Chuyển hóa Nghị quyết thành chương trình, hành động cụ thể phát triển GD-ĐT

Vấn đề đặt ra là, làm thế nào để tinh thần Nghị quyết không dừng lại ở định hướng, mà được chuyển hóa thành chương trình, hành động cụ thể; đồng thời xác định những “nút thắt” cần ưu tiên tháo gỡ.

Trụ cột phát triển đất nước

Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn – Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện sự đổi mới tư duy mang tầm chiến lược, tạo đột phá trong phát triển giáo dục và đào tạo với quan điểm nhất quán: giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, giáo dục đại học được xác định là trụ cột quan trọng của sự nghiệp phát triển đất nước, đặc biệt trên phương diện nâng tầm trí tuệ dân tộc, phát triển toàn diện văn hóa và con người Việt Nam, đồng thời kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hội nhập và cạnh tranh quốc tế.

Các quan điểm, chủ trương, định hướng mới được xác lập tại Đại hội XIV mang tính chiến lược dài hạn, tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, từng bước chuyển thể chế từ “điểm nghẽn” thành động lực thúc đẩy phát triển giáo dục. Từ đường lối của Đảng đến chính sách, pháp luật của Nhà nước, cùng với việc hình thành hệ giá trị văn hóa mới, đang tạo dựng một môi trường thể chế thuận lợi chưa từng có cho giáo dục và đào tạo phát triển bền vững.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh, điểm nổi bật của các văn kiện Đại hội là định hướng rõ nét về nguồn lực phát triển giáo dục. Không chỉ dừng lại ở nguồn lực từ phía Nhà nước, các cơ chế mới còn nhằm khơi thông và phát huy mạnh mẽ nội lực của các cơ sở giáo dục, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội trong nước và quốc tế, bao gồm cả nhân lực, tài lực và vật lực cho sự nghiệp giáo dục.

Đặc biệt, các chính sách đột phá hướng đến người học và người dạy tiếp tục khẳng định tính ưu việt của nền giáo dục định hướng xã hội chủ nghĩa, với những triết lý xuyên suốt như “học đi đôi với hành”, “lý thuyết gắn liền với thực tiễn”, “nhà trường gắn liền với xã hội”. Những định hướng này đang mở ra con đường phát triển mới cho giáo dục Việt Nam, trong đó có giáo dục đại học, nhằm đưa nền giáo dục nước nhà từng bước vươn tầm, sánh vai với các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới.

Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế

GS.TS Hoàng Anh Tuấn cho biết, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) thường xuyên cập nhật, nắm bắt kịp thời các chủ trương, chính sách lớn được xác định trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, từ đó chủ động xây dựng kế hoạch hành động và triển khai các báo cáo tư vấn chính sách cho các bộ, ngành, địa phương.

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, nhiệm vụ cấp bách, quyết liệt, có tính tiên quyết là phải tạo ra đột phá thể chế chính sách, hạ tầng khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. GS.TS Hoàng Anh Tuấn gợi mở, các cơ sở giáo dục đại học cần đổi mới toàn diện và thực chất, chiến lược và đồng bộ, từ quản trị đại học, đào tạo, nghiên cứu đến chuyển giao tri thức, tư vấn chính sách và hội nhập quốc tế.

Đối với các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu, GS.TS Hoàng Anh Tuấn nhấn mạnh, cần chuyển mạnh từ tư duy “mở rộng quy mô” sang “nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động”. Trọng tâm là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân lực tinh hoa, nhân tài cho các ngành, lĩnh vực mũi nhọn và công nghệ chiến lược; đồng thời bảo đảm phát triển nguồn nhân lực cho các ngành khoa học cơ bản – nền tảng rường cột cho sự phát triển bền vững của đất nước.

“Chuyển hóa” thành nhiệm vụ rõ ràng

Theo các chuyên gia, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra những định hướng lớn, mang tính chiến lược cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới, trong đó giáo dục và đào tạo tiếp tục được xác định là quốc sách hàng đầu, là nền tảng phát triển con người, nguồn nhân lực và sức cạnh tranh quốc gia.

Theo ông Lê Tuấn Tứ - đại biểu Quốc hội khóa XIV, nguyên Giám đốc Sở GD&ĐT Khánh Hòa, ngành Giáo dục cần rà soát, điều chỉnh các chiến lược, quy hoạch và chương trình phát triển theo hướng bám sát mục tiêu phát triển con người toàn diện, gắn giáo dục với khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Mỗi chủ trương lớn của Nghị quyết phải được “chuyển hóa” thành nhiệm vụ rõ ràng.

Bên cạnh đó, các “nút thắt” lâu nay của ngành Giáo dục cần được ưu tiên tháo gỡ như: thể chế quản trị nhà trường, cơ chế phân bổ và sử dụng nguồn lực, chính sách đối với đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Trong đó, việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình cho các cơ sở giáo dục được xem là khâu đột phá để tạo động lực đổi mới thực chất.

Về tổ chức thực hiện, ông Lê Tuấn Tứ cho rằng, Bộ GD&ĐT giữ vai trò dẫn dắt, kiến tạo chính sách, ban hành chuẩn mực và hướng dẫn thống nhất; trong khi đó, địa phương cần chủ động cụ thể hóa Nghị quyết và các chiến lược quốc gia thành chương trình hành động phù hợp với điều kiện thực tiễn. Sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa Trung ương và địa phương sẽ quyết định hiệu quả đưa tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV vào đời sống giáo dục, góp phần tạo chuyển biến rõ nét trong chất lượng và hiệu quả phát triển ngành.

