Phòng ngừa và can thiệp bạo lực học đường trong bối cảnh công nghệ số

Tối ngày 07/06/2026, Mạng lưới Các nhà Tâm lý học đường Việt Nam (Vietnam Network of School Psychologists - VNSP) đã tổ chức Tọa đàm Kết nối cộng đồng Tâm lý học đường toàn quốc - Quý 2/2026 với chủ đề “Phòng ngừa và Can thiệp bạo lực học đường trong bối cảnh công nghệ số”, theo hình thức trực tuyến qua nền tảng Zoom.

Tọa đàm có sự tham gia chia sẻ của BSCKII. Lâm Tứ Trung - Phó Chủ tịch Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam, Giảng viên Khoa Sư phạm - Tâm lý, Đại học Đông Á Đà Nẵng; TS. Lê Thị Mai Liên - Trưởng Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TPHCM; cùng sự tham gia trao đổi, giải đáp của PGS.TS. Trần Thị Lệ Thu - Chủ tịch VNSP.

Chương trình được dẫn dắt bởi ThS. Bùi Bích Liên - Nhà tâm lý học đường tại Trường Nguyễn Bỉnh Khiêm, cộng tác viên tại Viện Khoa học xã hội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Nhận diện bạo lực học đường trong bối cảnh công nghệ số

Trong phần chia sẻ chuyên đề, TS. Lê Thị Mai Liên đã làm rõ sự khác biệt giữa bắt nạt học đường với các mâu thuẫn thông thường hoặc hành vi trêu chọc giữa học sinh. Theo diễn giả, một tình huống bắt nạt cần được xem xét trên các yếu tố như tính lặp lại, sự mất cân bằng quyền lực và mục đích gây tổn thương hoặc loại trừ người khác.

Tọa đàm cũng chỉ ra rằng bắt nạt học đường có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức như bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần, cô lập xã hội, lan truyền thông tin gây tổn hại, chế giễu, kỳ thị hoặc loại trừ những học sinh bị xem là “khác biệt”. Trong môi trường trực tuyến, các hành vi này có thể bị khuếch đại qua việc quay, phát tán video, bình luận ẩn danh hoặc chia sẻ trong các nhóm mạng xã hội, khiến tổn thương của nạn nhân kéo dài và khó kiểm soát hơn.

Quan tâm đến cả nạn nhân, học sinh gây bạo lực và nhóm chứng kiến

Ở góc độ thực hành, BSCKII. Lâm Tứ Trung nhấn mạnh rằng bạo lực học đường thường là một tiến trình kéo dài, không chỉ là một sự việc đơn lẻ. Vì vậy, cha mẹ, giáo viên và nhà tâm lý học đường cần chú ý đến những thay đổi của học sinh trong cảm xúc, hành vi, cơ thể, giấc ngủ, học tập và các mối quan hệ để phát hiện nguy cơ từ sớm.

Các diễn giả cũng nhấn mạnh rằng việc hỗ trợ không nên chỉ tập trung vào nạn nhân. Học sinh có hành vi bắt nạt cũng có thể đang gặp khó khăn tâm lý, từng sống trong môi trường bạo lực, có nhu cầu thể hiện quyền lực hoặc có các vấn đề hành vi, cảm xúc, nhận thức cần được nhận diện và can thiệp. Do đó, kỷ luật đơn thuần không đủ để giải quyết tận gốc vấn đề.

Một điểm quan trọng khác được đề cập là vai trò của nhóm chứng kiến. Người chứng kiến có thể góp phần làm bạo lực leo thang, duy trì hoặc được ngăn chặn. Trải nghiệm chứng kiến bạo lực cũng có thể gây ra lo âu, tội lỗi, cảm giác bất lực, tổn thương đạo đức và ảnh hưởng đến sự phát triển bản sắc cá nhân của học sinh. Vì vậy, các chương trình phòng ngừa bạo lực học đường cần trang bị cho học sinh kỹ năng nhận diện tình huống, tự bảo vệ, tìm kiếm trợ giúp và ra quyết định có trách nhiệm.

