Lần đầu với F-35
Trong gần 6 tuần xung đột với Iran, Mỹ đã chịu tổn thất nặng về máy bay quân sự, vượt xa con số ghi nhận trong cuộc chiến tại Iraq năm 2003.
Việc Iran bắn hạ 1 máy bay F-35 của Mỹ gần đây đánh dấu lần đầu tiên sau 23 năm máy bay chiến đấu của Mỹ bị bắn rơi trong chiến đấu; trường hợp trước đó là ở Iraq năm 2003 khi 1 chiếc A-10 cũng đã bị bắn hạ.
Trong suốt 7 năm chiến dịch Iraq từ năm 2003 đến năm 2009, tổng số máy bay bị thiệt hại của Mỹ lên tới 129 máy bay trực thăng và 24 máy bay cánh cố định, trong đó chỉ có 46 chiếc bị bắn trúng. Các trường hợp còn lại do trục trặc kỹ thuật, hết nhiên liệu và lỗi của phi công.
Kể từ khi bắt đầu cuộc chiến Iran, Mỹ đã mất ít nhất 44 máy bay, bao gồm cả vụ việc đầu tiên máy bay tàng hình thế hệ thứ năm F-35 Lightning II của Mỹ bị bắn trúng.
Danh sách này bao gồm 4 chiếc F-15E Strike Eagle (tờ Wall Street Journal dẫn nguồn thông tin cho biết mẫu ban đầu có giá ít nhất 41 triệu USD, trong khi các mẫu mới hơn có giá gần 100 triệu USD), 2 chiếc A-10 Thunderbolt II, 2 chiếc Lockheed C-130 Hercules, 2 chiếc Boeing E-3 Sentry.
Cùng với đó còn có 8 chiếc Boeing KC-135 Stratotanker, 1 chiếc Boeing CH-47 Chinook, 1 chiếc Sikorsky HH-60 Pave Hawk (bị hư hại), 2 chiếc Sikorsky UH-60 Black Hawk (bị hư hại), 4 chiếc trực thăng MH-6 Little Bird và 17 chiếc General Atomics MQ-9 Reaper.
Các máy bay AWACS có giá trị cao và nhiều máy bay tiếp nhiên liệu KC-135 đã bị hư hại do các cuộc tấn công của Iran vào các căn cứ không quân trong khu vực.
Trong 4 ngày đầu tiên của cuộc chiến, Iran đã tấn công hầu hết các căn cứ quân sự của Mỹ (hoặc các địa điểm chứa máy bay Mỹ) ở vùng Vịnh.
Nước này đã tấn công các radar mặt đất quan trọng của Mỹ liên kết với hệ thống phòng không THAAD, các radar cảnh báo sớm khác và nhiều nút radar và thông tin liên lạc.
Theo các báo cáo của Mỹ, tại căn cứ Al-Jufair ở Bahrain, 2 mái vòm radar chứa hệ thống liên lạc vệ tinh AN/GSC-52B đã bị máy bay không người lái Shahed-2 phá hủy.
Tại UAE, một khu vực của căn cứ Al Dhafra với nhiều ăng-ten vệ tinh đã bị trúng bom, trong khi vẫn chưa rõ liệu radar AN/TPY-2 của hệ thống THAAD tại Al Ruwais có bị hư hại hay không.
Tại Kuwait, các công trình tại căn cứ Ali Al Salem kết nối với hệ thống liên lạc vệ tinh đã bị hư hại, và ít nhất 3 mái vòm radar tại Trại Arifjan đã bị phá hủy.
Tại căn cứ Prince Sultan ở Saudi Arabia, ít nhất một cuộc tấn công đã nhắm vào khu vực liên lạc vệ tinh, nơi trước đó đã triển khai radar AN/TPY-2. Radar cảnh báo sớm và chống tên lửa tầm xa AN/FPS-132 cố định tại Al Udeid ở Qatar cũng đã bị tấn công.
Các nguồn tin của Iran còn tuyên bố có thiệt hại đối với một radar AN/TPY-2 khác tại căn cứ Muwaffaq Salti ở Jordan, mặc dù thông tin này vẫn chưa được xác nhận.
Tại Kuwait, ngoài thiệt hại đối với một số công trình tại căn cứ Ali al Salem dường như có liên quan đến hệ thống liên lạc vệ tinh, ít nhất 3 mái vòm radar tại Trại Arifjan đã bị phá hủy.
Hầu hết các hệ thống radar có giá trị cao này cùng với các máy bay tiếp nhiên liệu trên không, các thiết bị cảnh báo và kiểm soát trên không đã bị nhắm mục tiêu bằng tên lửa đạn đạo hoặc máy bay không người lái Shahed tương đối rẻ tiền (khoảng 50.000 USD mỗi chiếc).