Nhận thức rõ vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn phát triển mới, Bộ GD&ĐT đã triển khai nhiều giải pháp cụ thể. Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho hay, đối với giáo dục phổ thông, chương trình mới hướng tới phát triển năng lực toàn diện, đặc biệt là năng lực số, tư duy phản biện, sáng tạo và giải quyết vấn đề.

Đối với giáo dục đại học, Bộ tập trung mở rộng đào tạo các ngành mũi nhọn như: trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng mới, an ninh mạng; đồng thời thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong nhà trường, nâng cấp các đại học quốc gia, đại học vùng và cơ sở trọng điểm theo chuẩn khu vực và quốc tế.

Bộ GD&ĐT đã và đang triển khai nhiều đề án lớn về phát triển nhân lực công nghệ cao như: Đề án nhân lực STEM giai đoạn 2025-2035; Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành bán dẫn; Đề án đào tạo điện hạt nhân; Đề án các trung tâm xuất sắc công nghệ 4.0 và các trung tâm đào tạo AI tại nhiều trường đại học. Song song, Bộ tiếp tục phối hợp các bộ, ngành xây dựng các đề án nhân lực mới gắn với nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Bên cạnh đó, Bộ GD&ĐT đang thúc đẩy mô hình hợp tác “3 Nhà”: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp. Đây là trục kết nối chiến lược, bảo đảm đào tạo gắn với thực tiễn, nghiên cứu gắn với sản xuất và đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu thị trường. Theo đó, Bộ đã tham mưu, ban hành nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích các trường đại học, cao đẳng hợp tác với doanh nghiệp trong xây dựng chương trình, tổ chức thực tập – thực hành, đồng thời phát triển các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo ngay trong trường.

Sự đồng hành của Nhà nước trong hoạch định chính sách, của nhà trường trong cung ứng tri thức và của doanh nghiệp trong định hướng nhu cầu nhân lực đã và sẽ tạo nên chuỗi giá trị khép kín, góp phần cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số quốc gia.

Ngoài ra, Bộ GD&ĐT chú trọng phát triển đội ngũ giảng viên, nhà khoa học: đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ; khuyến khích nghiên cứu, công bố quốc tế; mở rộng hợp tác quốc tế; đồng thời có chính sách thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia giảng dạy và nghiên cứu.

Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục chuẩn hóa, hiện đại hóa và quốc tế hóa chương trình đào tạo; xây dựng cơ sở dữ liệu nhân lực quốc gia gắn với dự báo nhu cầu; mở rộng hợp tác quốc tế để đưa Việt Nam trở thành một trong những nơi cung cấp nhân lực công nghệ cao của khu vực.

“Biến” tinh thần Nghị quyết thành hành động

Triển khai Nghị quyết Đại hội XIV và Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngành Giáo dục sẽ có rất nhiều việc phải làm. Bộ trưởng khẳng định, ngành Giáo dục đang triển khai với tinh thần, quyết tâm mới và ý chí cao.

Nhiệm vụ đặt ra trước hết và có ý nghĩa nền tảng là đổi mới tư duy, nhận thức về giáo dục và đào tạo. Theo đó, đổi mới tư duy bao gồm việc xác lập nhận thức mới về vai trò, vị trí, trách nhiệm, sứ mệnh của giáo dục và đào tạo; nhận thức đầy đủ, thống nhất về vai trò, vị trí chủ đạo của Nhà nước; vị trí nòng cốt của hệ thống giáo dục công lập; về việc huy động, đầu tư và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho giáo dục và đào tạo.

Cùng với đó là nhận thức mới về tự chủ trong giáo dục; đặc biệt, gia tăng sự lãnh đạo toàn diện của tổ chức Đảng trong cơ sở giáo dục, đặc biệt là cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp. Cụ thể, gia tăng vai trò định hướng của Đảng trong công tác đào tạo, nhất là đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.

Tinh thần là hệ thống cơ sở giáo dục công lập, đặc biệt các trường đại học công lập, cần tập trung thực hiện tốt nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực và nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu của đất nước trong giai đoạn mới.

Báo cáo tham luận của Đảng ủy Bộ GD&ĐT gửi tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng - xác định các nhiệm vụ và giải pháp quan trọng để triển khai ngay trong thời gian tới như sau:

Thứ nhất, đổi mới mạnh mẽ nhận thức, tư duy, xác định quyết tâm chính trị cao nhất để đột phá phát triển giáo dục và đào tạo;

Thứ hai, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ thể chế, tạo cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội cho phát triển giáo dục và đào tạo;

Thứ ba, chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo;

Thứ tư, tập trung phát triển đội ngũ nhà giáo, cơ sở vật chất trường lớp đạt chuẩn, nâng cao chất lượng giáo dục mầm non và phổ thông;

Thứ năm, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, hiện đại hóa giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, tạo đột phá phát triển nhân lực trình độ cao và nhân tài;

Thứ sáu, đẩy mạnh hợp tác và hội nhập quốc tế sâu rộng trong giáo dục và đào tạo.