Phòng ngừa và can thiệp thông qua kết nối gia đình - nhà trường - xã hội

Trong phần thảo luận, nhiều câu hỏi từ người tham dự tập trung vào cách giúp học sinh duy trì cảm giác thuộc về gia đình, trong khi nhu cầu được chấp nhận bởi nhóm bạn ngày càng mạnh mẽ.

TS. Lê Thị Mai Liên chia sẻ rằng cha mẹ cần duy trì kết nối với con thông qua việc lắng nghe, quan tâm đến sở thích, sở trường và các mối quan tâm của con; đồng thời tạo ra các “nghi thức gia đình” như bữa cơm, hoạt động chung hoặc cuộc trò chuyện định kỳ. Khi gia đình là điểm tựa an toàn, học sinh sẽ có nhiều khả năng chia sẻ hơn khi gặp khó khăn.

Liên quan đến công nghệ, các diễn giả cho rằng việc cấm đoán tuyệt đối không phải lúc nào cũng hiệu quả. Thay vào đó, phụ huynh và nhà trường cần hướng dẫn học sinh sử dụng thiết bị an toàn, nhận diện các hành vi trực tuyến không phù hợp, thiết lập giới hạn có sự đồng thuận và hiểu trách nhiệm của mình trong không gian số.

Phần thảo luận ca đã đề cập đến các tình huống thực tế như nhóm chat lớp trở thành nơi cô lập một học sinh, hoặc video bạo lực bị quay và phát tán trên mạng xã hội. Với những trường hợp này, các diễn giả nhấn mạnh nguyên tắc hỗ trợ ban đầu là “sơ cứu cảm xúc”, giúp học sinh ổn định trạng thái trước khi yêu cầu các em kể lại chi tiết sự việc.

Bên cạnh hỗ trợ cá nhân, nhà trường cần nhanh chóng phối hợp với phụ huynh, giáo viên, học sinh liên quan và các nền tảng trực tuyến để hạn chế phát tán nội dung gây hại, đồng thời cung cấp thông tin rõ ràng về quy trình xử lý. Trong các trường hợp có nguy cơ tự hại hoặc tự sát, cần đánh giá nguy cơ, lập kế hoạch an toàn và chuyển gửi đến các nguồn lực chuyên môn phù hợp khi cần thiết.

Phiên hỏi đáp ghi nhận nhiều vấn đề thực tế như việc công khai số điện thoại đường dây nóng trong trường học, bảo mật danh tính học sinh khi báo cáo bạo lực, kỹ năng xử lý các cuộc gọi làm phiền, hỗ trợ khi vụ việc xảy ra sát kỳ nghỉ hè, và xây dựng hệ thống chuyển gửi đối với các trường hợp vượt quá phạm vi hỗ trợ của nhà trường.

PGS.TS. Trần Thị Lệ Thu cho rằng việc có một kênh liên hệ để học sinh tìm kiếm sự hỗ trợ là cần thiết, nhưng cần đi kèm quy trình rõ ràng về người phụ trách, nguyên tắc bảo mật, cách tiếp nhận và xử lý các tình huống không phù hợp. Đối với các sự việc xảy ra vào cuối năm học hoặc trong kỳ nghỉ hè, nhà trường không nên dừng hỗ trợ nếu nguy cơ vẫn còn, đặc biệt khi bạo lực liên quan đến không gian mạng có thể tiếp tục kéo dài.

Về chuyển gửi chuyên môn, BSCKII. Lâm Tứ Trung chia sẻ rằng cần căn cứ vào mức độ nguy cơ, đặc điểm của học sinh, gia đình, địa phương và chất lượng chuyên môn của đơn vị tiếp nhận. Các trường đại học có đào tạo về tâm lý, các cơ sở/trung tâm tham vấn - trị liệu chuyên nghiệp và các tổ chức chuyên môn có thể là những nguồn lực quan trọng cần được kết nối.

​