Tín hiệu phục hồi và bước chuyển dịch chiến lược
Thị trường trái phiếu xanh và bền vững tại Việt Nam đang từng bước chuyển từ giai đoạn khởi động sang tăng tốc với nhiều tín hiệu phục hồi tích cực.
Theo dữ liệu từ FiinRatings (tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập tại Việt Nam) năm 2025 ghi nhận giá trị phát hành trái phiếu xanh và bền vững đạt 3.407 tỷ đồng qua 5 giao dịch, điều chỉnh từ mức 10.325 tỷ đồng qua 6 đợt phát hành của năm 2024.
Dù quy mô thị trường còn khiêm tốn so với tổng dư nợ trái phiếu doanh nghiệp, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam đang ghi nhận bước chuyển dịch mang tính chiến lược từ "mở rộng quy mô" sang "củng cố chất lượng".
Đánh giá về diễn biến này, bà Đinh Thúy Hằng, Trưởng bộ phận Trái phiếu xanh và Tài chính bền vững của FiinRatings nhận định, thị trường đang trong giai đoạn chuyển tiếp quan trọng với tốc độ tăng trưởng ấn tượng, dù quy mô tuyệt đối vẫn còn khiêm tốn.
Sự sụt giảm về giá trị phát hành thuần túy phản ánh xu hướng chuyển dịch có chủ đích từ mở rộng quy mô sang củng cố chất lượng, ưu tiên tính minh bạch và chuẩn hóa công bố thông tin.
Tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026, ông Erik Christianto, Giám đốc Giải pháp Sản phẩm tại S&P Global Ratings cho biết, thị trường trái phiếu bền vững toàn cầu đang có sự phân hóa và tách rời khỏi diễn biến chung.
Cụ thể, khối lượng phát hành trái phiếu bền vững toàn cầu năm 2025 giảm 19% xuống còn 866 tỷ USD, trong khi tổng thị trường trái phiếu toàn cầu lại tăng gần 11% và vượt mốc 10.000 tỷ USD.
Bối cảnh này đòi hỏi các thị trường mới nổi như Việt Nam phải nhanh chóng củng cố nền tảng hạ tầng tài chính để không bị đứng ngoài dòng chảy vốn xanh.
Tại thị trường nội địa, điểm sáng lớn nhất là sự tham gia ngày càng đa dạng của các doanh nghiệp phi tài chính trong các lĩnh vực kinh tế thực như hạ tầng nước, tái chế nhựa, tái chế giấy và nông nghiệp xanh.
Điển hình là đợt phát hành trái phiếu xanh kỳ hạn 20 năm trị giá 317 tỷ đồng của Công ty TNHH Truyền dẫn Nước sạch Xuân Mai - Hà Nội, thuộc nhóm đợt phát hành có kỳ hạn dài nhất tại Việt Nam trong hơn một thập kỷ qua. Bên cạnh đó, dư nợ tín dụng xanh trong hệ thống ngân hàng cũng duy trì đà tăng đều đặn, đạt khoảng 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, chiếm 4,2% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.
Lợi thế vượt trội của nguồn vốn dài hạn
Để hiện thực hóa cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, Ngân hàng Thế giới ước tính Việt Nam sẽ cần khoảng 368 tỷ USD tài chính xanh và chuyển đổi đến năm 2040, trong đó gần một nửa dự kiến đến từ khu vực tư nhân.
Tuy nhiên, tỷ trọng trái phiếu xanh hiện chỉ chiếm khoảng 0,2% theo đánh giá khung xanh trong nước và gần 2% nếu tính cả đánh giá quốc tế trong tổng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp hơn 1,4 triệu tỷ đồng.
Phân tích về lợi ích của công cụ tài chính này, bà Đinh Thúy Hằng nhấn mạnh, trái phiếu xanh không đơn thuần là một sản phẩm tài chính thông thường mà là một công cụ chiến lược.
“Trái phiếu xanh giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn kỳ hạn dài từ 10 đến 20 năm, cao hơn rất nhiều so với kỳ hạn trung bình chỉ khoảng 3 năm của thị trường trái phiếu hiện tại, đồng thời giảm áp lực đáo hạn và tái cấp vốn cho các dự án hạ tầng thâm dụng vốn”, bà Hằng nói.
Để thị trường phát triển đúng kỳ vọng cần xây dựng được cơ chế bảo đảm tính minh bạch
Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trần Hậu, Đoàn luật sư TP Đà Nẵng đánh giá, rằng muốn thị trường phát triển đúng kỳ vọng, điều quan trọng nhất là phải xây dựng được cơ chế bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và niềm tin của nhà đầu tư.
Các quy định chuyên biệt để nhận diện và xử lý hiện tượng "tẩy xanh" khi doanh nghiệp dán nhãn xanh nhưng không tạo ra lợi ích môi trường thực tế.
Bên cạnh đó, cơ chế giám sát việc sử dụng dòng vốn sau phát hành chưa được thiết kế riêng biệt, khiến nhà đầu tư thiếu đi một lớp bảo vệ thông tin cần thiết.
Để tháo gỡ các nút thắt hiện hữu, Chính phủ đã ban hành Quyết định 21/2025 quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh.
Cùng với đó, Luật Thuế Thu nhập Doanh nghiệp 2025 cũng đưa ra chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với thu nhập từ lãi trái phiếu xanh và chuyển nhượng trái phiếu xanh lần đầu, kết hợp với đề xuất hỗ trợ lãi suất 2% giúp gia tăng sức hút đối với các nhà đầu tư tổ chức.
“Để thị trường thực sự phát triển, Việt Nam cần nghiên cứu các chính sách hỗ trợ đủ mạnh như giảm phí niêm yết, áp dụng cơ chế "luồng xanh" trong phê duyệt hồ sơ phát hành và cho phép trái phiếu xanh hưởng cơ chế ưu tiên trong các nghiệp vụ của Ngân hàng Nhà nước.
Đặc biệt, cơ quan quản lý cần xây dựng các chế tài riêng và nghiêm khắc đối với hành vi sử dụng vốn sai mục đích xanh, bao gồm quy định buộc mua lại trái phiếu trước hạn hoặc xử lý hình sự nếu có dấu hiệu gian dối.
Khi quyền lợi của nhà đầu tư được bảo vệ bằng một hành lang pháp lý đủ mạnh và minh bạch, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam mới có thể thực sự cất cánh và trở thành kênh dẫn vốn bền vững cho nền kinh tế”, chuyên gia pháp lý nêu quan điểm.
