Thực hiện yêu cầu tinh gọn tối thiểu 30% trường nghề không đơn thuần là bài toán giảm bớt số lượng đầu mối hành chính, mà là bước ngoặt mang tính sống còn để phân bổ lại nguồn lực, nâng cao năng lực tự chủ và giải quyết triệt để tình trạng đào tạo dàn trải, phân tán hiện nay.
Thừa đầu mối, thiếu trường chuẩn quốc tế
Nhìn nhận về bức tranh tổng thể, ông Trần Anh Tuấn – Phó Chủ tịch Hội GDNN TPHCM chỉ rõ, mạng lưới cơ sở GDNN của thành phố đang bộc lộ tình trạng "thừa đầu mối, thiếu trường chất lượng cao". Dù tổng quy mô đào tạo đạt khoảng 327.000 người học, nhưng phần lớn lại tập trung vào trình độ sơ cấp hoặc ngắn hạn.
Thành phố đang thiếu hụt nghiêm trọng các trung tâm đào tạo nghề xuất sắc chuẩn quốc tế để chuẩn bị nhân lực cho các ngành mới nổi như vi mạch bán dẫn, AI, và tự động hóa. Trong khi đó, các cơ sở lại tập trung quá dày đặc tại các khu vực nội thành, đào tạo trùng lắp các ngành (kế toán, quản trị doanh nghiệp, công nghệ thông tin cơ bản...) nhưng chưa có điều kiện chuyên môn hóa.
Từ đó dẫn đến nghịch lý trường uy tín, gắn kết doanh nghiệp tốt thì tuyển sinh ổn định; trường kém chất lượng thì tuyển sinh rất thấp, lãng phí cơ sở vật chất. Do đó, mục tiêu tinh gọn 30% là cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư công, tránh dàn trải để tập trung phát triển các cơ sở thực sự mạnh, có năng lực dẫn dắt từng lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ.
Tiếp nối quan điểm này, TS Đặng Minh Sự - Phó Chủ tịch Hội GDNN TPHCM cho biết, việc sắp xếp mạng lưới tại thành phố không còn dừng ở chủ trương mà đã chuyển sang giai đoạn triển khai cụ thể.
Điển hình là văn bản số 6157/SGDĐT-TCCB ngày 25/6/2026 của Sở GD&ĐT TPHCM đã chỉ ra phương án phân loại rất rõ ràng. Cụ thể, có 10 cơ sở được giữ nguyên (gồm các trường có thế mạnh đặc thù như Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức, Trung cấp Du lịch - Khách sạn Saigontourist...) và 13 phương án tổ chức lại mang tính chiến lược.
Nhiều đơn vị sẽ thực hiện sáp nhập quy mô lớn, chẳng hạn Trường Cao đẳng Nghề TPHCM, Cao đẳng Bách Khoa Nam Sài Gòn hay Cao đẳng Kỹ thuật Nguyễn Trường Tộ đều sẽ tiếp nhận thêm hai trường trung cấp khác. Đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, ba đơn vị sẽ được hợp nhất thành Trường Trung cấp Nông nghiệp Công nghệ cao TPHCM.
"Những con số này cho thấy TPHCM đang tổ chức lại hệ thống trên toàn không gian phát triển mới. Với quy mô trên 14 triệu dân và GRDP khoảng 3 triệu tỷ đồng, thành phố cần một mạng lưới GDNN đủ sức phục vụ đa dạng các khu vực kinh tế từ tài chính - công nghệ ở trung tâm, sản xuất công nghiệp tại khu vực Bình Dương cũ, cho đến logistics và kinh tế biển tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ", TS Sự phân tích.
Những "điểm nghẽn" hậu sáp nhập
Đứng từ góc độ thực tiễn của một cơ sở đào tạo, ông Lê Thiên Huy - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen nhìn nhận sự kiện cắt giảm này là một bước ngoặt tất yếu và mang tính bứt phá. Thực trạng đào tạo nghề hiện nay đang bị phân tán. Việc tái cấu trúc sẽ mở ra cơ hội định hình lại phân khúc rõ ràng cho từng đơn vị.
Tại TPHCM, các trường sẽ có sự phân hóa để làm nổi bật thế mạnh. Chẳng hạn, kỹ thuật có Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, khối kinh tế có Trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại. Với khối ngoài công lập, thế mạnh được tập trung vào quản trị văn phòng, thư ký y khoa, gắn liền với tiếng Anh và môi trường thực tập tại doanh nghiệp.
“Khi các trường công lập thu gọn đầu mối, áp lực cạnh tranh sẽ chuyển biến thành một cuộc đua công bằng về biểu đồ học phí, cơ hội nghề nghiệp và chất lượng môi trường học tập. Tuy nhiên, nếu không thay đổi, không nỗ lực lên đến 200% khả năng, các trường sẽ không thể về đích. Để tồn tại, các cơ sở GDNN buộc phải cải tổ mạnh mẽ cơ sở vật chất, đưa phòng thí nghiệm chuẩn mới vào giảng dạy và chuẩn hóa đội ngũ giáo viên với tiêu chí khắt khe đã dạy nghề thì phải dạy để học sinh làm được nghề”, ông Huy nhận định.
