Tiêm kích Su-57 đã được sản xuất từ năm 2021 tại Tổ hợp KnAAZ tại vùng Viễn Đông với cấu hình 1 chỗ ngồi. Phiên bản 2 chỗ ngồi chưa từng được trình diễn hay bay thử trước khi thông tin về sự tồn tại của nó bất ngờ xuất hiện, vậy tại sao Nga lại cần một máy bay như vậy?
Trước đây tiêm kích 2 chỗ ngồi được thiết kế vừa là máy bay huấn luyện vừa đảm nhận vai trò chiến đấu và tại Nga chúng thường được thêm ký hiệu UB vào tên gọi.
Nhưng hiện tại việc huấn luyện phi công được thực hiện bằng các máy bay chuyên dụng như Yak-130, cho phép đào tạo phi công mà không cần thêm máy bay 2 chỗ ngồi. Tuy nhiên, các phiên bản như vậy vẫn đang được phát triển.
Điển hình như MiG-35 dù chưa được sản xuất hàng loạt nhưng vẫn có phiên bản gọi là MiG-35UB.
Dòng tiêm kích được sản xuất rộng rãi nhất Nga dựa trên Su-27, bao gồm các máy bay 2 chỗ ngồi như Su-30 (với tất cả các biến thể) và Su-34 (2 phi công ngồi song song thay vì cấu hình trước - sau truyền thống).
Từng có một nguyên mẫu máy bay huấn luyện - chiến đấu 2 chỗ ngồi trên tàu sân bay - Su-33UB (còn được gọi là Su-27KUB) có cách bố trí phi công tương tự Su-34, nhưng nó vẫn chưa vượt qua giai đoạn thử nghiệm.
Còn đối với Su-35S, nó chỉ là máy bay 1 chỗ ngồi. Điều tương tự cũng đúng với tiêm kích thế hệ năm Su-57, ngoài ra Su-75 dự kiến cũng có cấu hình như vậy.
Điều thú vị là chiếc MiG-31 quen thuộc luôn là máy bay 2 chỗ ngồi, cả trong phiên bản cải tiến mới nhất với tên lửa siêu thanh Kinzhal (MiG-31K) và cả biến thể tiêm kích đánh chặn hạng nặng (MiG-31BM).
Vậy tại sao Nga lại cần một tiêm kích đa năng hai chỗ ngồi trong bối cảnh tự động hóa tối đa hiện nay, khi một phi công duy nhất có thể hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tương tự trên Su-35S hoặc Su-57?
Các nhà thiết kế giải thích cấu hình 2 chỗ ngồi đảm bảo phân chia nhiệm vụ chiến đấu và giảm khối lượng công việc cho phi công. Một người điều khiển bay, trong khi người kia sử dụng vũ khí chính xác và vận hành radar.
Điều này làm tăng hiệu quả trong thực hiện nhiệm vụ và trên các chuyến bay tầm xa, sự hiện diện của phi công thứ hai cho phép phi hành đoàn nghỉ ngơi, giảm mệt mỏi.
Còn một lý do nữa đó là doanh số xuất khẩu, khi nhắm đến đối tượng khách hàng là Không quân Ấn Độ (IAF).
IAF phụ thuộc rất nhiều vào Su-30MKI hai chỗ ngồi, họ đã từng xem xét phát triển một máy bay chiến đấu thế hệ thứ năm (FGFA) dựa trên dự án sản xuất Su-57 chung với Nga vào những năm 2000.
Mặc dù đã rút khỏi dự án FGFA nhưng nhu cầu của Ấn Độ đối với một chiến đấu cơ như vậy vẫn là rất lớn, trong khi Nga muốn Ấn Độ mua Su-57 thay vì F-35, cấu hình Su-57D đáp ứng mọi nhu cầu của IAF và làm tăng cơ hội chiến thắng.
Cuối cùng xu hướng tác chiến hiện đại đó là trên tiêm kích thế hệ thứ năm, phi công hoa tiêu còn đảm nhận điều khiển máy bay không người lái phối thuộc, nếu dồn hết nhiệm vụ này cho phi công chính dễ dẫn đến tình trạng quá tải và người thứ hai trên chiếc Su-57D sẽ đảm nhận chức năng này.
