Pháp luật về giáo dục như nền tảng không thể thiếu của quản lý Nhà nước

Hệ thống chính sách ngày càng chuyên sâu

Tại tọa đàm “80 năm thành tựu giáo dục và dấu ấn lập pháp”, ông Đào Hồng Cường - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ GD&ĐT) - khẳng định, trong suốt quá trình phát triển của ngành giáo dục, hệ thống pháp luật về giáo dục luôn được xây dựng và hoàn thiện như một nền tảng không thể thiếu của quản lý nhà nước.

Từ những đạo luật nền tảng đến hệ thống chính sách ngày càng chuyên sâu, đồng bộ, pháp luật đã và đang trở thành trụ cột quan trọng của quản lý Nhà nước, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

Mỗi lần ban hành mới hoặc sửa đổi luật đều xuất phát từ yêu cầu đổi mới giáo dục trong từng giai đoạn phát triển của đất nước, nhằm cụ thể hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, đồng thời giải quyết trực tiếp những vấn đề đặt ra từ thực tiễn quản lý, tổ chức và hoạt động giáo dục.

Việc hoàn thiện pháp luật được tiến hành liên tục, có kế thừa và bổ sung, qua đó từng bước hình thành hành lang pháp lý ngày càng đầy đủ, thống nhất và khả thi. Theo ông Cường, đây là yếu tố quan trọng tạo điều kiện và động lực cho giáo dục Việt Nam phát triển ổn định, bền vững trong suốt nhiều thập kỷ qua.

Dấu mốc quan trọng đầu tiên của tiến trình này là Luật Giáo dục năm 1998, lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý tương đối toàn diện cho lĩnh vực giáo dục. Tiếp đó, Luật Giáo dục năm 2005 và sửa đổi, bổ sung năm 2009 đã kịp thời cập nhật nhiều nội dung mới, đáp ứng yêu cầu đổi mới, hội nhập quốc tế và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Bước ngoặt về thể chế giáo dục

Ông Đào Hồng Cường cho hay, từ giai đoạn sau năm 2009, hệ thống pháp luật giáo dục phát triển theo hướng chuyên sâu và phân tầng rõ ràng hơn, với việc hình thành các đạo luật điều chỉnh từng cấp học, từng lĩnh vực đào tạo.

Trong đó, Luật Giáo dục đại học năm 2012, được sửa đổi, bổ sung năm 2018, đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho thực hiện tự chủ đại học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao.

Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014 thống nhất hệ thống đào tạo nghề, tăng cường gắn kết giáo dục với nhu cầu của thị trường lao động. Luật Giáo dục năm 2019 tiếp tục cụ thể hóa Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

Trong giai đoạn này, nhiều chính sách lớn, có ý nghĩa xã hội sâu rộng đã được luật hóa như: phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi, nâng chuẩn trình độ đào tạo giáo viên, miễn học phí đối với học sinh tiểu học công lập, đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông... Nhờ đó, các mục tiêu lớn của giáo dục Việt Nam từng bước được hiện thực hóa, từ nâng cao dân trí đến cải thiện rõ nét chất lượng dạy và học.

Đặc biệt, năm 2025 đánh dấu bước ngoặt về thể chế giáo dục. Lần đầu tiên, Quốc hội ban hành Luật Nhà giáo, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất cho việc xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo - lực lượng giữ vai trò then chốt của sự nghiệp giáo dục.

Cùng trong năm 2025, Quốc hội đã đồng thời thông qua việc sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Luật Giáo dục nghề nghiệp, cùng nhiều nghị quyết quan trọng liên quan đến phổ cập giáo dục mầm non, miễn và hỗ trợ học phí cho học sinh phổ thông, phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa giáo dục giai đoạn 2026 - 2035, cũng như ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội nhằm tạo đột phá trong phát triển giáo dục và đào tạo.

Song song với đó, Bộ GD&ĐT cũng đã chủ động, tích cực tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và ban hành theo thẩm quyền hệ thống lớn các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực giáo dục.

Đến nay, lĩnh vực giáo dục có gần 460 văn bản quy phạm pháp luật đang còn hiệu lực (chưa bao gồm các văn bản thuộc lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp), điều chỉnh toàn diện các vấn đề từ cơ sở giáo dục, nhà giáo, người học đến quản lý nhà nước về giáo dục, quyền và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.