hợp nguồn lực của nhà trường với doanh nghiệp, hợp tác xã và địa phương; ưu tiên các nghề có nhu cầu tuyển dụng hoặc có khả năng tạo việc làm tại chỗ.
Bên cạnh chính sách học phí, cần tiếp tục quan tâm đến những điều kiện thực tế giúp người học duy trì việc học theo từng chương trình và quy định hiện hành.
Sau đào tạo phải có bước kết nối việc làm, hỗ trợ tự tạo việc làm hoặc tiếp tục nâng kỹ năng. Bà Nguyễn Thị Thảo Sương khẳng định, với nhóm lao động thu nhập thấp, đây là khâu quyết định để biến kết quả đào tạo thành thay đổi thực tế trong đời sống.
Đặc biệt, sau đào tạo phải có bước kết nối việc làm, hỗ trợ tự tạo việc làm hoặc tiếp tục nâng cao kỹ năng. Với nhóm lao động có thu nhập thấp, đây là khâu quyết định để biến kết quả đào tạo thành thay đổi thực tế trong đời sống.
“Đào tạo nghề cho người nghèo không nên kết thúc ở lễ bế giảng. Điểm đến phải là khi kỹ năng được chuyển hóa thành việc làm, năng suất hoặc thu nhập”, bà Nguyễn Thị Thảo Sương nhấn mạnh.
Từ thực tiễn Trường Trung cấp nghề Thạch Thành, Hiệu trưởng Mai Thị Vân cho biết, trong thời gian tới, nhà trường tiếp tục đổi mới chương trình, phương pháp đào tạo; tăng cường gắn kết với doanh nghiệp, hợp tác xã; đẩy mạnh hướng nghiệp và phân luồng; nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên; đầu tư thiết bị thực hành; đồng thời quan tâm hơn đến hỗ trợ việc làm và khởi nghiệp cho người học sau tốt nghiệp.
Bà Mai Thị Vân cho rằng, đối với vùng khó khăn, đầu tư cho giáo dục nghề nghiệp chính là đầu tư cho nguồn nhân lực tại chỗ. Khi người dân có nghề, có việc làm và có thu nhập ổn định thì giáo dục nghề nghiệp sẽ thực sự trở thành một trong những giải pháp quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội và giảm nghèo bền vững tại địa phương.
“Đối với người học ở vùng khó, một nghề nghiệp ổn định không chỉ tạo cơ hội cho một cá nhân mà còn có thể góp phần thay đổi sinh kế của cả gia đình. Vì vậy, mục tiêu của nhà trường là giúp người học tiếp cận được nghề, học nghề thực chất và có khả năng sống được bằng nghề sau đào tạo”, bà Nguyễn Thị Thảo Sương.
