Cả 2 đều được thiết kế để săn tìm tàu ngầm đối phương, tấn công tàu mặt nước, thu thập thông tin tình báo và phóng tên lửa hành trình nhằm vào các mục tiêu trên bộ. Tuy nhiên, chúng phản ánh 2 ưu tiên hải quân rất khác nhau.
Trong khi lớp Virginia được phát triển dựa trên số lượng lớn, tính linh hoạt và khả năng nâng cấp lâu dài, lớp Yasen lại tập trung vào hỏa lực mạnh và khả năng răn đe chiến lược.
Nói một cách đơn giản, Virginia là “thợ săn” có khả năng tàng hình và kết nối mạng mạnh, còn Yasen là “kẻ săn mồi” được trang bị hỏa lực lớn để đe dọa các mục tiêu trên biển cũng như trên đất liền.
2 tàu ngầm, 2 học thuyết hải quân
Lớp Virginia được Mỹ phát triển sau Chiến tranh Lạnh nhằm thay thế lớp Seawolf đắt đỏ. Thay vì chế tạo số lượng nhỏ tàu ngầm có chi phí rất cao, Mỹ lựa chọn xây dựng hạm đội lớn hơn với khả năng nâng cấp liên tục.
Các tàu ngầm lớp Virginia đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ như chống ngầm, thu thập tình báo, hỗ trợ lực lượng đặc nhiệm và tấn công chính xác các mục tiêu trên bộ.
Trong khi đó, lớp Yasen, còn gọi là Project 885, có quá trình phát triển kéo dài và phức tạp hơn. Dù được thiết kế từ thời Liên Xô, chiếc đầu tiên mang tên Severodvinsk chỉ được đưa vào hoạt động trong thập niên 2010.
Phiên bản nâng cấp Yasen-M có kích thước nhỏ hơn, hiện đại hơn và được cho là hoạt động êm hơn phiên bản ban đầu. Do số lượng tàu lớp Yasen ít hơn nhiều so với lớp Virginia, Nga coi mỗi tàu là một tài sản chiến lược có giá trị cao.
Điều này tạo ra khác biệt lớn. Hải quân Mỹ có thể triển khai các tàu lớp Virginia tại nhiều khu vực cùng lúc, trong khi Nga sử dụng lớp Yasen một cách chọn lọc hơn nhằm phô diễn sức mạnh tại Bắc Đại Tây Dương, Bắc Cực, Địa Trung Hải hoặc gần vùng biển Mỹ.
Khả năng tàng hình và cảm biến
Trong tác chiến tàu ngầm, yếu tố quyết định không phải tốc độ hay kích thước mà là bên nào phát hiện đối phương trước.
Lớp Virginia được đánh giá là một trong những tàu ngầm tấn công hoạt động êm nhất thế giới. Thiết kế của tàu chú trọng khả năng tàng hình âm thanh, hệ thống sonar tiên tiến và khả năng phối hợp với các lực lượng hải quân khác của Mỹ.
Trong khi đó, lớp Yasen được xem là bước tiến lớn so với các tàu ngầm cũ của Nga. Tàu sử dụng hệ thống sonar hình cầu cỡ lớn, các dãy cảm biến bên sườn và cảm biến kéo phía sau, mang lại khả năng phát hiện mục tiêu mạnh mẽ.
Giới chức phương Tây nhiều lần thừa nhận Yasen-M là mục tiêu khó theo dõi, đặc biệt khi tàu có thể mang theo tên lửa hành trình tầm xa mà vẫn duy trì khả năng ẩn mình.
Tuy nhiên, phần lớn các đánh giá công khai cho rằng lớp Virginia nhỉnh hơn về độ êm và khả năng tác chiến mạng dưới nước. Yasen nguy hiểm không hẳn vì hoạt động yên tĩnh hơn mà bởi kết hợp được khả năng tàng hình với tải trọng tên lửa lớn.
Hỏa lực và nhiệm vụ tác chiến
Đây là lĩnh vực lớp Yasen nổi bật hơn. Tàu có thể mang nhiều loại tên lửa khác nhau như Kalibr tấn công mặt đất, Oniks chống hạm và trên một số tàu còn có tên lửa siêu vượt âm Zircon.
Điều này cho phép Yasen đe dọa tàu chiến, căn cứ hải quân, sở chỉ huy và cơ sở hạ tầng từ khoảng cách xa.
Trong khi đó, lớp Virginia được trang bị tên lửa hành trình Tomahawk cùng ngư lôi hạng nặng. Các tàu đời đầu có 12 ống phóng thẳng đứng, còn phiên bản Block V được bổ sung module Virginia Payload Module, giúp tăng đáng kể số lượng tên lửa mang theo.
Nhờ đó, các tàu Virginia thế hệ mới trở thành nền tảng tấn công mặt đất mạnh hơn mà vẫn duy trì vai trò tàu ngầm săn ngầm truyền thống.
Ai chiếm ưu thế?
Lớp Yasen được đánh giá cực kỳ nguy hiểm nhờ hỏa lực mạnh và khả năng đe dọa các mục tiêu trên biển cũng như trên đất liền từ khoảng cách xa. Chỉ một tàu ngầm Yasen-M cũng đủ khiến hải quân NATO phải huy động đáng kể nguồn lực để theo dõi.
Tuy nhiên, lớp Virginia được xem là tàu ngầm tấn công toàn diện hơn nhờ độ êm cao, mạng lưới cảm biến dưới nước mạnh và khả năng tích hợp sâu với toàn bộ sức mạnh hải quân Mỹ.
Lớp tàu này còn được đóng với số lượng lớn hơn và liên tục được nâng cấp, đặc biệt là các phiên bản Block V với khả năng mang nhiều tên lửa hơn.
Điều đó mang lại lợi thế cho lớp Virginia không chỉ trong các cuộc đối đầu trực tiếp mà còn trong các chiến dịch hải quân thực tế, nơi tác chiến tàu ngầm phụ thuộc vào khả năng tàng hình, phát hiện mục tiêu, trình độ thủy thủ đoàn, hậu cần và sự hỗ trợ của cả hạm đội, chứ không chỉ nằm ở số lượng tên lửa.
Lớp Yasen có thể sở hữu hỏa lực mạnh hơn, nhưng lớp Virginia được đánh giá là một hệ thống vũ khí hoàn chỉnh hơn. Nếu phải lựa chọn một bên chiếm ưu thế, tàu ngầm lớp Virginia của Mỹ đang nhỉnh hơn.
