Tái sinh dầu ăn thành nhiên liệu hàng không

Từ những chai dầu ăn đã qua sử dụng trong căn bếp gia đình, Nhật Bản đang xây dựng chuỗi sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) nhằm giảm phát thải carbon. Tuy nhiên, để biến tham vọng ấy thành hiện thực, quốc gia này vẫn phải vượt qua nhiều rào cản về nguồn nguyên liệu và chi phí sản xuất.

Từ căn bếp đến bầu trời

Trong căn bếp nhỏ tại Tokyo (Nhật Bản), chị Maki Watanabe cẩn thận rót dầu ăn thừa sau khi chiên vào chai nhựa thay vì đổ bỏ. Mỗi năm, chị đóng góp khoảng 40 lít dầu đã qua sử dụng cho chương trình tái chế quốc gia.

Thói quen ấy là một mắt xích trong chiến lược phát triển nhiên liệu hàng không bền vững (Sustainable Aviation Fuel – SAF), loại nhiên liệu được kỳ vọng giúp ngành hàng không giảm phát thải carbon.

Nhật Bản đặt mục tiêu đến năm 2030 thay thế khoảng 10% nhiên liệu máy bay truyền thống bằng SAF, tương đương 1,7 triệu kilolít mỗi năm. Với một quốc gia hạn chế tài nguyên, tận dụng dầu ăn đã qua sử dụng được xem là giải pháp vừa tăng cường an ninh năng lượng, vừa giảm phát thải.

SAF có thể được sản xuất từ dầu ăn đã qua sử dụng, phụ phẩm nông nghiệp, rác thải sinh hoạt hoặc tảo. Trong đó, dầu ăn thải được đánh giá là nguồn nguyên liệu khả thi nhất nhờ nguồn cung sẵn có và quy trình xử lý hoàn thiện. Tùy công nghệ sản xuất, SAF có thể giảm tới 80% lượng phát thải khí nhà kính so với nhiên liệu hàng không truyền thống.

Để bảo đảm nguồn nguyên liệu, Nhật Bản triển khai chương trình hợp tác công - tư với khoảng 300 doanh nghiệp và tổ chức. Dầu ăn đã qua sử dụng được thu gom tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi và các điểm tập kết trước khi đưa đến nhà máy sản xuất SAF.

Nhiều địa phương cũng xây dựng chuỗi cung ứng khép kín. Tại thành phố Shimonoseki, dầu ăn được thu gom từ hộ gia đình và doanh nghiệp, rồi chuyển đến nhà máy Cosmo Oil để tinh chế thành SAF, góp phần giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.

Khoảng cách đến mục tiêu 2030

Dù được đánh giá là một trong những quốc gia đi đầu châu Á về phát triển SAF, Nhật Bản vẫn đối mặt với khoảng cách lớn giữa mục tiêu và năng lực sản xuất thực tế.

Thách thức lớn nhất là nguồn nguyên liệu. Nhật Bản đã thu gom gần như toàn bộ dầu ăn thải từ nhà hàng và doanh nghiệp, nên phần còn lại phụ thuộc chủ yếu vào các hộ gia đình. Tuy nhiên, trong năm tài chính 2024, Tokyo chỉ thu được khoảng 160 kilolít dầu ăn từ khu dân cư, thấp hơn nhiều so với tiềm năng.

Để cải thiện tình hình, chính quyền Tokyo phát miễn phí 13.000 phễu nhựa có mã QR hướng dẫn thu gom và đặt mục tiêu tiếp cận khoảng 7,8 triệu hộ gia đình. Nhiều doanh nghiệp như Fujifilm, Aeon, Ito-Yokado và 7-Eleven cũng mở thêm các điểm thu gom tại căng tin và cửa hàng bán lẻ.

Bên cạnh đó, chi phí sản xuất SAF vẫn là rào cản lớn. Quá trình thu gom, vận chuyển, xử lý và tinh chế đòi hỏi vốn đầu tư cao, trong khi nhu cầu thị trường chưa đủ ổn định, khiến nhiều doanh nghiệp còn thận trọng.

Dù vậy, áp lực chuyển đổi sang SAF đang gia tăng trên toàn cầu. Liên minh châu Âu yêu cầu pha trộn tối thiểu 2% SAF từ năm 2025; Singapore sẽ áp dụng phụ phí SAF đối với vé máy bay từ năm 2026, còn Hàn Quốc và Thái Lan cũng đang xây dựng các quy định tương tự.

Theo ông Tadashi Okada - Giám đốc Tiếp thị Nhà máy lọc dầu Cosmo Oil, việc biến dầu ăn đã qua sử dụng thành nhiên liệu hàng không không chỉ góp phần tái chế tài nguyên, thúc đẩy nền kinh tế carbon thấp mà còn cần sự tham gia rộng rãi của cộng đồng trong phân loại, thu gom dầu ăn thải ngay từ mỗi gia đình.