Dù mang lại nhiều cơ hội, quá trình sáp nhập hai hay nhiều trường lại không phải là một phép cộng cơ học đơn giản. TS Đặng Minh Sự chỉ ra 5 "điểm nghẽn" lớn nhất cần tháo gỡ.
Thứ nhất là bài toán nhân sự: Khi hợp nhất, sự dư thừa ở các vị trí quản lý là tất yếu. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là phải tinh giản bộ máy nhưng tuyệt đối phải giữ được lực lượng giáo viên thực hành giỏi - những người có kỹ năng và kinh nghiệm thực tiễn từ doanh nghiệp.
Thứ hai là áp lực tài chính: Việc chuyển đổi lên mức độ tự chủ cao hơn (nhóm 2) đòi hỏi ban lãnh đạo mới không chỉ lo ổn định tổ chức mà còn phải tối ưu hóa nguồn thu, giảm chi phí vận hành.
Thứ ba là hiệu suất sử dụng tài sản: GDNN sở hữu lượng tài sản chuyên dụng khổng lồ. Việc đánh giá năng lực cơ sở không thể chỉ dựa trên giá trị sổ sách mà phải đo lường bằng hiệu suất khai thác thực tế của xưởng cơ khí, phòng máy, nhà hàng thực hành.
Thứ tư là tái cấu trúc chương trình: Nếu sáp nhập xong mà vẫn duy trì các bộ máy đào tạo trùng lặp ngành nghề (như kế toán, công nghệ thông tin) thì việc sáp nhập chỉ mang tính hình thức.
Thứ năm là khoảng cách địa lý: Tại không gian TPHCM mới, một trường có thể quản lý các cơ sở cách nhau hàng trăm kilomet. Do đó, mô hình "một trường - nhiều cơ sở - mỗi cơ sở một thế mạnh" là hướng đi khả dĩ nhất.
Kiến tạo mạng lưới, lấy người học làm trung tâm
Để cuộc tái cấu trúc đi vào thực chất, các chuyên gia đồng tình rằng quyền lợi của người học phải được đặt lên cao nhất trong thời kỳ chuyển tiếp. Theo ông Trần Anh Tuấn, việc sáp nhập cần thực hiện theo lộ trình, tuyệt đối không làm gián đoạn các khóa đào tạo đang triển khai.
Góp ý thêm cho định hướng sắp tới, ông Trần Anh Tuấn đề xuất TPHCM cần rà soát lại quy hoạch mạng lưới theo từng nhóm ngành và khu vực phát triển kinh tế. Thành phố phải tập trung đầu tư hình thành một số trường chuẩn quốc tế gắn với các ngành mũi nhọn như bán dẫn, cơ khí chính xác, logistics, AI, công nghệ xanh. Đặc biệt, cần tăng cường cơ chế để doanh nghiệp đặt hàng đào tạo, tham gia đánh giá kỹ năng nghề và trở thành đối tác chiến lược của nhà trường.
Trong khi đó, TS Đặng Minh Sự kiến nghị TPHCM cần sớm xây dựng bản đồ số GDNN - Doanh nghiệp - Thị trường lao động để xác định chính xác các cực đào tạo chuyên sâu. Sau 24 đến 36 tháng sáp nhập, cần có đợt đánh giá độc lập dựa trên 7 chỉ số cốt lõi (quy mô tuyển sinh, tỷ lệ việc làm, mức độ tự chủ, hiệu suất thiết bị...) để đo lường độ hiệu quả.
“Giảm đầu mối nhưng không giảm năng lực, tinh gọn bộ máy nhưng phải tăng hiệu quả và quan trọng nhất là không cộng cơ học các trường cũ, mà phải kiến tạo một mạng lưới GDNN hoàn toàn mới cho TPHCM. Chủ trương tinh gọn 30% trường nghề không chỉ là một nhiệm vụ hành chính, mà là bệ phóng để hệ thống đào tạo nhân lực TPHCM thích ứng và cất cánh cùng không gian kinh tế vĩ mô trong kỷ nguyên mới. Trường nào tồn tại sau sắp xếp phải mạnh hơn trước sắp xếp. Nếu chỉ giảm tên trường nhưng năng lực đào tạo không tăng thì mục tiêu tinh gọn chưa thực sự đạt được”, TS Sự đúc kết.
Ông Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hội GDNN TPHCM cho rằng, đối với TPHCM, việc sắp xếp phải dựa trên các tiêu chí khách quan gồm quy mô tuyển sinh, tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp, mức độ gắn kết doanh nghiệp, hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất và khả năng tự chủ. Trường hoạt động hiệu quả cần tiếp tục đầu tư phát triển; đơn vị kém hiệu quả trong thời gian dài mới xem xét sáp nhập. Theo dự kiến, sau sắp xếp, 9 trường sẽ được nâng lên nhóm tự bảo đảm chi thường xuyên. Điều này khẳng định triết lý cốt lõi trường nào tồn tại sau sắp xếp buộc phải mạnh hơn trước đó.
