Khi câu chuyện thay đổi bắt đầu từ thế hệ trẻ
Ở xã Mường Toong (tỉnh Điện Biên), hành trình xóa bỏ định kiến giới không dừng lại ở việc thay đổi nhận thức của người lớn, mà đang từng bước được chuyển giao cho thế hệ trẻ, những người sẽ quyết định diện mạo gia đình và cộng đồng trong tương lai. Khi các em được học tập đầy đủ, được lắng nghe và được trang bị kiến thức ngay từ sớm, những vòng lặp cũ của tảo hôn, bất bình đẳng và bạo lực dần có cơ hội bị phá vỡ.
Thực tế cho thấy, sự chuyển biến trong nhận thức của thế hệ trẻ không đến từ những khẩu hiệu lớn, mà hình thành từ môi trường sống an toàn, từ trường học và từ sự đồng hành bền bỉ của gia đình, cộng đồng.
Tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Mường Toong, giáo dục bình đẳng giới không được coi là một nội dung riêng lẻ, mà được lồng ghép xuyên suốt trong hoạt động dạy học và sinh hoạt học đường. Ngay từ đầu năm học, nhà trường đã xây dựng kế hoạch triển khai các nội dung liên quan đến bình đẳng giới, Luật Hôn nhân và Gia đình, phòng chống bạo lực trên cơ sở giới và bảo vệ trẻ em.
Những nội dung này không chỉ xuất hiện trong giờ học chính khóa, mà còn được đưa vào các buổi sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm, ngoại khóa và các hình thức truyền thông phù hợp với lứa tuổi. Qua đó, học sinh không chỉ “nghe nói”, mà còn được trao cơ hội bày tỏ quan điểm, thảo luận và hình thành cách nhìn đúng đắn về vai trò, trách nhiệm của nam và nữ trong gia đình và xã hội.
Theo báo cáo của nhà trường, môi trường học đường được xây dựng theo hướng an toàn, thân thiện, không bạo lực. Các tổ tư vấn, hỗ trợ học sinh được duy trì, góp phần kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của các em, giúp các em tự tin hơn trong học tập và cuộc sống.
Bên cạnh chương trình giảng dạy, các hoạt động truyền thông, ngày hội chuyên đề về bình đẳng giới và phòng chống tảo hôn được tổ chức ngay trong trường học, với sự tham gia trực tiếp của học sinh. Thông qua hình thức sân khấu hóa, tiểu phẩm, thảo luận nhóm, các em được thể hiện suy nghĩ của mình về hôn nhân, học tập và tương lai.
Chính việc được “nói ra” quan điểm giúp nhiều em nhận ra rằng, học tập và rèn luyện kỹ năng là con đường quan trọng để tự quyết định cuộc sống, thay vì chấp nhận những sắp đặt sớm khi chưa đủ chín chắn.
“Vết xe đổ” còn đó
Theo ông Nguyễn Văn Tâm, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú THCS Mường Toong, việc giáo dục bình đẳng giới và phòng chống tảo hôn cần được thực hiện từ sớm và bền bỉ.
“Chúng tôi xác định, nếu chỉ tuyên truyền một vài buổi thì chưa đủ. Quan trọng là tạo ra môi trường học đường an toàn, nơi các em được tôn trọng, được lắng nghe và có cơ hội bày tỏ suy nghĩ. Khi các em hiểu rõ giá trị của việc học, của việc chuẩn bị cho tương lai, các em sẽ có thêm bản lĩnh để nói ‘không’ với những lựa chọn vội vàng”, ông Tâm chia sẻ.
Theo ông Tâm, sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các tổ chức ở địa phương đóng vai trò then chốt, bởi chỉ khi cùng chung tiếng nói, việc giáo dục thế hệ trẻ mới đạt hiệu quả lâu dài.
Dù những chuyển biến tích cực đang dần hình thành, nhưng thực tế ở Mường Toong vẫn còn những câu chuyện khiến người lớn không khỏi trăn trở. Theo chị Sùng Thị Mỷ, cháu gái chị là Vàng Thị Phú và chồng là Sùng A Bình đã “cưới chui” từ khi cả hai mới 14 tuổi. Hai người học cùng lớp, yêu nhau rồi bỏ học từ lớp 8 để sống chung như vợ chồng.
Đến nay, khi mới tròn 18 tuổi, họ đã có hai con. Không bằng cấp, không nghề nghiệp ổn định, hai vợ chồng phải gửi con cho ông bà ngoại chăm sóc để đi làm thuê xa nhà. “Lấy nhau sớm quá, các cháu chưa đủ chín chắn, chưa có kiến thức chăm sóc con cái, tiền bạc cũng không có. Con ốm đau đều phải nhờ ông bà. Tôi chỉ mong thế hệ trẻ sau này đừng đi vào vết xe đổ ấy”, chị Mỷ bộc bạch.
Câu chuyện ấy không nhằm quy kết hay phán xét, mà là lời cảnh tỉnh rõ ràng về hệ quả của tảo hôn và bỏ học sớm, những điều mà thế hệ trẻ hôm nay đang có cơ hội tránh được nếu được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng.
Sự đồng hành từ gia đình và cộng đồng
Không chỉ nhà trường, các hoạt động truyền thông tại cơ sở cũng góp phần tạo nên môi trường an toàn cho trẻ em và thanh thiếu niên. Năm 2025, toàn xã đã tổ chức 43 cuộc tuyên truyền, giáo dục pháp luật, triển khai tại 24/24 bản, với hơn 1.300 lượt người tham gia, tập trung vào các nội dung như phòng chống tảo hôn, Luật Hôn nhân và Gia đình, phòng chống bạo lực gia đình và mua bán người.
Những hoạt động ấy giúp người lớn nâng cao nhận thức, đồng thời tạo nền tảng để thế hệ trẻ được sống trong môi trường gia đình và cộng đồng an toàn hơn, nơi việc học tập và phát triển bản thân được coi trọng.
Từ những lớp học ở trường, những buổi sinh hoạt cộng đồng đến sự thay đổi trong cách nghĩ của gia đình, thế hệ trẻ Mường Toong đang đứng trước cơ hội lựa chọn một con đường khác: học tập đầy đủ, trưởng thành vững vàng và tự quyết định tương lai của mình.
Sự thay đổi ấy có thể chưa diễn ra đồng đều, nhưng từng bước nhỏ đang góp phần tạo nên chuyển động lớn. Khi thế hệ trẻ được trao tri thức, được lắng nghe và được bảo vệ, những “vết xe đổ” của quá khứ sẽ không còn là số phận lặp lại, mà trở thành bài học để bước qua.
