Phát huy vai trò đồng hành của cha mẹ học sinh theo hướng thực chất

Phân biệt rõ “đồng hành” với “huy động đóng góp”

Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh (thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT) quy định rõ, cha mẹ học sinh tự nguyện quyết định việc hỗ trợ bằng hình thức cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ cần thiết cho hoạt động hoặc thanh toán trực tiếp cho tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ.

Ban đại diện cha mẹ học sinh không thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ; không ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ; không xác định mức hỗ trợ bình quân, mức hỗ trợ tối thiểu, thời hạn hỗ trợ; không lập danh sách cha mẹ học sinh phải hỗ trợ hoặc yêu cầu cha mẹ học sinh cụ thể thực hiện hỗ trợ.

Trường hợp mức hỗ trợ thực tế không đáp ứng nhu cầu của hoạt động, Ban đại diện cha mẹ học sinh điều chỉnh nội dung, quy mô hoặc phương thức tổ chức cho phù hợp, không yêu cầu cha mẹ học sinh bổ sung phần còn thiếu.

Việc hỗ trợ hoặc không hỗ trợ không được làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ mầm non, học sinh và cha mẹ học sinh; không được sử dụng làm căn cứ để phân biệt đối xử hoặc gây bất lợi đối với trẻ mầm non, học sinh và cha mẹ học sinh.

Hỗ trợ cho hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh không được sử dụng cho xây dựng, cải tạo, sửa chữa cơ sở vật chất; mua sắm, thuê, lắp đặt, sửa chữa, bảo dưỡng trang thiết bị, đồ dùng; hoạt động quản trị, quản lý, điều hành, chuyên môn; chi trả thù lao, tiền công, tiền thưởng, quà tặng cho cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân sự hỗ trợ giáo dục; các dịch vụ thường xuyên thuộc trách nhiệm tổ chức, bảo đảm của cơ sở giáo dục và các nội dung khác không thuộc nhiệm vụ, quyền của Ban đại diện hoặc bị pháp luật cấm.

Từ thực tiễn một trường ở vùng cao, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân – giáo viên Trường THPT A Lưới (TP Huế) cho rằng, quy định mới có ý nghĩa, đặc biệt đối với các trường ở vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Theo cô Ngân, điều kiện kinh tế của các gia đình ở vùng cao không đồng đều. Có những phụ huynh rất muốn đồng hành cùng nhà trường nhưng khả năng tài chính còn hạn chế. Vì vậy, việc quy định rõ tự nguyện, công khai, minh bạch và không được gây bất lợi cho học sinh nếu cha mẹ không hỗ trợ là rất cần thiết.

Điểm quan trọng là quy định đã giúp phân biệt rõ “sự đồng hành của phụ huynh” với “việc huy động đóng góp”. Sự đồng hành không nhất thiết phải bằng tiền. Một phụ huynh có thể hỗ trợ bằng ngày công, bằng kinh nghiệm, bằng việc tham gia hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp hoặc hỗ trợ con em học tập.

“Đối với giáo viên vùng cao, điều này càng có ý nghĩa bởi mỗi sự hỗ trợ của phụ huynh cần xuất phát từ khả năng và sự tự nguyện thực tế của từng gia đình, chứ không nên tạo thêm áp lực cho những gia đình vốn đã khó khăn”, cô Ngân chia sẻ.

Với quy định mới, cô Ngân cho rằng các trường sẽ cần chuyển từ tư duy “có kinh phí mới tổ chức được hoạt động” sang tư duy “tổ chức hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế của học sinh và địa phương”.

Ví dụ, với một hoạt động trải nghiệm, thay vì đặt ra một khoản đóng góp bình quân cho tất cả phụ huynh, nhà trường và Ban đại diện có thể xây dựng phương án phù hợp với điều kiện địa phương.

Phụ huynh nào có khả năng thì hỗ trợ bằng hàng hóa, phương tiện, công sức hoặc dịch vụ cần thiết. Nếu nguồn hỗ trợ không đủ thì giảm quy mô hoặc thay đổi cách tổ chức, chứ không gây áp lực để phụ huynh phải đóng thêm.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với giáo viên là phải sáng tạo hơn trong tổ chức hoạt động, tận dụng nguồn lực sẵn có của địa phương. Những hoạt động tìm hiểu văn hóa dân tộc, nghề truyền thống, sản xuất nông nghiệp, bảo vệ môi trường, trải nghiệm tại cộng đồng… có thể mang lại giá trị giáo dục lớn mà không nhất thiết cần kinh phí cao.