Trong khi Mỹ mất nhiều tài sản mặt đất có giá trị cao trong khu vực và gần 44 máy bay, Israel chỉ chịu tổn thất tối thiểu trên mặt đất.
Nguyên nhân dẫn đến thất bại của Mỹ
Không quân Iran đã bị vô hiệu hóa hoặc phá hủy trong các cuộc không kích ban đầu của Mỹ và Israel, hai nước đã thực hiện hơn 10.000 chuyến bay chiến đấu kể từ khi xung đột bắt đầu.
Không quân Iran không thể sánh kịp với Không quân Mỹ về số lượng và công nghệ. Mặc dù một số lượng đáng kể các hệ thống phòng không của Iran cũng bị vô hiệu hóa, nhưng vẫn còn đủ để tấn công các mục tiêu của đối phương.
Trước khả năng gây nhiễu radar mạnh mẽ của Mỹ và Israel, Iran chủ yếu sử dụng hệ thống IRST (tìm kiếm và theo dõi hồng ngoại) để theo dõi mục tiêu và tên lửa hồng ngoại để tấn công và bắn hạ máy bay.
Chiến lược của Iran nhằm tạo ra một "cuộc chiến tranh tiêu hao" để gia tăng tổn thất cho Mỹ và các đồng minh bất chấp ưu thế rõ ràng trên không của Mỹ.
Việc máy bay chiến đấu tàng hình F-35 có thể bị theo dõi và tấn công cho thấy khả năng Iran đã sử dụng các hệ thống radar giám sát 3D băng tần UHF di động tiên tiến YLC-8B và YLC-8E của Trung Quốc, được thiết kế đặc biệt để phát hiện máy bay tàng hình có khả năng tàng hình thấp.
Mặc dù Không quân và Hải quân Mỹ thường xuyên tập trận với các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), bao gồm cả các cuộc "giao tranh quy mô lớn", nhưng các quốc gia GCC hầu như không có kinh nghiệm chiến đấu.
Những khó khăn ban đầu trong việc phối hợp với các quốc gia chủ nhà vùng Vịnh đã góp phần gây ra các sự cố như vụ bắn nhầm đồng minh khiến 3 máy bay F-15E bị rơi trên bầu trời Kuwait.
Mỹ đã đánh giá thấp khả năng phòng thủ và chiến thuật của Iran. Các báo cáo cho thấy Iran có thể vẫn còn nguyên vẹn 50% bệ phóng tên lửa và máy bay không người lái.
Lực lượng Iran đã giấu thành công các hệ thống phòng không di động trong các đường hầm và hầm trú ẩn, cho phép họ phục kích máy bay Mỹ, chứng tỏ đây không phải là cuộc xung đột một chiều.
Rõ ràng, giả định về "chiến tranh nhanh chóng" của Mỹ đã thất bại, biến chiến dịch thành một cuộc chiến tranh tiêu hao kéo dài. Iran cũng tận dụng các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, đầu tư vào máy bay không người lái giá rẻ và đe dọa eo biển Hormuz.
Iran đã tấn công thành công các căn cứ quân sự của Mỹ trên khắp khu vực, bao gồm ở Bahrain, Qatar, Kuwait và Iraq, gây ra thương vong đáng kể. Điều này chứng tỏ ưu thế trên không của Mỹ không đồng nghĩa với an ninh trên mặt đất.
Iran dựa rất nhiều vào các máy bay không người lái giá rẻ, sản xuất trong nước như Shahed, có giá từ 20.000 đến 50.000 USD/chiếc, để áp đảo các hệ thống phòng không hiện đại và đắt tiền như một phần của chiến tranh bất đối xứng.
Cộng hòa Hồi giáo Iran đang thúc đẩy quan hệ quân sự chặt chẽ hơn với Nga, cung cấp máy bay không người lái để đổi lấy các công nghệ tiên tiến như hệ thống phòng không S-400.
Mỹ đã lặp lại những sai lầm từ các cuộc xung đột trước đây (Afghanistan, Iraq) bằng cách chỉ dựa vào việc phá hủy từ trên không mà không có một chiến lược chính trị khả thi rõ ràng. Mặc dù đã vô hiệu hóa được giới lãnh đạo cấp cao, hiệu ứng "đoàn kết quanh lá cờ" của Iran vẫn hiện hữu.
Cuộc xung đột đã làm cạn kiệt đáng kể các nguồn lực quân sự của Mỹ, bao gồm cả những tài sản có giá trị cao như tên lửa Tomahawk và hệ thống đánh chặn Patriot, gây ra tình trạng thiếu hụt ở các chiến trường quan trọng khác như châu Âu và châu Á.
Hầu hết các thành viên NATO đều từ chối tham gia hoặc hỗ trợ tiếp tế. Suy thoái kinh tế toàn cầu do chiến tranh gây ra là mối lo ngại lớn và có thể đã đóng một vai trò trong thỏa thuận ngừng bắn do Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố.
