Ngày 9/4, chỉ vài giờ sau khi Mỹ và Iran công bố thỏa thuận ngừng bắn, Israel đã tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn vào Lebanon bằng 100 tên lửa, khiến 254 người thiệt mạng.
Iran ngay lập tức đáp trả bằng tên lửa nhằm vào Israel và một số quốc gia vùng Vịnh, đồng thời tái phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển 1/5 lượng dầu thô toàn cầu.
Cuộc đấu tên lửa cho thấy lỗ hổng lớn trong thỏa thuận: Lebanon không được đưa vào phạm vi ngừng bắn. Iran khẳng định bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải gồm Lebanon, trong khi Mỹ và Israel loại bỏ yếu tố này vì lực lượng Hezbollah.
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trên PBS News rằng các cuộc tấn công vào Lebanon là “một cuộc giao tranh riêng biệt” và Lebanon bị loại khỏi thỏa thuận vì Hezbollah. Israel cũng tuyên bố sẽ tiếp tục nhắm vào Lebanon cho đến khi Hezbollah bị xóa sổ.
Các phe cứng rắn tại Iran nhiều khả năng sẽ coi thỏa thuận ngừng bắn là sự phản bội, giống như những lần trước. Họ cho rằng việc Mỹ và Israel loại Lebanon khỏi thỏa thuận là bằng chứng cho thấy Iran bị đặt vào thế bất lợi. Điều này có thể làm gia tăng áp lực chính trị nội bộ đối với chính quyền đương nhiệm, khiến tiến trình ngoại giao thêm phần khó khăn.
Ông Trump được cho là đứng trước 3 lựa chọn: Nối lại chiến sự, dựa vào chuyến đi Pakistan của Phó Tổng thống JD Vance và gây sức ép lên Thủ tướng Israel.
Nếu Mỹ nối lại chiến sự, căng thẳng sẽ bùng phát khắp Tây Á, làm trầm trọng thêm khủng hoảng năng lượng và có thể gây thảm họa kinh tế toàn cầu.
Thỏa thuận ngừng bắn vốn được coi là “chiến thắng lớn” của ông Trump, nhưng nếu phá vỡ, ông sẽ đối mặt với chỉ trích dữ dội. Ngoài ra, việc nối lại chiến tranh có thể khiến kho tên lửa và drone của Mỹ nhanh chóng cạn kiệt, khi tốc độ sử dụng vượt quá khả năng sản xuất hiện tại.
Phó Tổng thống JD Vance dự kiến tới Pakistan để khởi động đàm phán với Iran. Ông Vance từng đóng vai trò quan trọng trong việc đạt thỏa thuận ngừng bắn và Iran được cho là chỉ muốn đối thoại với ông.
Tuy nhiên, nếu Israel tiếp tục tấn công Lebanon, nỗ lực ngoại giao sẽ khó thành công. Iran cũng đưa ra nhiều yêu cầu: Mỹ rút gần 60.000 binh sĩ khỏi khu vực, dỡ bỏ trừng phạt, cho phép chương trình hạt nhân dân sự và quyền kiểm soát Hormuz để áp phí qua lại.
Một lựa chọn khác của Tổng thống Mỹ là gây sức ép lên Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, giống như tháng 6/2025 khi ông Trump buộc Israel phải dừng không kích sau khi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Nếu Mỹ kiềm chế được Israel, Iran có thể tin rằng Mỹ thực sự nghiêm túc trong việc tìm kiếm hòa bình lâu dài. Tuy nhiên, khả năng này hiện được đánh giá thấp vì ông Netanyahu công khai coi Lebanon là “chiến dịch riêng biệt” và tuyên bố sẽ tiếp tục tấn công.
Thỏa thuận ngừng bắn được kỳ vọng sẽ giúp hạ nhiệt khủng hoảng năng lượng. Giá dầu Brent đã giảm 13-16%, WTI giảm 14-15%, giữ dưới ngưỡng 100 USD/thùng sáng 9/4.
Tuy nhiên, nếu các cuộc tấn công tiếp diễn hoặc Mỹ không thể duy trì ngừng bắn, giá dầu có thể tăng trở lại, làm trầm trọng thêm tình trạng giá nhiên liệu leo thang toàn cầu.