Chủ động rà soát, điều chỉnh theo đúng quy định

Theo ông Trịnh Nguyễn Thi Bằng - Hiệu trưởng Trường THPT Trần Đại Nghĩa (TP Cần Thơ), hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh tại trường nhiều năm qua cơ bản phù hợp quy định.

Phụ huynh không can thiệp sâu vào công tác quản trị, điều hành và chuyên môn của nhà trường; Ban đại diện tham gia các kỳ lễ, hội nghị, đồng thời là kênh kết nối, trao đổi thông tin giữa phụ huynh và nhà trường. Khi học sinh có vấn đề về học tập, rèn luyện, giáo viên chủ nhiệm trực tiếp phối hợp với phụ huynh.

Liên quan đến nội dung thu chi, ông Bằng cho biết, trước đây Ban đại diện có một khoản kinh phí nhỏ, chủ yếu dùng để hỗ trợ một số học sinh có hoàn cảnh khó khăn hoặc động viên, khen thưởng thêm cho học sinh có thành tích.

Khi Bộ GD&ĐT xây dựng dự thảo Thông tư mới, nhà trường đã chủ động rà soát, điều chỉnh cách thực hiện theo tinh thần quy định và năm nay không triển khai thu kinh phí hoạt động của Ban đại diện. Các khoản chi thuộc trách nhiệm của nhà trường được thực hiện theo nguồn ngân sách và quy định hiện hành; khen thưởng học sinh căn cứ vào nguồn kinh phí được bố trí theo quy định.

“Phụ huynh nhìn chung đồng thuận với cách triển khai này. Một số ý kiến trao đổi chủ yếu liên quan đến các khoản chi nhỏ phát sinh trong quá trình tổ chức hoạt động của lớp. Do không thành lập quỹ lớp và không thu một khoản cố định để sử dụng dần, đôi khi việc xử lý các khoản phát sinh chưa được thuận tiện. Một số phụ huynh đề xuất có thể chủ động một khoản nhỏ để phục vụ hoạt động chung của lớp. Tuy nhiên, nhà trường thống nhất thực hiện theo đúng quy định và phụ huynh đồng thuận”, ông Bằng cho hay.

Hiệu trưởng Trường THPT Trần Đại Nghĩa cũng cho biết, nhà trường không chủ động vận động các nguồn lực ngoài quy định. Với những trường hợp thực sự khó khăn, sau khi đã được hưởng đầy đủ chế độ, chính sách, một số tổ chức, cá nhân, mạnh thường quân chủ động hỗ trợ thêm. Thông thường, các mạnh thường quân liên hệ với nhà trường để tìm hiểu hoàn cảnh học sinh; sau đó, các đơn vị, cá nhân tự cân đối và trao hỗ trợ trực tiếp cho các em.

Để tinh thần “tự nguyện” trong quy định mới được triển khai thực chất, theo cô Phạm Nguyễn Trang Ngân, có ba điều đặc biệt quan trọng.

Một là, không để học sinh trở thành người chịu áp lực từ việc đóng góp của cha mẹ. Ở vùng cao, giáo viên càng phải tránh những biểu hiện như công khai ai đã hỗ trợ, ai chưa hỗ trợ; so sánh hoàn cảnh giữa các gia đình hoặc để học sinh cảm thấy mặc cảm vì gia đình mình không có điều kiện.

Hai là, phải tôn trọng sự khác biệt về hoàn cảnh. Có gia đình có thể hỗ trợ tiền, có gia đình hỗ trợ ngày công, có gia đình hỗ trợ vật dụng, có gia đình không có khả năng hỗ trợ nhưng vẫn rất tích cực phối hợp giáo dục con em. Tất cả những sự đồng hành đó đều cần được tôn trọng như nhau.

Ba là, phát huy nguồn lực cộng đồng thay vì chỉ trông chờ vào tiền của phụ huynh. Ở vùng cao, cộng đồng, già làng, trưởng thôn, nghệ nhân, cán bộ địa phương, các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp và những người có chuyên môn tại địa phương đều có thể trở thành nguồn lực giáo dục quý giá.