Nhằm tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP) tại các cơ sở giáo dục, Sở An toàn thực phẩm TPHCM ban hành công văn về các biện pháp phòng ngừa, quy trình ứng phó khẩn cấp và cách thức xử lý triệt để khi xảy ra sự cố ngộ độc tại các trường học có tổ chức bữa ăn bán trú, căng tin trên địa bàn thành phố.
Siết chặt phòng ngừa và minh bạch bữa ăn học đường
Để ngăn chặn các nguy cơ gây ngộ độc, công tác phòng ngừa được Sở ATTP đặt lên hàng đầu với những yêu cầu khắt khe về điều kiện cơ sở vật chất và quy trình vận hành. Các khu vực chế biến, kinh doanh dịch vụ ăn uống tại trường học phải được thiết kế theo nguyên tắc một chiều, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng nhiễm chéo giữa thực phẩm sống và chín.
Nguồn nước sử dụng phải đạt chuẩn, trang thiết bị bảo quản, cống rãnh, khu vực thu gom rác thải phải đảm bảo vệ sinh, chống côn trùng và động vật gây hại. Đối với người trực tiếp chế biến, yêu cầu bắt buộc là phải có sức khỏe tốt và được tập huấn bài bản về ATTP.
Một trong những khâu then chốt là việc thực hiện nghiêm ngặt chế độ kiểm thực ba bước: Kiểm tra trước khi chế biến, trong quá trình chế biến và trước khi ăn. Đối với các bữa ăn phục vụ từ 30 suất trở lên, nhà trường bắt buộc phải lưu mẫu thức ăn. Mẫu lưu phải đựng trong dụng cụ có nắp đậy kín, tối thiểu 100g với thức ăn khô/đặc hoặc 150ml với thức ăn lỏng; dán niêm phong đầy đủ thông tin và bảo quản ở nhiệt độ 2°C - 8°C ít nhất 24 giờ.
Bên cạnh các biện pháp kỹ thuật, việc minh bạch thông tin cũng được nhấn mạnh. Các trường học cần công khai tên đơn vị cung ứng, nguồn gốc nguyên liệu, thực đơn và hình ảnh khay ăn thực tế trên các kênh thông tin để phụ huynh nắm bắt. Đồng thời, thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh và tạo điều kiện cho Ban đại diện cha mẹ học sinh giám sát đột xuất khâu chia suất ăn.
Đặc biệt, nhà trường phải xây dựng kịch bản ứng phó sự cố bằng văn bản và tổ chức diễn tập định kỳ ít nhất một lần mỗi năm học (với kịch bản giả định từ 30 ca ngộ độc trở lên), chuẩn bị sẵn sàng danh bạ khẩn cấp và thuốc sơ cứu tại phòng y tế.
4 bước khẩn cấp ứng phó và quy trình xử lý hậu quả
Khi phát hiện học sinh có biểu hiện nghi ngờ ngộ độc như đau bụng, nôn ói, tiêu chảy..., cơ sở giáo dục phải lập tức kích hoạt quy trình ứng phó khẩn cấp gồm 4 bước.
Bước 1: Hành động khẩn cấp tại chỗ. Ban Giám hiệu lập tức đình chỉ việc sử dụng bữa ăn nghi ngờ. Tổ quản lý bếp ăn phải niêm phong toàn bộ khu vực chế biến, tủ lưu mẫu, thức ăn thừa, kho nguyên liệu và trích xuất camera. Đồng thời, yêu cầu đơn vị cung cấp (nếu có) dừng giao hàng, giữ nguyên hiện trạng tại cơ sở sản xuất.
Bước 2: Phân luồng và cấp cứu. Nhân viên y tế trường học tiến hành sơ cứu ban đầu và thu thập ngay mẫu bệnh phẩm (chất nôn, phân) bảo quản lạnh. Học sinh có triệu chứng nhẹ được chăm sóc tại trường, trường hợp diễn biến nặng phải gọi ngay Cấp cứu 115 chuyển viện kịp thời, tuyệt đối không trì hoãn.
Bước 3: Đánh giá quy mô. Tùy vào số lượng ca mắc, nhà trường sẽ có phương án kích hoạt tương ứng. Ở Cấp độ 1 (dưới 10 ca nhẹ), trường tự xử lý có tư vấn của Trạm Y tế. Cấp độ 2 (10 đến dưới 30 ca), huy động lực lượng đưa đón học sinh đến bệnh viện. Đáng chú ý ở Cấp độ 3 (từ 30 ca trở lên hoặc có ca nặng), Hiệu trưởng phải báo cáo khẩn, chính quyền địa phương sẽ trực tiếp chỉ huy, có thể thiết lập phòng khám dã chiến ngay tại trường để phân loại bệnh nhân, tránh quá tải y tế.
Bước 4: Báo cáo và truyền thông. Báo cáo khẩn cấp cho cơ quan chức năng phải được thực hiện trong vòng 1 giờ. Về mặt truyền thông, Hiệu trưởng là người phát ngôn duy nhất, giáo viên và nhân viên tuyệt đối không tự ý đăng tải thông tin chưa kiểm chứng lên mạng xã hội, tránh gây hoang mang dư luận.
Sau khi tình hình y tế ổn định, nhà trường bước vào giai đoạn xử lý hậu quả. Quá trình này bao gồm việc phối hợp điều tra dịch tễ, bàn giao hồ sơ và mẫu xét nghiệm cho cơ quan chức năng. Trường học và cơ sở chế biến phải tổng vệ sinh, khử khuẩn toàn bộ khuôn viên, xét nghiệm lại nguồn nước. Hoạt động của bếp ăn hoặc căng tin chỉ được phép khôi phục khi đã khắc phục triệt để sự cố và có văn bản xác nhận từ Sở ATTP hoặc UBND cấp xã.
Cuối cùng, dựa trên kết luận điều tra, trách nhiệm của Ban Giám hiệu và các cá nhân liên quan sẽ được làm rõ. Cơ sở cung cấp thực phẩm vi phạm sẽ phải chịu toàn bộ chi phí bồi thường thiệt hại và có thể đối mặt với việc xử lý vi phạm hành chính, thậm chí là truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
Thực hành 10 nguyên tắc vàng về vệ sinh an toàn thực phẩm, gồm: Chọn thực phẩm an toàn; Nấu chín kỹ thức ăn; Ăn ngay sau khi nấu; Bảo quản cẩn thận; Thức ăn chín dùng lại sau 5 tiếng nhất thiết phải đun kỹ lại; Không dùng chung dao, thớt để chế biến thực phẩm sống và chín; Rửa tay sạch trước khi chế biến và sau mỗi lần gián đoạn; băng kín vết thương ở tay trước khi chế biến;
Bất kỳ bề mặt nào dùng chế biến cũng phải sạch, khăn lau bát đĩa cần luộc nước sôi và thay thường xuyên; Dùng hộp kín, chạn, tủ kính lồng bàn để tránh côn trùng, động vật, khăn che đậy thức ăn chín phải được giặt sạch; Sử dụng nước sạch, không màu, mùi, vị lạ và không chứa mầm bệnh.
