Cận kề thảm họa
"Toàn bộ một nền văn minh sẽ diệt vong đêm nay, và sẽ không bao giờ được phục hồi. Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhưng có lẽ nó sẽ xảy ra", hãng RIA dẫn lời Tổng thống Mỹ Trump cảnh báo khi chỉ còn chưa đầy một ngày nữa là tối hậu thư của ông hết hạn.
Nhiều người coi đây là mối đe dọa hạt nhân. Nhà báo người Mỹ Tucker Carlson thậm chí còn kêu gọi quân đội phá hoại mệnh lệnh của cấp trên.
Nhưng vào phút cuối, ông Trump đã tuyên bố Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn và quay lại đàm phán, dự kiến bắt đầu vào ngày 10/4 tại Pakistan và thỏa thuận này kéo dài hai tuần.
Iran đã lấy kế hoạch mười điểm do Iran đề xuất làm cơ sở, bao gồm:
Duy trì sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz; dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chính và phụ, đồng thời bồi thường thiệt hại cho Iran; công nhận quyền làm giàu uranium của Iran; rút quân đội Mỹ khỏi khu vực; chấm dứt các cuộc xung đột trên mọi mặt trận; hủy bỏ tất cả các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Hội đồng Thống đốc IAEA liên quan đến Iran.
Về phần mình, hãng thông tấn France-Presse làm rõ rằng, ông Trump nhấn mạnh 15 điểm mà phía Mỹ kiên quyết theo đuổi. Hơn nữa, theo ông, hầu hết các điểm này đã được nhất trí.
Mỹ đã chiến đấu vì điều gì?
Trong suốt chiến dịch, Mỹ liên tục nhấn mạnh rằng các mục tiêu chính là phá bỏ chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran, chấm dứt việc sử dụng các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực và thay đổi chế độ tại Cộng hòa Hồi giáo.
Khi cuộc chiến leo thang, điều này được bổ sung bằng việc đảm bảo tự do hàng hải ở eo biển Hormuz, nơi Iran đã phong tỏa hiệu quả.
Nếu kế hoạch hòa bình cuối cùng thực sự bao gồm các điểm mà Iran đã liệt kê, kho tên lửa của Iran sẽ vẫn được giữ nguyên và nước này sẽ duy trì khả năng phát triển năng lượng hạt nhân dân sự.
Hơn nữa, Iran sẽ có quyền thu phí từ các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Doanh thu sẽ được chia sẻ với Oman, vương quốc Hồi giáo ở bờ đối diện.
Viện Nghiên cứu Thông tin Iran (IRIB) đã tính toán: "Năm 2025, sẽ có 32.000 tàu thuyền đi qua eo biển này. Nếu mỗi tàu phải trả 2 triệu USD, tổng số tiền thu được sẽ là 64 tỷ USD".
Và mặc dù người Mỹ tuyên bố chiến thắng, họ vẫn chưa đạt được bất kỳ mục tiêu nào của mình.
Một chiến dịch hỗn loạn
"Đây chắc chắn là sự đầu hàng của Mỹ, bởi vì Iran đã phá hủy phần lớn những gì tạo nên nền tảng của trật tự chính trị khu vực. Với việc kiểm soát hiệu quả eo biển Hormuz, về cơ bản Iran đã buộc Mỹ phải chấp nhận các điều khoản của mình", Giáo sư Murad Sadigzade, Trường Kinh tế Cao cấp của Nga cho biết.
Một vấn đề nan giải khác đối với Mỹ là uy tín của nước này trong mắt các đồng minh trong khu vực.
"Xung đột quân sự đã giáng một đòn nặng nề vào các đối tác của Mỹ ở vùng Vịnh Ba Tư, chủ yếu là Qatar, Kuwait, Bahrain và UAE. Họ đã chịu thiệt hại nặng nề từ các hành động trả đũa của Iran. Giờ đây, họ sẽ phải khôi phục lại năng lực sản xuất và năng lượng của mình.
Hơn nữa, hình ảnh về một nơi trú ẩn an toàn cho đầu tư mà các quốc gia này đã vun đắp trong nhiều năm đã bị phá hủy. Cần có một sự thay đổi cơ bản trong chính sách an ninh", chuyên gia này nhận định.
Nhà khoa học chính trị người Mỹ Malek Dudakov cũng đồng tình với quan điểm này.
"Nhiều đồng minh của Mỹ sẽ xem xét lại mối quan hệ của họ với Mỹ, vì họ nhận ra rằng Mỹ không sẵn sàng đưa ra bất kỳ sự đảm bảo nào.
Và về cơ bản, Mỹ không có khả năng bảo vệ cả các đối tác lẫn chính mình, như chiến dịch hỗn loạn kéo dài 40 ngày chống lại Iran đã chứng minh", ông nhận định.
Ý kiến phản đối
Israel là trường hợp ngoại lệ trong tình hình này. Theo Thủ tướng Pakistan, thỏa thuận ngừng bắn cũng áp dụng cho Lebanon, nơi Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đang tiến quân ở phía Nam.
Văn phòng của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phủ nhận điều này. Sáng 8/4, hãng Al-Mayadeen đưa tin về thêm các cuộc tấn công bằng pháo và không kích của Israel vào thung lũng Borguz.
"Cuộc chiến sẽ không kết thúc đối với Israel. Họ đã tuyên bố sẽ tiếp tục các hoạt động quân sự chống lại Hezbollah, về cơ bản là chiếm giữ miền Nam Lebanon", Sadigzade nhấn mạnh và cho biết thêm:
"Tất nhiên, tôi nghĩ chính quyền Israel không hoàn toàn hài lòng với những gì đã xảy ra. Nhưng mặt khác, họ hiểu rằng việc tình hình xấu đi hơn nữa sẽ dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng".
Chuyên gia giải thích tỷ lệ các cuộc tấn công thành công của Iran nhằm vào Israel đã tăng lên theo cấp số nhân, cho thấy sự dễ bị tổn thương của nước này. Không có gì ngạc nhiên khi công chúng phản ứng tích cực trước tin tức về lệnh ngừng bắn.
Một chiến thắng không thể phủ nhận
Nhưng việc đạt được thỏa thuận cuối cùng vẫn còn rất xa vời. "Sớm muộn gì chúng ta cũng sẽ chứng kiến một làn sóng tấn công khác. Có lẽ còn tàn khốc hơn nữa", ông Sadigzade cảnh báo.
Theo Vladimir Vasiliev, nhà nghiên cứu chính tại Viện Nghiên cứu Mỹ và Canada thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, chiến tranh có thể tái diễn trong vòng vài tuần. Ông chỉ ra rằng tình hình hiện tại là không thể chấp nhận được đối với Mỹ.
"Ông Trump sẽ giải thích rằng ông đã cho phép các đồng nghiệp Iran của mình cố gắng cứu vãn nền văn minh của họ tại bàn đàm phán, nhưng họ đã bỏ lỡ cơ hội đó, vì vậy Mỹ đang quay trở lại kế hoạch trước đây của mình", chuyên gia lập luận.
Tuy nhiên, học giả Dudakov tin rằng Tổng thống Trump sẽ khó có thể nối lại các hành động thù địch.
"Dĩ nhiên, có khả năng ông ấy sẽ tận dụng thời gian này để tập hợp lại lực lượng, tăng cường sức mạnh quân sự và tấn công trở lại. Nhưng người Mỹ rất không hài lòng với sự leo thang này, và ông Trump sẽ phải lắng nghe họ", chuyên gia Dudakov nói.
"Tỷ lệ ủng hộ của ông Trump trong các cuộc thăm dò gần đây đã giảm xuống còn 30%, và ông ấy đang trở thành một trong những tổng thống không được lòng dân nhất trong lịch sử hiện đại. Đối với ông ấy, tiếp tục chiến tranh là cách để củng cố vị thế chính trị trong nước", chuyên gia giải thích.
Ông Dudakov nói thêm, Tổng thống Trump cũng sẽ không thể tự coi mình là người chiến thắng. "Dù sao thì người Mỹ cũng sẽ phải giảm sự hiện diện quân sự của họ ở Trung Đông, bởi vì nhiều căn cứ đã bị Iran phá hủy", Dudakov nhấn mạnh.
Và Iran không chỉ vượt qua được cú sốc đó mà còn trở nên mạnh mẽ hơn.
"Nếu eo biển Hormuz vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Iran ngay cả sau thỏa thuận với Mỹ, nó sẽ là một yếu tố rất quan trọng ảnh hưởng đến khu vực. Chưa kể đến hàng chục tỷ USD phí hàng năm cho việc tàu thuyền qua lại", chuyên gia Dudakov cho biết.
Các cuộc đàm phán ở Islamabad của Pakistan được kỳ vọng sẽ chấm dứt một cuộc xung đột lớn. Nhưng bất kể kết quả ra sao, cuộc chiến của Israel và Mỹ chống lại Iran đã làm thay đổi hoàn toàn cán cân quyền lực trong khu vực. Rất có thể hậu quả của nó sẽ còn lan rộng ra toàn cầu.
